Με τον Ν.5090/2024 επέστρεψε ο θεσμός της μετατροπής της στερητικής της ελευθερίας ποινής, σε χρήμα. Δίνοντας έτσι, ξανά τη δυνατότητα μετατροπής σε ποινές έως δύο ετών, καθώς και τη δυνατότητα δοσοποίησης του συνολικού ποσού της μετατροπής.
Ο θεσμός της μετατροπής της στερητικής της ελευθερίας ποινής, σε χρηματική ποινή, επέστρεψε με το άρθ.12 του Ν.5090/2024, μετά από μια σύντομη διακοπή-κατάργηση, καθότι είχε καταργηθεί η δυνατότητα της μετατροπής της ποινής φυλάκισης σε χρήμα, με τον Ποινικό Κώδικα του Ν.4619/2019. Εκείνος ο νόμος πρόκρινε ως μοναδικό μέσο μετατροπής της ποινής φυλάκισης, την μετατροπή σε κοινωφελή εργασία και καταργούσε την μετατροπή σε χρήμα, με το σκεπτικό ότι αυτή, «δεν είχε κανένα νοµιµοποιητικό θεµέλιο και αγνοείται από όλες τις σύγχρονες νοµοθεσίες», όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση του 4619/19.
Σε κάθε περίπτωση, με το άρθ.12 του Ν.5090/2024 και χωρίς ειδικότερη αιτιολογία, 5 έτη μετά την προρρηθείσα κατάργηση, ο θεσμός της μετατροπής της ποινής φυλάκισης σε χρήμα επανήλθε, με την εισαγωγή του άρθ.80Α ΠΚ.
Σύμφωνα λοιπόν με το νέο άρθ.80Α ΠΚ, προβλέπεται η δυνατότητα μετατροπής της ποινής φυλάκισης, σε χρήμα, αυστηρά για ποινές φυλάκισης έως δύο ετών, εφόσον το δικαστήριο κρίνει ότι στην επίδικη περίπτωση, δεν δύνανται να εφαρμοσθούν οι διατάξεις της αναστολής της ποινής (άρθ.99ΠΚ) είτε της μετατροπής σε κοινωφελή εργασία (άρθ.104Α ΠΚ).
Έτσι λοιπόν, κάποιος ο οποίος στο παρελθόν έχει καταδικαστεί σε αμετάκλητες ποινές που υπερβαίνουν συνολικά το ένα έτος, δεν θα δικαιούται αναστολής κατά το άρθ.99ΠΚ, ενώ, αναφορικά, με το άρθ.104Α ΠΚ, εάν ο καταδικασθείς δεν είναι παρών κατά την εκδίκαση της υπόθεσης, ή δεν αποδέχεται την μετατροπή της ποινής σε κοινωφελή εργασία, τότε, η ποινή φυλάκισης δεν θα μετατραπεί σε κοινωφελή εργασία.
Και μετά την αδυναμία εφαρμογής των δυο ανωτέρω τρόπων αποτίσεων της ποινής (αναστολή, κοινωφελή εργασία), εισαγόμαστε στο πεδίο εφαρμογής της μετατροπής της ποινής σε χρήμα, σύμφωνα με τα όσα ορίζει το άρθ.80Α.
Σε αυτή την περίπτωση λοιπόν, εφόσον το δικαστήριο κρίνει ότι δεν απαιτείται η πραγματική έκτιση της ποινής για να αποτραπεί ο δράστης από την τέλεση νέων πράξεων, μετατρέπει την επιβληθείσα ποινή φυλάκισης, σε χρηματική ποινή, σε ποσό που κυμαίνεται από 10 έως 100 ευρώ ημερησίως.
Μετά την μετατροπή σε χρήμα, αν ο καταδικασθείς αδυνατεί να καταβάλει εφάπαξ την μετατραπείσα χρηματική ποινή, το δικαστήριο μπορεί, είτε με αίτηση του καταδικασθέντος είτε ακόμα και αυτεπαγγέλτως, να χορηγήσει προθεσμία έως τριών ετών για την καταβολή του ποσού μετατροπής. Αυτή η προθεσμία, είναι η λεγόμενη «δοσοποίηση» της χρηματικής ποινής, που επιτρέπει στον καταδικασθέντα να καταβάλει το ποσό της μετατροπής, σε δόσεις, που εκτείνονται σε χρόνο έως 3 έτη. Αυτές οι δόσεις μπορεί να είναι είτε μηνιαίες, είτε ακόμα-ακόμα και εξαμηνιαίες σε πολλές περιπτώσεις.
Στην περίπτωση που δεν ζητήθηκε και δεν χορηγήθηκε η ανωτέρω προθεσμία (δοσοποίηση) από το δικαστήριο που δίκασε κατ΄ουσίαν την υπόθεση, ή στην περίπτωση που χορηγήθηκε προθεσμία-δοσοποίηση η οποία όμως στην συνέχεια προέκυψε ότι δεν επαρκεί, υπάρχει η δυνατότητα για μεταγενέστερη αίτηση του καταδικασθέντος προς το Δικαστήριο για δοσοποίηση ή για επέκταση της προθεσμίας που έχει χορηγηθεί (αν είχε χορηγηθεί από το δικάσαν δικαστήριο), εφόσον όμως αποδεδειγμένα έχει χειροτερεύσει η οικονομική και η κοινωνική κατάσταση του καταδικασθέντος. Στην περίπτωση αυτή, α) θα πρέπει σαφώς να αποδειχθεί η χειροτέρευση της οικονομικής ή κοινωνικής κατάστασης του καταδικασθέντος β) να αποδειχθεί ο αιτιώδης σύνδεσμος της επιδείνωσης της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης, με την αδυναμία καταβολής του εφάπαξ ποσού ή της προηγουμένως χορηγηθείσας δοσοποίησης.
Μάλιστα, με αυτή την αίτηση, ο καταδικασθείς μπορεί υπαλλακτικώς να αιτείται αντί για την δοσοποίηση, ακόμα και την μετατροπή της ποινής σε κοινωφελή εργασία, εφόσον αποδείξει στο δικαστήριο, ότι τα οικονομικά του στοιχεία δεν επαρκούν για την καταβολή της οιασδήποτε δόσης.
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να σημειωθεί ότι στην περίπτωση χορήγησης προθεσμίας για την καταβολή του ποσού μετατροπής (δοσοποίηση), το συνολικό ποσό επιβαρύνεται με προσαύξηση 110%. Συνεπώς, εάν κάποιος καταδικασθεί σε ποινή φυλάκισης ενός έτους, μετατραπείσα προς 10 ευρώ ημερησίως, το συνολικό ποσό που θα δοσοποιηθεί, δεν θα είναι εκείνο των 3.650€ (365 ημέρες x 10€=3.650€), αλλά 7.765€ (3.650 + 110% προσαύξηση = 7.765), με ότι αυτό συνεπάγεται για την τελική διαμόρφωση της μηνιαίας δόσης.
Στο σημείο αυτό, να πούμε ότι η ανωτέρω κατάφωρα άδικη προσαύξηση του 110% στο ποσό της δοσοποίησης, μπορεί να αποφευχθεί εάν ο καταδικασθείς επιλέξει (ή δύναται σωστότερα) να καταβάλει το συνολικό ποσό της μετατροπής, εφάπαξ. Σε αυτή την περίπτωση, θα καταβάλει το αρχικό υπολογισθέν ποσό των 3.650€ εφάπαξ και θα έχει αποτίσει την εν λόγω ποινή του.
