Η ετερόρρυθμη εταιρεία αποτελεί μία από τις βασικές μορφές προσωπικών εταιρειών στο ελληνικό δίκαιο και συνδυάζει δύο κατηγορίες εταίρων, τους ετερόρρυθμους και τους ομόρρυθμους (άρθρο 271 Ν. 4072/2012). Η διαφοροποίηση αυτή σχετίζεται με την έκταση της ευθύνης κάθε εταίρου έναντι των υποχρεώσεων του νομικού προσώπου, με την ευθύνη του ετερόρρυθμου εταίρου να παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες.
- Βασικός κανόνας
Σύμφωνα με το άρθρο 279 του Ν. 4072/2012: «Ο ετερόρρυθμος εταίρος, που έχει καταβάλει την εισφορά του, δεν ευθύνεται για τα χρέη της εταιρείας. Σε αντίθετη περίπτωση ευθύνεται προσωπικά μέχρι του ποσού της εισφοράς του». Επομένως, ως βασικός κανόνας ισχύει ότι ο ετερόρρυθμος εταίρος έχει περιορισμένη ευθύνη έναντι των δανειστών της εταιρείας, σε αντίθεση με τα ομόρρυθμα μέλη της, τα οποία ευθύνονται απεριόριστα και εις ολόκληρον (άρθρο 271 και 249 παρ. 1).
Η επιλογή αυτή του νομοθέτη δικαιολογείται από το γεγονός ότι ο ετερόρρυθμος εταίρος δεν διαχειρίζεται τις εταιρικές υποθέσεις, ούτε συμμετέχει στη λήψη των αποφάσεων, εκτός αν ορίζεται διαφορετικά στο καταστατικό της εταιρείας (άρθρο 274 Ν. 4072/2012). Περαιτέρω, διαθέτει μόνο δικαίωμα ελέγχου των εταιρικών λογαριασμών και των βιβλίων της εταιρείας (άρθρο 275), ενώ δεν έχει εξουσία εκπροσώπησης του νομικού προσώπου έναντι τρίτων (άρθρο 278).
Παρά ταύτα, ο ως άνω νόμος εισάγει ορισμένες εξαιρέσεις από τη βασική αρχή της περιορισμένης ευθύνης του ετερόρρυθμου εταίρου, προς διασφάλιση της προστασίας των τρίτων στις συναλλαγές τους με την εταιρεία.
- Απαγόρευση ανάμειξης στη διαχείριση
Ειδικότερα, σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου 278 του Ν. 4072/2012, όταν ο ετερόρρυθμος εταίρος παραβιάζει τον κανόνα της παρ. 1, δηλαδή ενεργεί ως διαχειριστής και εκπροσωπεί την εταιρεία έναντι τρίτων, δημιουργεί την εντύπωση ότι υπέχει απεριόριστη ευθύνη. Για τον λόγο αυτό, στην περίπτωση αυτή, κάμπτεται ο βασικός κανόνας και ο ετερόρρυθμος εταίρος ευθύνεται ως ομόρρυθμος.
- Ευθύνη πριν την καταχώριση της εταιρείας
Ακόμη, βάσει του άρθρου 280 του Ν. 4072/2012, ο ετερόρρυθμος εταίρος ευθύνεται ως de facto ομόρρυθμος για όσο χρονικό διάστημα η εταιρεία ασκεί εμπορική δραστηριότητα πριν την καταχώρισή της στο Γ.Ε.ΜΗ, εκτός αν οι τρίτοι γνώριζαν ότι συμμετείχε σε αυτήν ως ετερόρρυθμος.
- Επωνυμία της εταιρείας
Μία ακόμη σημαντική εξαίρεση της περιορισμένης ευθύνης προβλέπεται στο άρθρο 272 του Ν. 4072/2012, το οποίο αφορά τη χρήση του ονόματός του στην εταιρική επωνυμία. Ειδικότερα, εάν το όνομα του ετερόρρυθμου εταίρου περιληφθεί στην επωνυμία της εταιρείας, τότε αυτός ευθύνεται έναντι των τρίτων ως ομόρρυθμος εταίρος. Η ρύθμιση αυτή στηρίζεται στην ανάγκη προστασίας της εμπιστοσύνης των συναλλασσομένων, οι οποίοι ενδέχεται να θεωρήσουν ότι πρόκειται για πρόσωπο με απεριόριστη ευθύνη, λόγω της δημόσιας προβολής του ονόματός του.
Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με την απόφαση 1313/2020 του ΣτΕ, για τη γένεση της απεριόριστης ευθύνης του ετερόρρυθμου εταίρου, δεν είναι αναγκαίο να αναγράφεται στην επωνυμία το πλήρες όνομα αυτού, αρκεί να περιλαμβάνεται το αρχικό γράμμα του ονόματός του και το πλήρες επώνυμό του.
- Συμπέρασμα
Ο θεσμός του ετερόρρυθμου εταίρου εξισορροπεί την ανάγκη χρηματοδότησης της εταιρείας με την επιθυμία περιορισμού του επιχειρηματικού κινδύνου για ορισμένους εταίρους. Η περιορισμένη ευθύνη αποτελεί το βασικό του πλεονέκτημα, το οποίο, ωστόσο, εξαρτάται από την τήρηση συγκεκριμένων προϋποθέσεων, όπως η αποχή από τη διαχείριση και η ορθή παρουσίαση της εταιρικής ταυτότητας.
Συνεπώς, η νομική θέση του ετερόρρυθμου εταίρου είναι σαφώς καθορισμένη αλλά και ευαίσθητη, καθώς μικρές αποκλίσεις από το θεσμικό πλαίσιο δύνανται να οδηγήσουν σε σημαντική διεύρυνση της ευθύνης του
