Η απόφαση ΔΠΘ 4708/2025 αναδεικνύει ένα πολύ σημαντικό ζήτημα στη σχέση των κληρονόμων με το Δημόσιο, συγκεκριμένα τη δυνατότητα και τα όρια ευθύνης των κληρονόμων για χρέη αποβιωσάντων και τη σημασία της ορθής έκδοσης ατομικής ειδοποίησης καταβολής. Στην υπόθεση αυτή, η ανακόπτουσα κλήθηκε να εξοφλήσει φορολογικές οφειλές και έξοδα διοικητικής εκτέλεσης της γιαγιάς της, χωρίς να της προσδιοριστεί σαφώς το ποσό που της αναλογούσε ως κληρονόμος. Η ειδοποίηση περιλάμβανε όλα τα χρέη της αποβιώσασας και της εταιρίας στην οποία συμμετείχε, ενώ μόνο με χειρόγραφη σημείωση αναφερόταν ότι η ανακόπτουσα φέρει ευθύνη «ως προς το ποσοστό που της αναλογεί». Η παράλειψη αυτή καθιστούσε αδύνατη τη γνώση του ακριβούς ποσού της υποχρέωσης και, κατά συνέπεια, την αποτελεσματική άσκηση ανακοπής ή άλλων ένδικων μέσων.
Σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, η περιουσία του αποβιώσαντος κληρονομείται αυτοδικαίως στους κληρονόμους, οι οποίοι ευθύνονται για τα χρέη της κληρονομίας αναλόγως της κληρονομικής τους μερίδας. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι κάθε κληρονόμος πρέπει να γνωρίζει το ποσό που του αναλογεί, ώστε να μην καταβάλει περισσότερα από όσα δικαιωματικά του αναλογούν. Ο Κώδικας Διοικητικής Δικονομίας επιτρέπει στον πολίτη να προσβάλλει δικαστικά τις πράξεις της διοίκησης, όπως τις ατομικές ειδοποιήσεις, ώστε να ελέγχεται τόσο η νομιμότητα όσο και η ουσία τους. Ο Κώδικας Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων απαιτεί οι ατομικές ειδοποιήσεις να περιλαμβάνουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία για την οφειλή, όπως το ΑΦΜ του οφειλέτη, το ποσό, τον τρόπο και την προθεσμία καταβολής, ώστε ο υπόχρεος να μπορεί να ενημερωθεί πλήρως και να προετοιμάσει την άμυνά του πριν ληφθούν αναγκαστικά μέτρα. Στην προκείμενη περίπτωση, η ειδοποίηση δεν τηρούσε αυτούς τους κανόνες, αφού το ποσό που αναλογούσε στην ανακόπτουσα δεν προσδιοριζόταν αριθμητικά και περιλάμβανε χρέη που δεν της αναλογούσαν, δημιουργώντας σαφή δικονομική αδυναμία.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι η παράλειψη προσδιορισμού της κληρονομικής μερίδας συνιστά νομική πλημμέλεια, η οποία δεν καλύπτεται από οποιαδήποτε χειρόγραφη σημείωση ή αόριστη αναφορά. Η δικονομική βλάβη που υπέστη η ανακόπτουσα έγκειται στο ότι δεν μπορούσε να πληροφορηθεί το ύψος της υποχρέωσης της, ώστε να αμφισβητήσει δικαστικά την οφειλή ή να προβεί σε ρύθμιση. Η απόφαση καταλήγει ότι η ατομική ειδοποίηση καταβολής – υπερημερίας και οι περιλαμβανόμενες πράξεις ταμειακής βεβαίωσης είναι μη νόμιμες κατά το μέρος που αφορούν την ανακόπτουσα, με αποτέλεσμα να πρέπει να ακυρωθούν και να επιστραφεί το καταβληθέν παράβολο.
Η πρακτική σημασία της απόφασης είναι μεγάλη, τόσο για τους πολίτες όσο και για τις φορολογικές αρχές. Οι κληρονόμοι, ακόμη και αν κληρονομήσουν χρέη, έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν ακριβώς τι ποσό τους αναλογεί και να μην πληρώνουν αόριστα ποσά. Ταυτόχρονα, οι φορολογικές αρχές υποχρεούνται να εκδίδουν ατομικές ειδοποιήσεις με σαφή επιμερισμό των χρεών ανά κληρονόμο, ώστε να διασφαλίζεται η δικονομική προστασία των πολιτών και να αποφεύγονται ακυρώσεις και δικαστικές αντιδικίες. Η απόφαση αυτή υπενθυμίζει ότι η ισορροπία ανάμεσα στην αποτελεσματική είσπραξη δημοσίων εσόδων και στην προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών απαιτεί ακρίβεια, διαφάνεια και τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών.
Με απλά λόγια, η ΔΠΘ 4708/2025 δίνει ένα πολύ σημαντικό μάθημα: αν κληρονομήσετε χρέη, έχετε το δικαίωμα να ξέρετε με ακρίβεια πόσο οφείλετε, ποιο μέρος της κληρονομικής μερίδας σας αφορά, και να μην πληρώσετε αόριστα ποσά που περιλαμβάνουν χρέη άλλων ή ολόκληρης της περιουσίας του αποβιώσαντος. Για τις φορολογικές αρχές, η απόφαση αποτελεί υπενθύμιση ότι η ατομική ειδοποίηση δεν είναι απλώς μια τυπική διαδικασία, αλλά η βασική πράξη που διασφαλίζει τη νομιμότητα της είσπραξης και τη δυνατότητα του πολίτη να αμυνθεί.
Η απόφαση, συνεπώς, είναι σημαντική όχι μόνο για την ανακόπτουσα, αλλά και για όλους τους κληρονόμους και τις αρχές, καθώς θέτει σαφή πλαίσια για την ορθή ενημέρωση και προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών σε θέματα κληρονομικών χρεών και φορολογικών υποχρεώσεων. Επιβεβαιώνει ότι η δίκαιη και νόμιμη διαδικασία αποτελεί προϋπόθεση για την ισορροπία ανάμεσα στο δημόσιο συμφέρον και τα ατομικά δικαιώματα.
*Η πληροφόρηση που εμπεριέχεται στο παρόν άρθρο δεν συνιστά νομική συμβουλή. Μια τέτοια νομική συμβουλή είναι δυνατό να παρασχεθεί μόνον από αρμόδια/ιο δικηγόρο του συγκεκριμένου τμήματος του γραφείου μας που εξειδικεύεται στον ειδικό τομέα δικαίου, αφού προηγουμένως λάβει υπόψη του/της το σύνολο των δεδομένων που θα εκτεθούν και θα μελετηθούν για την υπόθεσή σας.
