Σύμφωνα με τη διάταξη του αρ. 1 παρ. 1 του ν. 2496/1997, με την ασφαλιστική σύμβαση, η ασφαλιστική επιχείρηση (ασφαλιστής) αναλαμβάνει την υποχρέωση να καταβάλει έναντι ασφαλίστρου, στον αντισυμβαλλόμενό της (λήπτη της ασφάλισης) ή σε τρίτον, παροχή (ασφάλισμα) σε χρήμα ή, εφόσον υπάρχει ειδική συμφωνία, άλλη παροχή, σε είδος, όταν επέλθει το περιστατικό, από το οποίο συμφωνήθηκε να εξαρτάται η υποχρέωσή του (ασφαλιστική περίπτωση). Ασφαλισμένος στη σύμβαση ασφάλισης ζημιών (όπως είναι η ασφάλιση πυρκαγιάς, κατ' αρ. 19 του ίδιου νόμου), είναι το πρόσωπο που έχει συμφέρον στη διατήρηση του πράγματος, αυτός δηλαδή του οποίου η οικονομική σχέση με το πράγμα θα θιγεί με την επέλευση του κινδύνου και χάριν του οποίου συνάπτεται η σύμβαση ασφάλισης. Κατά κανόνα, οι ιδιότητες του ασφαλισμένου και του λήπτη της ασφάλισης συμπίπτουν στο ίδιο πρόσωπο. Αν, όμως, οι παραπάνω ιδιότητες δεν συμπίπτουν στο αυτό πρόσωπο, όπως συμβαίνει στην ασφάλιση ξένου συμφέροντος, η ασφάλιση συνάπτεται για λ... άλλου και είναι γνήσια σύμβαση υπέρ τρίτου, διεπόμενη από τα αρ. 410 επ. ΑΚ. Στην περίπτωση αυτή, τρίτος δικαιούχος του ασφαλίσματος είναι ο ασφαλισμένος που ορίστηκε από τη σύμβαση, ότι απειλείται από τον ασφαλιστικό κίνδυνο και πλήττεται από την πραγματοποίησή του. Αυτός (τρίτος) είναι ο μόνος που μπορεί να ζητήσει την καταβολή του ασφαλίσματος, απευθείας, στον ίδιο και ως εκ τούτου νομιμοποιείται ενεργητικά για την άσκηση της σχετικής περί καταβολής του ασφαλίσματος αγωγής κατά του ασφαλιστή.
Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 14 παρ. 1 του Ν. 2496/1997 «Εάν ο λήπτης της ασφάλισης έχει αξίωση προς αποκατάσταση της ζημιάς κατά τρίτου, η αξίωση περιέρχεται στον ασφαλιστή στην έκταση του ασφαλίσματος που κατέβαλε». Από την παραπάνω διάταξη προκύπτει ότι ο ασφαλιστής, από τότε που θα καταβάλει το ασφάλισμα, υποκαθίσταται στη θέση εκείνου και μπορεί να ενασκήσει κατά του υπαίτιου της ζημίας τρίτου, τις αξιώσεις του τελευταίου. Η ασφαλιστική υποκατάσταση αποτελεί εκχώρηση από το νόμο και επέρχεται αυτοδικαίως, από το χρόνο καταβολής της ασφαλιστικής αποζημιώσεως στο λήπτη της ασφαλίσεως, η αξίωση δε περιέρχεται στον ασφαλιστή στην έκταση του ασφαλίσματος που κατέβαλε. Επομένως ο ασφαλιστής, που κατέβαλε το ασφάλισμα, υποκαθίσταται στη θέση ακριβώς που βρισκόταν ο ασφαλισμένος έναντι του τρίτου, εναντίον του οποίου αυτός δικαιούται να στραφεί συνεπεία της από την επέλευση του ασφαλιστικού κινδύνου ζημίας. Στο νόμο δεν προβλέπεται άλλη, πρόσθετη προϋπόθεση για την επέλευση της υποκαταστάσεως, όπως π.χ. συμφωνία μεταξύ ασφαλισμένου και ασφαλιστή ή αναγγελία της πληρωμής από τον ασφαλιστή στον υπόχρεο προς αποζημίωση τρίτο. Τρίτος, κατά το άρθρο 14 του Ν. 2496/1997, είναι κάθε πρόσωπο το οποίο δεν είναι αντισυμβαλλόμενος (ή λήπτης της ασφαλίσεως, κατά τη νέα διατύπωση του άρθρου 1 παρ. 1 του Ν. 2496/1997) ή ασφαλισμένος στη σύμβαση ασφαλίσεως. Ειδικότερα ‘‘τρίτος’’, στον οποίο αναφέρεται η ρύθμιση του ανωτέρω άρθρου, είναι το πρόσωπο που είναι υπαίτιο για την πραγματοποίηση του ασφαλιστικού κινδύνου (ή ο ασφαλιστής της αστικής ευθύνης του) και κατά του οποίου ο λήπτης της ασφάλισης ή ο ασφαλισμένος έχει αξίωση για αποζημίωση είτε από αδικοπραξία είτε από σύμβαση είτε απ' ευθείας από το νόμο.
Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 15 παρ. 1, 2 και 3 του Ν. 2496/1997, αν η ασφαλισμένη περιουσία έχει ασφαλιστεί κατά του ίδιου κινδύνου σε περισσότερους ασφαλιστές (πολλαπλή ασφάλιση), οι περισσότερες ασφαλίσεις είναι ισχυρές μέχρι την έκταση της ασφαλιστικής ζημίας και, αν δεν συμφωνήθηκε κάτι άλλο, οι περισσότεροι ασφαλιστές ευθύνονται εις ολόκληρον (άρθρο 481 επ. Α.Κ.), μέχρι το ασφαλιστικό ποσό της σύμβασής τους. Πολλαπλή ασφάλιση υπάρχει και στην περίπτωση, που, αυτοτελώς, ο κύριος του πράγματος ασφαλίζει αυτό για τον κίνδυνο βλάβης ή απώλειάς του και, στη συνέχεια, τρίτος ασφαλίζει σε άλλο ασφαλιστή το ίδιο πράγμα, για τον ίδιο χρόνο και κατά του ίδιου κινδύνου για λ... του κυρίου, οριζομένου και ως δικαιούχου του ασφαλίσματος, δυνάμει σχετικής σύμβασης μεταξύ τους, αφού και στις δύο συμβάσεις ασφάλισης ο κύριος του πράγματος είναι φορέας του αυτού ασφαλιστικού συμφέροντος. Εξάλλου, κατά το άρθρο 487 Α.Κ. "μεταξύ τους οι περισσότεροι συνοφειλέτες ευθύνονται κατά ίσα μέρη, εκτός αν προκύπτει κάτι άλλο από τη σχέση”, ενώ κατά το άρθρο 488 Α.Κ., εφόσον ένας από τους συνοφειλέτες ικανοποίησε το δανειστή και έχει δικαίωμα αναγωγής κατά των λοιπών, υποκαθίσταται στα δικαιώματα του δανειστή. Επομένως, υπό την ισχύ του ανωτέρω άρθρου 15 παρ. 1, 2 και 3 του Ν. 2496/1997, σε περίπτωση πολλαπλής ασφάλισης οι περισσότερες ασφαλίσεις είναι ισχυρές και, αν δεν συμφωνήθηκε κάτι άλλο, οι περισσότεροι ασφαλιστές ευθύνονται εις ολόκληρον (άρθρο 481 επ. Α.Κ.), μέχρι το ασφαλιστικό ποσό της σύμβασής τους, ενώ στις μεταξύ τους εσωτερικές σχέσεις ευθύνονται κατ' ίσα μέρη, εκτός αν προκύπτει κάτι άλλο από τη σχέση, και εάν ένας από τους περισσότερους ασφαλιστές ικανοποίησε το δανειστή έχει δικαίωμα αναγωγής κατά των λοιπών.
Ικανοποίηση (με την έννοια της ΑΚ 483) του δανειστή και ύπαρξη δικαιώματος κύριας αναγωγής συνεπάγονται από κοινού, για τον ικανοποιήσαντα και δικαιούχο αναγωγής συνοφειλέτη, αυτοδίκαιη υποκατάστασή του στα δικαιώματα του δανειστή. Δηλαδή, η υποκατάσταση εξαρτάται όχι μόνο από την ύπαρξη των δικαιωμάτων του δανειστή, αλλά και από την ύπαρξη και έκταση του δικαιώματος κύριας αναγωγής. Συνεπώς, στον ασφαλιστή, που πλήρωσε, παρέχεται δικαίωμα αναγωγής κατά των λοιπών, με μερική υποκατάστασή του, κατά την έκταση του δικαιώματος αναγωγής, στα δικαιώματα του ασφαλισμένου έναντι αυτών.
*Η πληροφόρηση που εμπεριέχεται στο παρόν άρθρο δεν συνιστά νομική συμβουλή. Μια τέτοια νομική συμβουλή είναι δυνατό να παρασχεθεί μόνον από αρμόδια/ιο δικηγόρο του συγκεκριμένου τμήματος του γραφείου μας που εξειδικεύεται στον ειδικό τομέα δικαίου, αφού προηγουμένως λάβει υπόψη του/της το σύνολο των δεδομένων που θα εκτεθούν και θα μελετηθούν για την υπόθεσή σας.
