Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1532 και 1533 ΑΚ, αν ο πατέρας ή η μητέρα παραβαίνουν τα καθήκοντα που τους επιβάλλει το λειτούργημά τους για την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου ή τη διοίκηση της περιουσίας του ή αν ασκούν τα καθήκοντά τους καταχρηστικά ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν σ’ αυτά το δικαστήριο μπορεί, εφόσον το ζητήσουν ο άλλος γονέας, οι πλησιέστεροι συγγενείς του τέκνου, ο εισαγγελέας ή αυτεπαγγέλτως να διατάξει οποιοδήποτε πρόσφορο μέτρο.
Ειδικότερα, το δικαστήριο μπορεί ιδίως να αφαιρέσει από τον έναν γονέα την άσκηση της γονικής μέριμνας ολικά ή μερικά και να την αναθέσει αποκλειστικά στον άλλο γονέα ή να αναθέσει την πραγματική φροντίδα του τέκνου ή και την επιμέλειά του ολικά ή μερικά σε τρίτο ή να διορίσει επίτροπο. Με άλλα λόγια, το Δικαστήριο μπορεί να διατάξει την ανάθεση ολόκληρης της γονικής μέριμνας σε τρίτο πρόσωπο ή μέρους αυτής, όπως είναι η επιμέλεια του προσώπου του ανήλικου και η καθημερινή φροντίδα του!! Η αφαίρεση του συνόλου της επιμέλειας του προσώπου και η ανάθεσή της σε τρίτο διατάσσονται από το δικαστήριο, όταν τα άλλα μέτρα έμειναν χωρίς αποτέλεσμα ή κρίνεται ότι δεν επαρκούν για να αποτρέψουν κίνδυνο της σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής υγείας του τέκνου. Δεδομένου, δε, ότι στις διαφορές που υπάγονται στο άρθρο 592 παρ. 3 ΚΠολΔ υπάγονται πλέον μόνο οι διαφορές που αφορούν στην άσκηση της γονικής μέριμνας και όχι εκείνες που αφορούν στην αφαίρεσή της, κατά τα άρθρα 1532 -1533, καθ’ ύλην αρμόδιο είναι, κατ’ άρθρο 739, 740 παρ. 1 ΚΠολΔ το Μονομελές Πρωτοδικείο κατά την διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσία. .
Επιπλέον, αξίζει να αναφερθεί ότι το δικαστήριο είναι εκείνο που ορίζει την έκταση της γονικής μέριμνας που παραχωρεί στον τρίτο και τους όρους της άσκησής της. Η ανάθεση γίνεται σε κατάλληλη οικογένεια, κατά προτίμηση συγγενική (ανάδοχη οικογένεια) και αν αυτό δεν είναι δυνατό σε κατάλληλο ίδρυμα. Η λήψη οποιουδήποτε μέτρου από το δικαστήριο διαπνέεται από την αρχή της προσφορότητας, δηλαδή της καταλληλότητας του μέτρου, για την αποτροπή του κινδύνου,που δημιουργεί η κακή άσκηση της γονικής μέριμνας, προς την οποία συνάπτεται η αρχή της αναλογικότητας, δηλαδή της αναλογίας του μέτρου προς τον επιδιωκόμενο σκοπό και της ελάχιστης δυνατής επέμβασης στη σχέση γονέων και τέκνων.
Περιπτώσεις κακής άσκησης της γονικής μέριμνας που ενδιαφέρει τη δημόσια τάξη και το κοινωνικό συμφέρον γενικότερα είναι: α) η παράβαση των καθηκόντων των γονέων, β) η καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος τους, γ) η αδυναμία τους να ανταποκριθούν σ' αυτό. Απόλυτος εννοιολογικός διαχωρισμός των ως άνω περιπτώσεων κακής άσκησης της γονικής μέριμνας είναι ανέφικτος, αφού οι παραπάνω περιπτώσεις αλληλοεπικαλύπτονται. Έτσι, η κατάχρηση του γονικού λειτουργήματος αποτελεί ταυτοχρόνως και παράβαση των καθηκόντων του γονέως που από αυτό (γονικό λειτούργημα) επιβάλλονται. Παράβαση των καθηκόντων των γονέων συνιστά η πλημμελής εκπλήρωση των καθηκόντων αυτών με μέτρο κρίσης το οικονομικό, κοινωνικό και πνευματικό επίπεδο των γονέων. Καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος των γονέων συνιστά η άσκηση της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου κατά τρόπο αντίθετο ή μη εναρμονιζόμενο στο σκοπό του, με αποτέλεσμα να διακυβεύονται τα προσωπικά συμφέροντα του τέκνου. Η καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος της γονικής μέριμνας είναι δυνατόν να εκδηλωθεί με θετική ενέργεια, δηλαδή με πράξη ή με παράλειψη άσκησης των καθηκόντων τους.
Όμως η κρίση για το αν συντρέχει κατάχρηση του δικαιώματος της γονικής μέριμνας θα πρέπει να στηριχθεί όχι σε μεμονωμένες πράξεις ή παραλείψεις του υπόχρεου - δικαιούχου αλλά σε μια εκτίμηση της συνολικής συμπεριφοράς του έναντι του τέκνου, εκτός εάν μια μεμονωμένη πράξη ή παράλειψη είναι τόσο βαριά, ώστε να αρκεί για να στηρίξει γενική (αρνητική) κρίση.
Ειδικότερα, καταχρηστικά κατά τα ανωτέρω ασκείται η επιμέλεια τέκνου αν ο έχων την επιμέλεια γονέας παραβαίνει τα καθήκοντά του εκ της επιμέλειας με κίνδυνο να επιφέρει, ως συνέπεια, βλάβη στην ψυχική ή σωματική ανάπτυξη του τέκνου. Γενικά το δικαστήριο δύναται να αφαιρέσει το τέκνο από την επιμέλεια του γονέα, ιδίως αν κινδυνεύει κοντά του η καλή ανατροφή ή η πνευματική ή η ηθική αυτού διάπλαση, ή εάν το τέκνο έχει εγκαταλειφθεί στην τύχη του από απόψεως ανατροφής. Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 1511 παρ. 2 και 1664 ΑΚ συνάγεται ότι το δικαστήριο πρέπει να αποβλέπει πρωτίστως στο συμφέρον του τέκνου, όταν αποφασίζει την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή επιμέλειας ή πραγματικής φροντίδας αυτού σε τρίτο.
