Η θερινή περίοδος αποτελεί κάθε χρόνο αφορμή για την ανάδειξη πρακτικών ζητημάτων που σχετίζονται με την άσκηση της γονικής μέριμνας. Ο προγραμματισμός των διακοπών, ιδίως όταν περιλαμβάνει ταξίδι στο εξωτερικό, δημιουργεί συχνά διαφωνίες μεταξύ των γονέων ως προς την έκδοση διαβατηρίου του ανηλίκου, τη συναίνεση για τη μετακίνησή του εκτός Ελλάδος, αλλά και την έκταση της υποχρέωσης ενημέρωσης του γονέα που δεν συνοδεύει το τέκνο. Με αφορμή την υπ' αριθ. 571/2026 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, αξίζει να εξετασθούν οι διακρίσεις μεταξύ των ζητημάτων αυτών, οι οποίες στην πράξη δεν είναι πάντοτε αυτονόητες.
Η έκδοση ελληνικού διαβατηρίου ανηλίκου ρυθμίζεται από τον ν. 3103/2003 και τις κατ' εξουσιοδότησή του εκδοθείσες Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις 3021/22/10-στ/2007 (ΦΕΚ Β΄ 1053/17.8.2007) και 3021/22/10-Θ/2010 (ΦΕΚ Β΄ 1298/17.8.2010), τις οποίες επικαλείται ρητά η σχολιαζόμενη απόφαση. Ερμηνεύοντας το κανονιστικό αυτό πλαίσιο, το Δικαστήριο δέχεται ότι η έκδοση διαβατηρίου στο όνομα ανηλίκου πραγματοποιείται από τον γονέα που ασκεί την επιμέλεια, ακόμη και χωρίς τη σύμπραξη του άλλου γονέα, αντιμετωπίζοντας το ζήτημα ως πτυχή της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου.
Στην κρινόμενη υπόθεση ο πατέρας ζήτησε να υποχρεωθεί η μητέρα να συναινέσει στην ανανέωση του διαβατηρίου του ανηλίκου ή, επικουρικά, να του επιτραπεί να προβεί ο ίδιος στην έκδοσή του. Το αίτημα αυτό δεν έγινε δεκτό. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, μετά την ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλειας στη μητέρα, το ζήτημα της έκδοσης διαβατηρίου υπάγεται στην αποκλειστική άσκηση της επιμέλειας και, ως εκ τούτου, ο πατέρας στερείται εννόμου συμφέροντος να ζητήσει σχετική δικαστική ρύθμιση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διάκριση που πραγματοποιεί η απόφαση μεταξύ της έκδοσης διαβατηρίου και της μετάβασης του ανηλίκου στο εξωτερικό. Το Δικαστήριο επισημαίνει ότι τα δύο αυτά ζητήματα δεν ταυτίζονται. Η έκδοση ή ανανέωση του διαβατηρίου αποτελεί διοικητική πράξη που συνδέεται με την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου, ενώ η πραγματική μετάβαση του ανηλίκου στο εξωτερικό ανάγεται στην άσκηση της γονικής μέριμνας και προϋποθέτει, κατ' αρχήν, τη συναίνεση και των δύο γονέων.
Η διάκριση αυτή αποτυπώνεται και στην κρίση του Δικαστηρίου ως προς το άρθρο 1512 ΑΚ. Ειδικότερα, κρίθηκε ότι το αίτημα του πατέρα δεν μπορούσε να εκτιμηθεί ως αίτημα άρσης διαφωνίας, διότι δεν συνδεόταν με συγκεκριμένο αίτημα μετάβασης του ανηλίκου στο εξωτερικό. Μόνο εφόσον υφίσταται συγκεκριμένη διαφωνία για προγραμματισμένο ταξίδι μπορεί το Δικαστήριο να προβεί στη στάθμιση των πραγματικών περιστατικών, όπως ο σκοπός του ταξιδιού, η διάρκειά του, ο τόπος προορισμού και κάθε άλλο στοιχείο που σχετίζεται με το συμφέρον του τέκνου.
Η διάκριση αυτή αποκτά ιδιαίτερη πρακτική σημασία κατά τους θερινούς μήνες. Η κατοχή διαβατηρίου δεν συνεπάγεται αυτομάτως και δικαίωμα πραγματοποίησης οποιουδήποτε ταξιδιού στο εξωτερικό χωρίς τη συνδρομή των προϋποθέσεων που θέτει το οικογενειακό δίκαιο. Αντίστοιχα, η ύπαρξη διαφωνίας ως προς ένα μελλοντικό ταξίδι δεν επιλύεται μέσω της διαδικασίας έκδοσης του διαβατηρίου, αλλά στο πλαίσιο των διατάξεων που διέπουν την άσκηση της γονικής μέριμνας.
Πέραν του ζητήματος του διαβατηρίου, η απόφαση ασχολήθηκε και με την υποχρέωση ενημέρωσης του έτερου γονέα κατά την άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας. Στο πλαίσιο της δικαστικής ρύθμισης της επικοινωνίας, το Δικαστήριο όρισε ότι όταν ο γονέας που ασκεί την επικοινωνία μεταβαίνει με το τέκνο εκτός του συνήθους τόπου κατοικίας του, ιδίως κατά τη διάρκεια των θερινών διακοπών, οφείλει να ενημερώνει εγκαίρως τον άλλο γονέα για τον τόπο διαμονής του παιδιού και τα στοιχεία επικοινωνίας. Η συγκεκριμένη υποχρέωση δεν αποτελεί γενική υποχρέωση διαρκούς ενημέρωσης, αλλά ειδικό όρο της επικοινωνίας, ο οποίος αποσκοπεί στην προστασία του ανηλίκου και στη διασφάλιση της δυνατότητας άμεσης επικοινωνίας σε περίπτωση ανάγκης.
Η σχολιαζόμενη απόφαση παρέχει, επομένως, την αφορμή να υπομνησθεί ότι η έκδοση διαβατηρίου, η συναίνεση για μετάβαση του ανηλίκου στο εξωτερικό και η ενημέρωση του έτερου γονέα αποτελούν διακριτά νομικά ζητήματα, τα οποία διέπονται από διαφορετικές προϋποθέσεις. Η οριοθέτηση των εννοιών αυτών αποκτά ιδιαίτερη πρακτική σημασία κατά τη θερινή περίοδο, όταν οι μετακινήσεις των ανηλίκων είναι συχνότερες και η συνεργασία των γονέων καθίσταται αναγκαία για την ομαλή άσκηση της γονικής μέριμνας και, πρωτίστως, για τη διασφάλιση του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου.
*Η πληροφόρηση που εμπεριέχεται στο παρόν άρθρο δεν συνιστά νομική συμβουλή. Μια τέτοια νομική συμβουλή είναι δυνατό να παρασχεθεί μόνον από αρμόδια/ιο δικηγόρο του συγκεκριμένου τμήματος του γραφείου μας που εξειδικεύεται στον ειδικό τομέα δικαίου, αφού προηγουμένως λάβει υπόψη του/της το σύνολο των δεδομένων που θα εκτεθούν και θα μελετηθούν για την υπόθεσή σας.
