Δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο Ν. 5221/2025 (ΦΕΚ 133/Α/28-7-2025), με τον οποίο εισάγονται, μεταξύ άλλων, σημαντικές τροποποιήσεις όσον αφορά τη διαδικασία δημοσίευσης διαθήκης και την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κύριας. Σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 87 και 88 του νόμου, η δημοσίευση όλων των διαθηκών ανατίθεται πλέον αποκλειστικά σε συμβολαιογράφους, περιλαμβανομένης και της αρμοδιότητας για την κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κύριας, ενώ ταυτόχρονα θεσπίζεται και η λειτουργία του ηλεκτρονικού Μητρώου Διαθηκών.
Μέχρι σήμερα, αρμόδιο για τη δημοσίευση διαθήκης, και μάλιστα ανεξαρτήτως του είδους της (δημόσιας, μυστικής, έκτακτης, ιδιόγραφης) ήταν το Πρωτοδικείο (προ κατάργησης το Ειρηνοδικείο) της περιφέρειας που εδρεύει ο συμβολαιογράφος που συνέταξε τη διαθήκη, ή στονοποίο κατατέθηκε η διαθήκη, ή στο Πρωτοδικείο όπου παρουσιάστηκε ιδιόγραφη διαθήκη προς δημοσίευση.
Σύμφωνα με το άρθρο 87 «Αρμοδιότητα και διαδικασία δημοσίευσης διαθήκης- Αντικατάσταση παρ. 1 άρθρου 807 Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας» η παρ. 1 του άρθρου 807 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, Α’ 182), περί της δημοσίευσης διαθήκης, αντικαθίσταται ως εξής: «1. Για τη δημοσίευση διαθήκης αρμόδιος είναι ο συμβολαιογράφος, ο οποίος τη συνέταξε ή στον οποίο έχει κατατεθεί ή προσκομισθεί.»
Σύμφωνα με το άρθρο 88 «Διαδικασία δημοσίευσης διαθήκης - Σύσταση Μητρώου Διαθηκών - Αντικατάσταση άρθρου 808 Κώδικα Πολιτικής Δικονομίαςτου», από 01-11-2025, η δημοσίευση της διαθήκης θα πραγματοποιείται με την καταχώριση ολόκληρης της διαθήκης σε πρακτικό που θα συντάσσει και υπογράφει συμβολαιογράφος, που θα βεβαιώνει και όλα τα εξωτερικά ελαττώματά της και κατόπιν θα καταχωρίζεται στο Μητρώο Διαθηκών. Τα πρωτότυπα των διαθηκών θα παραμένουν στο αρχείο του συμβολαιογράφου που διενήργησε τη δημοσίευση της διαθήκης.
Σύμφωνα με το τροποποιηθέν άρθρο 1769 § 2 ΑΚ, «όποιος κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη οφείλει, χωρίς υπαίτια καθυστέρηση και μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να την εμφανίσει για δημοσίευση σε συμβολαιογράφο». Παρατηρείται ότι η παράγραφος αυτή δεν αναφέρει ρητά τον κανόνα περί του τόπου εμφάνισης της διαθήκης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 1774 ΑΚ. Ως εκ τούτου, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα κατά πόσο, υπό το νέο καθεστώς, η κατά τόπον αρμοδιότητα για την εμφάνιση της ιδιόγραφης διαθήκης προς δημοσίευση παραμένει αμετάβλητη, δηλαδή αν η εμφάνιση της διαθήκης θα εξακολουθεί να γίνεται ενώπιον συμβολαιογράφου που έχει έδρα είτε στον τόπο τελευταίας κατοικίας ή διαμονής του διαθέτη, είτε στον τόπο διαμονής του κατόχου της διαθήκης.
Προβλέπεται η δυνατότητα υποβολής αντιρρήσεων κατά του πρακτικού δημοσίευσης ή άρνησης δημοσίευσης διαθήκης, από οποιονδήποτε έχει έννομο συμφέρον μέσω άσκησης ανακοπής ενώπιον του δικαστηρίου της κληρονομίας. Όπως επιβεβαιώνεται και από την οικεία αιτιολογική έκθεση πρόκειται για «άσκηση απλής ανακοπής (αν ασκηθεί από τρίτο θα υπέχει τη λειτουργία της τριτανακοπής), ενώπιον του δικαστηρίου της κληρονομίας, δικάζοντος με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας σύμφωνα με την προτεινόμενη, νέα, παρ. 5 του άρθρου 740 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας».
Σε εναρμόνιση με τα προβλεπόμενα περί αποκλειστικής αρμοδιότητας συμβολαιογράφων προς δημοσίευση διαθηκών, η διαδικασία κήρυξης ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας θα πραγματοποιείται, ομοίως, με πράξη συμβολαιογράφου, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο (νεοεισαχθέν) άρθρ. 808Α ΚΠολΔ όπως προστέθηκε από το άρθρο 89 του Ν. 5221/2025.
Ειδικότερα, ο συμβολαιογράφος υποχρεούται να προβεί στην κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, εφόσον η γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής του κληρονομούμενου βεβαιώνεται από δύο (2) μάρτυρες, και ο αιτών την κήρυξη παρίσταται μετά πληρεξουσίου δικηγόρου. Επιπρόσθετα, όταν με ιδιόγραφη διαθήκη ορίζεται ως αποκλειστικός κληρονόμος, είτε πρόσωπο που δεν είναι σύζυγος του διαθέτη,είτε πρόσωπο με το οποίο ο διαθέτης έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης,είτε δεν έχει με τον διαθέτη συγγενική σχέση τουλάχιστον τέταρτου βαθμού, απαιτείται γραφολογική πραγματογνωμοσύνη, προκειμένου να αποδεικνύεται η γνησιότητα της γραφής και της υπογραφής του θανόντος. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, το Ελληνικό Δημόσιο δεν προσέρχεται κατά την διαδικασία της κήρυξης της διαθήκης ως κυρίας, αλλά το πρακτικό δημοσίευσης κοινοποιείται στο Ελληνικό Δημόσιο το αργότερο δέκα (10) ημέρες από την επομένη της κήρυξης.
Δημιουργείται ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών, γνωστή ως Μητρώο Διαθηκών, στην οποία θα καταχωρίζονται από 1η Νοεμβρίου 2025 όλα τα πρακτικά δημοσίευσης διαθηκών από συμβολαιογράφους. Το εν λόγω Μητρώο θα το διαχειρίζονται οι συμβολαιογραφικοί σύλλογοι της χώρας και αντικαθιστά το σημερινό «βιβλίο διαθηκών» το οποίο τηρούσαν οι δικαστικοί γραμματείς και οι προξενικές αρχές.
Επισημαίνεται ότι οι αλλαγές αφορούν θανάτους μετά από την 1η Νοεμβρίου 2025, ενώ για θανάτους πριν από αυτή την ημερομηνία διατηρείται η αρμοδιότητα των Πρωτοδικείων για τη δημοσίευση διαθήκης και την έκδοση πιστοποιητικών. Από την 16η Σεπτεμβρίου 2026, όλες οι δημοσιεύσεις και εκδόσεις πιστοποιητικών, ανεξάρτητα από τον χρόνο θανάτου, γίνονται από τους συμβολαιογράφους.
