Δικηγορικό Γραφείο
Διαζύγιο και διατροφή - Eπεξήγηση και διευκρινήσεις σε βασικά ζητήματα

Ως διαζύγιο νοείται η λύση του γάμου κατά το χρόνο που ζουν και οι δύο σύζυγοι, με δικαστική απόφαση για συγκεκριμένου λόγους που προβλέπει ο Νόμος. Τη λύση του γάμου μπορούν να επιδιώξουν μόνο οι σύζυγοι, στα πλαίσια συναινετικού διαζυγίου, ή με αγωγή του της εκ των δύο, ενώπιον του αρμοδίου δικαστηρίου. Προϋπόθεση του διαζυγίου είναι η ύπαρξη υποστατού γάμου, ακόμη και άκυρου ή ακυρώσιμου, αν δε έχει ακυρωθεί.

Όσον αφορά το συναινετικό διαζύγιο, οι σύζυγοι μπορούν να συμφωνήσουν διάφορα θέματα για να τακτοποιήσουν της σχέσεις της προσωρινά ή οριστικά, της της διατροφής της δικής του και των τέκνων του, όχι της και να παραιτηθούν από την τελευταία. Δεν αποκλείεται της, οι συμφωνίες αυτές, λόγω των όρων που περιέχουν, να είναι αντίθετες στα χρηστά ήθη (ΑΚ 179).

Το διαζύγιο απαγγέλλεται με αμετάκλητη δικαστική απόφαση και πλέον, όταν είναι συναινετικό, με συμβολαιογραφική πράξη, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις των άρθρων 1439- 1441 ΑΚ, όταν δηλαδή υπάρχει ως λόγος διαζυγίου, ένα εκ των εξής τριών:

  • Συμφωνία των συζύγων (ΑΚ 1441).
  • Της ειδικός και ανυπαίτιος λόγος, η αφάνεια (ΑΚ 1440). Στην περίπτωση αυτή απαιτείται τελεσίδικη απόφαση για την αφάνεια.
  • Της γενικός λόγος διαζυγίου με αντιδικία, ισχυρός κλονισμός της έγγαμης συμβίωσης (ΑΚ 1439). Ο νόμος προβλέπει πέντε μαχητά τεκμήρια (1439 παρ.2) για τον ισχυρό κλονισμό (διγαμία, μοιχεία, εγκατάλειψη, επιβουλή ζωής, ενδοοικογενειακή βία) και ένα μαχητό τεκμήριο, τη διετή διάσταση των συζύγων (ΑΚ 1439 παρ. 3)


Ι. Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΥΖΥΓΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΗΣ ΕΓΓΑΜΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ (1391 και 1392 ΑΚ)

Α. Προϋποθέσεις:

  1. Η ασθενέστερη οικονομική κατάσταση του δικαιούχου συζύγου (όχι απαραίτητα η απορία του).
  2. Η εύλογη αιτία για την διάσπαση της έγγαμης σχέσης, οποιοδήποτε δηλαδή γεγονός που είναι ικανό να δικαιολογήσει την επέλευσή της.

Αν εκλείψει μια εκ των ανωτέρω προϋποθέσεων, χάνεται το δικαίωμα διατροφής. Η άρνηση του δικαιούχου συζύγου στην πρόσκληση του υπόχρεου προς διατροφή για επανασυμβίωση δεν συνεπάγεται την απώλεια του δικαιώματος.

Β. Τρόπος υπολογισμού:

Η διατροφή στη διάσπαση υπολογίζεται με βάση τη συνεισφορά κάθε συζύγου στις οικογενειακές ανάγκες και γι’ αυτό είναι απαραίτητη η αναγωγή στα ποσοστά συνεισφοράς κάθε συζύγου σε αυτές. Δεν αποτελεί, επομένως, προϋπόθεση η απορία του ενός συζύγου και η ευπορία του άλλου, αλλά αρκεί η διαπίστωση αναλογίας δυνάμεων που καταδεικνύει ότι ο ένας έχει υποχρέωση μεγαλύτερης συνεισφοράς από τον άλλο. Έτσι, δικαιούχος είναι αυτός που κατά τη διάρκεια της συμβίωσης όφειλε τη μικρότερη συνεισφορά. Η διαφορά της αναλογίας των δυνάμεων πρέπει να υφίσταται κατά το χρόνο άσκησης της αγωγής και, αν πρόκειται για παρελθόν, από το χρόνο της υπερημερίας του 1498 ΑΚ). Στην περίπτωση αυτή απαιτείται σαφή και ορισμένη, κατά το περιεχόμενό της, όχληση.

Κριτήριο προσδιορισμού του ύψους της διατροφής αποτελούν οι ανάγκες των συζύγων κατά τη χωριστή τους διαβίωση και οι οικονομικές του δυνάμεις (εισοδήματα, εργασία, περιουσία, ακόμα και η απρόσοδη. Αν ο σύζυγος αποφεύγει να εργαστεί σκόπιμα, υπολογίζεται στις δυνάμεις του η αμοιβή που θα μπορούσε να λάβει από την εργασία του).

Η δαπάνη για τις δόσεις δανείων δεν προαφαιρείται, αλλά συνεκτιμάται ως προσδιοριστικό στοιχείο των συνθηκών διαβίωσης του υποχρέου. Επίσης, δεν αφαιρείται ο φόρος εισοδήματος του δικαιούχου.

Η διατροφή προκαταβάλλεται κάθε μήνα και καταβάλλεται σε χρήμα ή εφάπαξ, αν οι σύζυγοι συμφωνούν σε αυτό εγγράφως ή υπάρχει απόφαση δικαστηρίου.

Είναι άκυρη η παραίτηση από την αξίωση διατροφής για το μέλλον (ΑΚ 1449 εδ. α΄).

Γ. Στοιχειώδης ή ελατωμένη διατροφή (ΑΚ 1392 εδ. β΄, ΑΚ 1495)

Οφείλεται ελαττωμένη διατροφή στον δικαιούχο σύζυγο που καλύπτει τα στοιχειώδη, όταν ο δικαιούχος υπέπεσε σε υπαίτιο παράπτωμα που συνιστά λόγο διαζυγίου (1495 ΑΚ). Η διατροφή αυτή περιλαμβάνει τα απολύτως αναγκαία για τη συντήρηση του δικαιούχου. Το παράπτωμα μπορεί να έχει συμβεί πριν από τη διακοπή της συμβίωσης ή και μετά από αυτή, οπότε η διατροφή υπολογίζεται ελαττωμένη από τότε που διαπράχθηκε το παράπτωμα. Η ένσταση «παροχή συγνώμης» αποτελεί καταλυτικό ισχυρισμό του υποχρέου για καταβολή ελαττωμένης διατροφής και, αν γίνει δεκτή, δεν επέρχεται η έννομη συνέπεια της 1495 ΑΚ.

ΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΓΓΑΜΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ

  • Διακοπή από τον δικαιούχο με εύλογη αιτία -> Πλήρης διατροφή
  • Διακοπή από δικαιούχο χωρίς εύλογη αιτία -> Όχι διατροφή
  • Διακοπή από υπόχρεο χωρίς εύλογη αιτία -> Πλήρης διατροφή
  • Διακοπή από υπόχρεο που συνιστά λόγο διαζυγίου -> Ελαττωμένη
    με εύλογη αιτία που δεν συνιστά λόγο διαζυγίου -> Πλήρης

Για την διακοπή της συμβίωσης μπορούν να ληφθούν και ασφαλιστικά μέτρα για να οριστεί η διατροφή του δικαιούχου συζύγου και να διαταχθεί η μετοίκηση του συζύγου στο πρόσωπο του οποίου δημιουργήθηκε η εύλογη αιτία για την διάσπαση της έγγαμης σχέσης (άρθρο 735 ΚΠολΔ).


ΙΙ. Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ (1442-1445 ΑΚ)

Α. Προϋποθέσεις:

  1. Η απορία του δικαιούχου: αδυναμία αυτοδιατροφής από εισοδήματα και περιουσία, προσοδοφόρα ή απρόσοδη. Η μερική αδυναμία δημιουργεί μερική αξίωση διατροφής. Δεν επηρεάζει η υπαιτιότητα για την αδυναμία αυτοδιατροφής.
  2. Η ευπορία του υποχρέου: αποτελεί συνάρτηση των εισοδημάτων και της περιουσίας του, προσοδοφόρας και απρόσοδης (που κατά περίπτωση μπορεί να ρευστοποιείται) και των λοιπών υποχρεώσεών του προς τρίτους, από σύμβαση ή αδικοπραξία - δικαστικά εξαναγκαστών κατά το ίδιο χρονικό διάστημα - ή διατροφή νέας συζύγου και ανηλίκων κατιόντων που συμπορεύονται. Η απορία του υποχρέου προτείνεται κατ’ ένσταση του (ΑΚ 1487). Δεν ενδιαφέρει η υπαιτιότητα του υποχρέου στην απορία του.
  3. Αδυναμία του δικαιούχου να αρχίσει ή να συνεχίσει την άσκηση κατάλληλου (ανάλογου με τις δυνατότητες του, συμβατού με τις συνθήκες της έγγαμης ζωής του) επαγγέλματος, λόγω (μεγάλης) ηλικίας ή υγείας. Η προϋπόθεση αυτή μπορεί να υπάρχει όταν γίνει αμετάκλητη η απόφαση του διαζυγίου, ή να πρωτοεμφανίζεται μετά.
  4. Αδυναμία άσκησης καταλλήλου επαγγέλματος λόγω άσκησης της επιμέλειας του προσώπου ανηλίκου τέκνου, φυσικού ή θετού. Η προϋπόθεση αυτή μπορεί να εμφανίζεται μετά την αμετάκλητη λύση του γάμου.
  5. Αδυναμία του δικαιούχου για εύρεση κατάλληλης εργασίας (αντάξια των ικανοτήτων του και των ιδιοτήτων του) ή ανάγκη επαγγελματικής εκπαίδευσης, η οποία πρέπει να είναι αναγκαία και είναι αδιάφορο αν την είχε ξεκινήσει πριν ή κατά τη διάρκεια του γάμου και την έκοψε.
  6. Λόγοι επιείκειας: Ο λόγος επιείκειας πρέπει να υπάρχει κατά την έκδοση του διαζυγίου και να σχετίζεται με τις ανάγκες του δικαιούχου (π.χ. άρρωστο ενήλικο κοινό τέκνο, ηλικιωμένοι και ανήμποροι γονείς του που συνέδραμε στη διάρκεια του γάμου, άσκηση επιμέλειας ανηλίκων τέκνων από προηγούμενο γάμο).

Β. Περιεχόμενο και μέτρο διατροφής (1443 ΑΚ, 1493 ΑΚ)

Περιεχόμενο:

Ο κύκλος των βιοτικών αναγκών που καλύπτει, ανάλογα με τις περιστάσεις, τα αναγκαία για τη συντήρηση και για την επαγγελματική εκπαίδευση του δικαιούχου (1493 εδ β΄ΑΚ).

Μέτρο / έκταση:

Ο βαθμός που ικανοποιούνται οι ανάγκες που προκύπτουν από τις συνθήκες ζωής του δικαιούχου πριν και κατά τη διάρκεια του γάμου (1493 εδ.α΄ΑΚ). Η έκταση της διατροφής εξαρτάται και από την οικονομική κατάσταση του υποχρέου. Το άρθρο 1495ΑΚ για την ελαττωμένη ή στοιχειώδη διατροφή εφαρμόζεται αναλογικά.

Η διατροφή προκαταβάλλεται κάθε μήνα, αλλά μπορεί να συμφωνηθεί διαφορετικά π.χ. εφάπαξ καταβολής. Η μεταγαμιαία διατροφή μπορεί να συμφωνηθεί να καταβληθεί σε είδος, λ.χ. μεταβίβαση κυριότητας ακινήτου.

Επιτρέπεται η παραίτηση, πριν ή μετά την λύση του γάμου, από την αξίωση της μεταγαμιαίας διατροφής (το άρθρο 1443 εδ. 1 ΑΚ δεν παραπέμπει στο 1499 ΑΚ).


ΙΙΙ. Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΤΕΚΝΩΝ

Το ανήλικο τέκνο, άγαμο ή έγγαμο, γνήσιο, αναγνωρισμένο, υιοθετημένο, έχει δικαίωμα διατροφής απέναντι στου γονείς του, όταν δεν μπορεί να αυτοδιατραφεί, ακόμη κι αν έχει περιουσία, εφόσον τα εισοδήματα της περιουσίας του ή οποιασδήποτε άλλης πηγής ή το προϊόν της εργασίας του δεν αρκούν για την διατροφή του (1486 παρ.2 ΑΚ).

1. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΝΗΛΙΚΟΥ ΤΕΚΝΟΥ

Α. Το περιεχόμενο και η έκταση (μέτρο) της υποχρέωσης διατροφής (ΑΚ 1493)

Περιεχόμενο:

Όλα όσα είναι αναγκαία για την συντήρησή του, καθώς και για την ανατροφή του και την επαγγελματική και εν γένει εκπαίδευσή του.

Έκταση / Μέτρο:

Οι πραγματικές ανάγκες του ανηλίκου με κριτήρια τις συνθήκες ζωής του (ανάλογη διατροφή) και το οικογενειακό του περιβάλλον (άρα και την οικονομική κατάσταση του υποχρέου).

Β. Ελαττωμένη ή στοιχειώδης διατροφή (ΑΚ 1495)

Αν ο δικαιούχος υπέπεσε απέναντι στον υπόχρεο σε παράπτωμα που δικαιολογεί την αποκλήρωσή του, έχει δικαίωμα στοιχειώδους μόνο διατροφής, που περιλαμβάνει τα απολύτως απαραίτητα για την συντήρησή του. Αν ο λόγος αποκλήρωσης εκλείψει με συγνώμη ή με άλλο τρόπο, του οφείλεται η πλήρης (ανάλογη) διατροφή.

Γ. Ο τρόπος και ο χρόνος καταβολής της (ΑΚ 1496 -1499)

Η διατροφή, ανάλογη ή στοιχειώδης, προκαταβάλλεται κάθε μήνα. Το δικαστήριο μπορεί να ορίσει διαφορετικά κατά περίσταση, χωρίς, όμως, να καταργήσει την περιοδικότητα ή να υπερβεί το χρονικό διάστημα του μήνα. Οι γονείς/υπόχρεοι δικαιούνται να προσδιορίσουν τον τρόπο και τα χρονικά διαστήματα που θα προκαταβάλλουν τη διατροφή στο ανήλικα, άγαμο παιδί τους. Η διατροφή οφείλεται αφ’ ότου οχληθεί ο υπόχρεος και έτσι καταστεί υπερήμερος και όχι για τον παρελθόντα χρόνο.

Δεν είναι έγκυρη η παραίτηση από μελλοντική διατροφή.

Αν ο υπόχρεος προκαταβάλει για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από μήνα, μπορεί να υποχρεωθεί να ξανακαταβάλει το ποσό, αν λ.χ. ο δικαιούχος δαπανήσει τα καταβληθέντα και περιέλθει σε απορία.

Δ. Παύση της υποχρέωση διατροφής (ΑΚ 1500)

  • Η υποχρέωση παύει αυτοδικαίως:

- Αν πεθάνει ο υπόχρεος ή ο δικαιούχος, εκτός αν οι δόσεις αφορούν παρελθόντα χρόνο, οπότε οφείλονται οι απαιτητές κατά το χρόνο του θανάτου.
- Αν αρθεί η συγγένεια που αποτέλεσε την αιτία αυτής (επιτυχής προσβολή πατρότητας, λύση υιοθεσίας).

  • Με δικαστική απόφαση, ως συνέπεια της μεταβολής των όρων και προϋποθέσεων της διατροφής.

2. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΕΝΗΛΙΚΟΥ ΤΕΚΝΟΥ

Το ενήλικο τέκνο δικαιούται διατροφής με βάση την ΑΚ 1486 παρ.1, δηλαδή μόνο αν δεν μπορεί να αυτοδιατραφεί από την περιουσία του ή από εργασία κατάλληλη για την ηλικία του, την κατάσταση της υγείας ου και τις λοιπές συνθήκες της ζωής του, ενόψει και των τυχόν αναγκών εκπαίδευσής του. Το ενήλικο τέκνο δηλαδή, πρέπει να αναλώσει την περιουσία του (το κεφάλαιο) πριν στραφεί στους γονείς του .

Σχετικά με την εκπαίδευση του ενηλίκου, εξεταστέο είναι το θέμα μέχρι ποιου χρονικού σημείου μπορεί να ζητήσει διατροφή και αν μπορεί να εργαστεί. Ενδέχεται η αξίωση να ασκείται καταχρηστικά, οπότε αντιτάσσεται η σχετική ένσταση της 281 ΑΚ στην αξίωση του τέκνου.


Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στους συνεργάτες του γραφείου μας