Τι συμβαίνει όταν ένα ζευγάρι έχει χωρίσει, έχει ξεκινήσει διαδικασία διαζυγίου, αλλά πριν από την ολοκλήρωσή της ο ένας από τους δύο συζύγους πεθαίνει; Το γεγονός ότι ο γάμος δεν είχε ακόμη λυθεί σημαίνει ότι ο επιζών σύζυγος κληρονομεί;
Η απάντηση εξαρτάται πλέον και από την ημερομηνία του θανάτου, καθώς από 16.9.2026 τίθεται σε εφαρμογή το νέο κληρονομικό δίκαιο του ν. 5303/2026.
Τι ίσχυε έως 15.9.2026;
Μέχρι και τις 15.9.2026, το άρθρο 1822 ΑΚ συνέδεε τον αποκλεισμό του επιζώντος συζύγου από την κληρονομία με δύο προϋποθέσεις: ο σύζυγος που απεβίωσε να είχε βάσιμο λόγο διαζυγίου και να είχε ασκήσει ο ίδιος αγωγή διαζυγίου κατά του άλλου συζύγου.
Επομένως, η απλή διάσταση ή ακόμη και η οριστική διάλυση της έγγαμης συμβίωσης δεν αρκούσε. Απαιτούνταν η προηγούμενη άσκηση αγωγής από τον ίδιο τον κληρονομούμενο, ενώ έπρεπε να συντρέχει και βάσιμος λόγος διαζυγίου.
Η νομολογία του Αρείου Πάγου έχει δεχθεί ότι ως βάσιμος λόγος μπορεί να νοηθεί και ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης, ο οποίος τεκμαίρεται αμάχητα σε περίπτωση διετούς διάστασης.
Αν, επομένως, ο θανών είχε ήδη ασκήσει αγωγή διαζυγίου, το ζήτημα του αποκλεισμού του επιζώντος συζύγου μπορούσε να κριθεί στο πλαίσιο της κληρονομικής διαφοράς, ακόμη και αν η δίκη του διαζυγίου είχε πλέον καταργηθεί λόγω του θανάτου.
Τι αλλάζει από 16.9.2026;
Με το νέο άρθρο 1812 ΑΚ η προσέγγιση αλλάζει ουσιωδώς.
Πλέον, το κληρονομικό δικαίωμα και το δικαίωμα στο εξαίρετο του επιζώντος συζύγου αποκλείονται, εφόσον εκκρεμεί διαδικασία για τη λύση του γάμου.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι, επομένως, πλέον αποκλειστικά ποιος από τους δύο συζύγους άσκησε την αγωγή, αλλά το εάν κατά τον χρόνο του θανάτου βρισκόταν σε εξέλιξη διαδικασία λύσης του γάμου.
Η ρύθμιση καταλαμβάνει και το συναινετικό διαζύγιο, όταν έχει καταρτιστεί η συμφωνία για τη λύση του γάμου ή έχει υποβληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση.
Κληρονομική μερίδα δεν σημαίνει και νόμιμη μοίρα
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη διάκριση μεταξύ του κληρονομικού δικαιώματος και της νόμιμης μοίρας.
Η εκκρεμής διαδικασία διαζυγίου αποκλείει, κατά το νέο άρθρο 1812 ΑΚ, το κληρονομικό δικαίωμα του επιζώντος συζύγου και το εξαίρετο. Για τη στέρηση, όμως, της νόμιμης μοίρας προβλέπεται ειδικότερη προϋπόθεση: όταν την αγωγή διαζυγίου είχε ασκήσει ο θανών, αυτή πρέπει να είχε ασκηθεί για βάσιμο λόγο.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς ο αποκλεισμός από την εξ αδιαθέτου διαδοχή δεν ταυτίζεται με την απώλεια της νόμιμης μοίρας.
Η ημερομηνία του θανάτου είναι πλέον καθοριστική
Ο ν. 5303/2026 εφαρμόζεται, ως προς τις νέες κληρονομικές ρυθμίσεις, στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από 16.9.2026 και μετά.
Έτσι, σε περίπτωση θανάτου στις 15.9.2026, εφαρμόζεται το προηγούμενο άρθρο 1822 ΑΚ, με την απαίτηση αγωγής διαζυγίου από τον ίδιο τον θανόντα και βάσιμου λόγου διαζυγίου.
Αντίθετα, σε περίπτωση θανάτου στις 16.9.2026, εφαρμόζεται το νέο άρθρο 1812 ΑΚ, σύμφωνα με το οποίο η εκκρεμής διαδικασία λύσης του γάμου αποκλείει κατ’ αρχήν το κληρονομικό δικαίωμα και το εξαίρετο του επιζώντος συζύγου, ενώ για τη νόμιμη μοίρα εξετάζεται επιπλέον η βασιμότητα της αγωγής, όταν αυτή είχε ασκηθεί από τον θανόντα.
Συνεπώς, το ότι οι σύζυγοι είχαν απλώς χωρίσει δεν αρκεί για να δοθεί απάντηση. Καθοριστική είναι η ακριβής νομική κατάσταση κατά τον χρόνο του θανάτου και, πλέον, ακόμη και μία ημέρα μπορεί να σημαίνει εφαρμογή διαφορετικού κληρονομικού καθεστώτος.
*Η πληροφόρηση που εμπεριέχεται στο παρόν άρθρο δεν συνιστά νομική συμβουλή. Μια τέτοια νομική συμβουλή είναι δυνατό να παρασχεθεί μόνον από αρμόδια/ιο δικηγόρο του συγκεκριμένου τμήματος του γραφείου μας που εξειδικεύεται στον ειδικό τομέα δικαίου, αφού προηγουμένως λάβει υπόψη του/της το σύνολο των δεδομένων που θα εκτεθούν και θα μελετηθούν για την υπόθεσή σας.
