Η εξέλιξη της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής προκάλεσε πλήθος ζητημάτων -νομικής φύσεως- τα οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επερχόμενοι γονείς, οι οποίοι επιλέγουν την εν λόγω διαδικασία. Ειδικά αν σκεφτούμε, πως έως τις αρχές του αιώνα μας, δεν υπήρχε νομοθετικό πλαίσιο, που να προβλέπει κανόνες και όρια για τη διαχείριση του γενετικού υλικού, το οποίο μπορεί να προέρχεται είτε από άνδρα είτε από γυναίκα. Σύμφωνα με την τρέχουσα Ελληνική Νομοθεσία, η δωρεά γενετικού υλικού προβλέπεται και θεσπίζεται -με τις τελευταίες σημαντικές τροποποιήσεις της- από το Νόμο 4958/2022. Βάσει δε, των διατάξεων του τελευταίου, προβλέπονται τρεις μορφές δωρεάς γενετικού υλικού, ήτοι η δωρεά ωαρίων, σπέρματος ή και εμβρύου, σύμφωνα πάντα με τις κείμενες διατάξεις και τις συγκεκριμένες προβλέψεις για κάθε μια από τις περιπτώσεις.
- Δωρεά Ωαρίων
Η διαδικασία αυτή αφορά τη διάθεση ληφθέντων ωαρίων, κατόπιν ενυπόγραφης συγκατάθεσης της δότριας, ως προς χρήση από μια ή και περισσότερες λήπτριες. Σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου, η ταυτότητα των δωρητριών μπορεί να είναι ανώνυμη, επώνυμη ή ακόμα και να γνωστοποιείται στο τέκνο κατόπιν της ενηλικίωσής του -και πάντοτε κατόπιν προγενέστερου αιτήματός του- δικαίωμα που τίθεται ως επιλογή της δότριας κατά τη διαδικασία. Επιπρόσθετα, οι λήπτες του υλικού μπορούν να επιλέξουν εάν επιθυμούν επώνυμη ή ανώνυμη δωρήτρια. Όπως αξιοσημείωτο στέκει και το γεγονός, πως η ταυτότητα του τέκνου ή και των γονέων του, δεν γνωστοποιείται στους τρίτους δότες-δωρητές.
Ακόμα, μια σημαντική διάκριση του νόμου, είναι η παρεχόμενη δυνατότητα δωρεάς γεννητικού υλικού μεταξύ συγγενών σε πλάγια γραμμή (π.χ μεταξύ αδελφών ιδίου φύλου).
Δεν επιτρέπεται, επίσης, οικονομικό συμφέρον για τέλεση δωρεάς αλλά προβλέπεται αποζημίωση της δωρήτριας για φαρμακευτική αγωγή, έξοδα μετακίνησης, απώλεια εισοδήματος λόγω της άδειας από την εργασία της καθώς και έτερες προβλέψεις. Ως τιθέμενο ηλικιακό όριο, θεσπίζεται αυτό μεταξύ των 18 και 35 ετών, με κριτήρια τη δικαιοπρακτική ικανότητα αλλά και την προβλέψιμη συνήθη κατάσταση υγείας λόγω ηλικίας. Ενώ, η ηλικία της λήπτριας δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 54 έτη, με τη σημαντική αυτή τροποποίηση που επήλθε βάσει του νέου νόμου. Βέβαια, για γυναίκες μεταξύ 50-54 ετών, απαιτείται προγενέστερη αδειοδότηση από την Εθνική Αρχή Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής (ΕΑΙΥΑ).
Ως μέγιστος επιτρεπτός αριθμός μεταφερόμενων εμβρύων, στην περίπτωση δωρεάς ωαρίων για λήπτριες είναι δύο. Ενώ, συνάμα προβλέπεται η τήρηση και καταχώρηση όλων των δεδομένων που αφορούν τόσο τις δότριες όσο και τις λήπτριες στο Εθνικό Αρχείο δοτών, για να μπορεί να καταστεί δυνατή η ιχνηλάτηση του γεννητικού υλικού.
- Δωρεά Σπέρματος
Η διαδικασία αυτή έρχεται να επιλύσει ζητήματα ανδρικής υπογονιμότητας, κατά την περίπτωση που ελλείπουν παντελώς τα σπερματοζωάρια από το σπέρμα. Τότε, το ζευγάρι μπορεί να προχωρήσει σε τεκνοποίηση, με τη χρήση σπέρματος δότη, που προέρχεται από ειδικά οργανωμένες Τράπεζες Κρυοσυντήρησης.
Οι τηρούμενες προδιαγραφές τόσο του νόμου όσο και των διεθνών κανόνων ιατρικής δεοντολογίας επιβάλουν τη χρήση μόνο κατεψυγμένου σπέρματος ανώνυμου δότη, ο οποίος έχει ελεγχθεί διεξοδικά για μεταδιδόμενα και κληρονομικά νοσήματα.
Η επιλογή του δότη, μπορεί να στηριχθεί σε εξωτερικά χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα μερικές από αυτές να είναι το χρώμα μαλλιών, ματιών, σωματότυπο αλλά και η ομάδα αίματος.
- Δωρεά Εμβρύου
Η διαδικασία αυτή επιλύει το πρόβλημα ζευγαριών, τα οποία έχουν απωλέσει την αναπαραγωγική τους ικανότητα, πολλές φορές και ταυτόχρονα. Τα έμβρυα προς δωρεά διατίθενται, συνήθως, από έτερο ζευγάρι που έχει προβεί σε εξωσωματική γονιμοποίηση και έχει ολοκληρώσει τον οικογενειακό του προγραμματισμό. Μιλάμε δηλαδή, για πλεονάζοντα κρυοσυντηρημένα έμβρυα, τα οποία προτιμώνται να δωρηθούν από το να καταστραφούν.
Την απόφαση περί δωρεάς την επιλέγει αποκλειστικά το ζευγάρι, αφού πρώτα προβεί σε από κοινού δήλωση, μέσω ειδικής συναίνεσης, στην οποία δηλώνουν πως αποποιούνται κάθε δικαίωμα και ότι παραχωρούν τα έμβρυα ανώνυμα και χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα σε άγνωστους λήπτες. Σύμφωνα με την Ελληνική Νομοθεσία, τα δωριζόμενα έμβρυα πρέπει να προέρχονται από γυναίκα νεότερη των 40ετών και από άνδρα νεότερο των 50ετών. Τέλος, παρέχεται προς το ζευγάρι που επιθυμεί να λάβει έμβρυα, η δυνατότητα επιλογής εκείνων, που προσιδιάζουν όσο το δυνατόν περισσότερο με τα χαρακτηριστικά τους. Εν συνεχεία, ακολουθείται η διαδικασία απόψυξης και μεταφοράς στη γυναίκα, ακολουθώντας συγκεκριμένο πρωτόκολλο κατεψυγμένης εμβρυομεταφοράς, με ή χωρίς, ορμονική υποκατάσταση.
Τέλος, αξίζει να αναφερθεί πως η χώρα μας αποτελεί μία από τις πιο φιλόξενες χώρες, ως προς ζητήματα υποδοχής υπογόνιμων ζευγαριών, στις χώρες των οποίων ενέργειες όπως κατάψυξη σπέρματος, ωαρίων, εμβρύων, ορχικού και ωοθηκικού ιστού, δωρεά ωαρίων απαγορεύονται, είτε για θρησκευτικούς λόγους είτε γιατί το νομικό τους πλαίσιο δεν φέρει τις εν λόγω προβλέψεις αλλά τουναντίον μπορεί να είναι αρκετά πολύ πιο αυστηρό στα πεδία εφαρμογής.
