Είθισται στην εμπορική πρακτική να ανακύπτει πολύ συχνά το ζήτημα του εύρους της ευθύνης του ομορρύθμου εταίρου της ΟΕ ως προς τα εταιρικά χρέη, ιδίως όταν ο εν λόγω εταίρος αποχωρεί από την εταιρεία. Πολύ συχνά μάλιστα, όλοι οι εταίροι κατά το στάδιο της διαπραγμάτευσης και συνεννόησης που προηγείται μιας τέτοιας εξόδου ενός εξ αυτών από την ομόρρυθμη εταιρεία, φαίνεται να αγνοούν ότι, σε αρκετές περιπτώσεις, η ευθύνη του ομορρύθμου εταίρου συνεχίζει να διατηρείται ακέραια για ορισμένα χρέη της εταιρείας, ακόμα και για χρόνια μετά την έξοδο από αυτήν.
Εξέχουσα θέση στο ανωτέρω ζήτημα έχει η ειδική περίπτωση του αλληλόχρεου λογαριασμού που διατηρεί η ΟΕ με κάποιον αντισυμβαλλόμενό της και κυρίως ως προς την έκταση της ευθύνης του αποχωρούντος ομορρύθμου εταίρου για το χρέος που θα διαμορφωθεί από τη σύμβαση αλληλόχρεου λογαριασμού κατά το κλείσιμο αυτού, ότε και η οφειλή οριστικοποιείται και καθίσταται ληξιπρόθεσμη και απαιτητή από τον αντισυμβαλλόμενο-δανειστή της ομόρρυθμης εταιρείας.
Η ευθύνη των ομορρύθμων εταίρων γενικά
Τα θέματα που αφορούν τις προσωπικές εμπορικές εταιρίες (ήτοι η ομόρρυθμη, η ετερόρρυθμη, η αφανής και η κοινοπραξία) ρυθμίζονται με τις διατάξεις, που περιλαμβάνονται στο μέρος έβδομο (άρθρα 249 έως και 294) του ν. 4072/2012. Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 249 § 1 του ίδιου νόμου «Ομόρρυθμη είναι η εταιρεία με νομική προσωπικότητα που επιδιώκει εμπορικό σκοπό και για τα χρέη της οποίας ευθύνονται παράλληλα όλοι οι εταίροι απεριόριστα και εις ολόκληρον». Από τη διάταξη αυτή (όπως και από την ομοίου περιεχομένου, διάταξη του προϊσχύοντος άρθρου 22 του Εμπορικού Νόμου) προκύπτει ότι η απεριόριστη, εις ολόκληρον με το νομικό πρόσωπο της ομόρρυθμης εταιρίας, ευθύνη του ομορρύθμου εταίρου, που αναφέρεται ως ομόρρυθμος εταίρος στο καταστατικό της εταιρίας, κατά τον κρίσιμο χρόνο, εξακολουθεί να υπάρχει και μετά την αποχώρηση του από την εταιρία για τα πριν από την αποχώρησή του εταιρικά χρέη (ΟλΑΠ 31/1997 · ΑΠ 1443/2017 · ΑΠ 1733/2008 · ΑΠ 193/2008 , όλες σε ΤΝΠ Νόμος) έστω και αν οι σχετικές πράξεις έχουν υπογραφεί μόνο από τον ένα εταίρο, κάτω από την εταιρική, όμως, επωνυμία (ΑΠ 365/2011 , ΤΝΠ Νόμος).
Ο Αλληλόχρεος Λογαριασμός και η ευθύνη του αποχωρούντος εταίρου
Επιπροσθέτως, από τις διατάξεις των άρθρων 669 ΕΝ, 874 ΑΚ και 112 ΕισΝΑΚ, προκύπτει ότι, με τη σύμβαση του αλληλοχρέου λογαριασμού, δημιουργείται μεταξύ των συμβαλλομένων μία διαρκής έννομη σχέση, δεδομένου ότι η λειτουργία της σύμβασης προϋποθέτει χρονική διάρκεια, η οποία έχει περιουσιακό χαρακτήρα και ως εκ τούτου, στο ενεργητικό ή στο παθητικό της περιουσίας των συμβαλλομένων μερών καταλογίζεται το ανά πάσα στιγμή περιεχόμενο του λογαριασμού, δηλαδή, η αντιπαραβολή των κονδυλίων της χρεοπίστωσης.
Κατά την πάγια λοιπόν θέση στη νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων, αν συμβαλλόμενη στο λογαριασμό είναι ομόρρυθμη εταιρία και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του λογαριασμού αποχωρήσει από αυτήν ένας ομόρρυθμος εταίρος, υπάρχει προσωπική εις ολόκληρο ευθύνη του εταίρου αυτού, για το κατά το κλείσιμο του λογαριασμού, οποτεδήποτε και αν αυτό γίνει, κατάλοιπο που προκύπτει σε βάρος της εταιρίας, υπό την προϋπόθεση ότι ο λογαριασμός εμφάνιζε παθητικό σε βάρος της τελευταίας, κατά το χρόνο της αποχώρησης του εταίρου και μέχρι το ύψος του παθητικού αυτού υπολοίπου (ΜΕφΘεσ 90/2020, ΑΠ 893/2008).
Μάλιστα, το γεγονός ότι η αξίωση πληρωμής του καταλοίπου γεννιέται, το πρώτον, με το κλείσιμο του λογαριασμού (ήτοι σε χρόνο μεταγενέστερο της αποχώρησης του εταίρου από την εταιρία) δεν μπορεί να οδηγήσει σε αντίθετο προς τα ανωτέρω συμπέρασμα, αφού τα δημιουργικά της αξίωσης αυτής περιστατικά, προϋπήρχαν της αποχώρησης και ο λογαριασμός αποτελούσε, έκτοτε, στοιχείο του παθητικού της εταιρικής περιουσίας και συνεπώς, περιλαμβανόταν στο πλαίσιο της ευθύνης του αποχωρούντος εταίρου (ΟλΑΠ 31/1997, ΑΠ 1733/2008). Επομένως, ο ισχυρισμός του ομορρύθμου εταίρου περί αποχώρησης του από την ομόρρυθμη εταιρία και της, ως εκ τούτου, έλλειψης ευθύνης αυτού, για τα εταιρικά χρέη, θεμελιώνει ένσταση, καταλυτική της αγωγής με την οποία διώκεται η καταβολή εταιρικού αυτής χρέους, προερχομένου από τη λειτουργία της σύμβασης αλληλοχρέου λογαριασμού, το βάρος επίκλησης και απόδειξης της οποίας ωστόσο φέρει ο ομόρρυθμος εταίρος που την προβάλλει (ΑΠ 1733/2008).
Η ανωτέρω θέση, παρότι νομολογιακά εξαγόμενη, κρίνεται κατά τη γνώμη του γράφοντος δίκαιη και σύμφωνα με το πνεύμα των αρχών της ελληνικής έννομης τάξης καθώς ισοσταθμίζει με ορθό τρόπο τόσο τα συμφέροντα των δανειστών της εταιρείας όσο και των ομορρύθμων εταίρων που επιθυμούν να απεμπλακούν από την εταιρική σχέση. Δικαιολογητική βάση για αυτό συνιστά το γεγονός ότι ο αποχωρούν ομόρρυθμος εταίρος ήταν σε κάθε περίπτωση σε θέση να γνωρίζει το παθητικό που εμφαίνετο κατά τη στιγμή της αποχώρησής του στον αλληλόχρεο λογ/μο της εταιρείας του, έχοντας έτσι τη δυνατότητα να προβλέψει ότι όταν κάποτε στο μέλλον θα καταστεί απαιτητό το συνολικό οφειλόμενο ποσό, το τελευταίο δύναται (και ταυτόχρονα υπάρχει πολύ μεγάλη πιθανότητα) να ανέρχεται τουλάχιστον μέχρι το ύψος του παθητικού της στιγμής της εξόδου του, και για το οποίο και ο ίδιος, ως εταίρος, είχε συμβάλλει, μέχρι εκείνο το σημείο, στη δημιουργία του ως μέλος της ομόρρυθμης εταιρείας.
Παράδειγμα
Η ομόρρυθμη εταιρεία «ΑΒΙ Ο.Ε.», έχει τρεις ομορρύθμους εταίρους, τον «Α», «Β» και «Ι» αντίστοιχα. Η συγκεκριμένη εταιρεία συνάπτει σύμβαση αλληλόχρεου λογαριασμού με την Τράπεζα «Δ» το 2018, όπου και ακολούθως ο λογαριασμός εμφανίζει άλλοτε ενεργητικό και άλλοτε παθητικό για την εταιρεία, ανάλογα με τις καταβολές που γίνονται κάθε μήνα.
Στις 05.01.2019, ο ομόρρυθμος εταίρος «Β», αποχωρεί από την εταιρεία, αφήνοντας έτσι πλέον μοναδικούς εταίρους τους «Α» και «Ι». Κατά τη στιγμή εκείνη, το παθητικό της εταιρείας στον αλληλόχρεο λογ/μο είχε ύψος 5.000€. Τρία χρόνια μετά, στις 05.01.2022, η ομόρρυθμη εταιρεία κλείνει τον αλληλόχρεο λογαριασμό και διακόπτει τη σύμβαση με την τράπεζα «Δ», με το παθητικό εκείνη τη στιγμή να ανέρχεται πλέον σε 20.000€, το οποίο ποσό και κατέστη ακόλουθα ληξιπρόθεσμο και απαιτητό.
Η τράπεζα «Δ» μπορεί να αξιώσει δικαστικά την καταβολή του οφειλόμενου ποσού (20.000€) από την ίδια την «ΑΒΙ Ο.Ε.» και από τους (εναπομείναντες) ομορρύθμους εταίρους «Α» και «Ι», αλλά και από τον ίδιο τον «Β». Ωστόσο, από τον τελευταίο μπορεί να αξιώσει την καταβολή μέρους μόνο της συνολικής οφειλής και συγκεκριμένα μόνο μέχρι του ποσού των 5.000€, καθώς, όπως προαναφέρθηκε, κατά τη στιγμή της αποχώρησής του από την εταιρεία, το παθητικό που εμφάνιζε η ΟΕ, στον αλληλόχρεο λογ/μο που διατηρούσε με την τράπεζα, ανερχόταν μόνο μέχρι εκείνο το ύψος, κι ως εκ τούτου το υπερβάλλον (ήτοι τα 15.000€) δεν βαρύνουν τον «Β», καθώς τα δημιουργικά περιστατικά της εν λόγω (πρόσθετης) οφειλής εμφανίστηκαν για πρώτη φορά μετά την έξοδο του τελευταίου από την εταιρεία.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στους συνεργάτες του γραφείου μας.
