Είναι γεγονός ότι βρισκόμαστε σε κατάσταση πανδημίας δεδομένου ότι καθημερινά ο πλανήτης θρηνεί θύματα του Κορωνοιού, ενώ παράλληλα ο αριθμός των καταγεγραμμένων ύποπτων κρουσμάτων αυξάνει συνεχώς. Ανησυχητικές όμως διαστάσεις έχει αρχίσει να αποκτά το εν λόγω θέμα και ως προς την ηθική του διάσταση, δεχόμενοι μάλιστα της συνεχούς μετάδοσης σχετικών με τον covid-19 πληροφοριών –με τη μορφή καταιγισμού- από τα Μ.Μ.Ε..
Σύμφωνα με όσα έχουν καταγραφεί μέχρι στιγμής από τους ειδικούς – επιστήμονες, αναμένεται να νοσήσει –είτε με εμφανή συμπτωματολογία, είτε ασυμπτωματικώς- το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού. Δηλαδή αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο Κορωνοϊός είναι παντού. Το ζήτημα όμως τίθεται πως το αντιμετωπίζει ο καθένας, τόσο τα επίσημα καταγεγραμμένα κρούσματα, δηλαδή αυτοί που αποδεδειγμένα έχουν προσβληθεί από τον ιό, όσοι και αυτοί που εμφανίζουν ύποπτα συμπτώματα και θα μπορούσαν να είναι υποψήφια κρούσματα όσο και αυτοί που θεωρούν ότι δεν νοσούν, χωρίς βέβαια η αίσθησή τους αυτή να μπορεί να διαπιστωθεί και πρακτικώς για την ορθότητά της. Η μεγαλύτερη μερίδα του πληθυσμού έχει ήδη λάβει τα αναγκαία μέτρα προφύλαξης και μη διασποράς αυτού, ενώ εκείνοι οι οποίοι νοσούν πράγματι έχουν τεθεί σε καραντίνα κατόπιν των ιατρικών οδηγιών που έλαβαν.
Όμως η συνεχής έξαρση του ιού παγκοσμίως έχει προκαλέσει τη διασπορά πανικού, συνέπεια του οποίου είναι η εμφάνιση ενός είδους κοινωνικού ρατσισμού τόσο ως προς τους νοσούντες από τον covid-19 όσο και ως προς εκείνους που παρουσιάζουν έστω κάποια συμπτώματα. Σημειωτέον δε ότι η συμπτωματολογία του covid-19 είναι κοινή με αυτή της συνήθους εποχικής γρίπης.
Η αλήθεια είναι πως δεν μπορεί κανείς να προσδιορίσει αν είναι ειδικότερο χαρακτηριστικό του Έλληνα ή του ανθρώπου ως όντος γενικότερα, η τάση του, να θεωρεί εαυτόν ειδήμονα επί παντός επιστητού, ακόμα-ακόμα και για θέματα επιστημονικά – ιατρικά, ιδιαιτέρως μπροστά σε ένα τέτοιο σπάνιο παγκόσμιο φαινόμενο, δηλαδή της εμφάνισης μίας νέας και πρωτόγνωρης μετάλλαξης του κορώνα ιού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο καθένας να μεταφράζει τις συμβουλές των ειδικών κατά το δοκούν, σαφώς υπερβάλλοντας τόσο με τις πράξεις του, όπως π.χ. η υπερβολή στην λήψη μέτρων προφύλαξης, όσο και δια παραλήψεως, όπως π.χ. με το ακριβώς αντίθετο παράδειγμα (με την μη λήψη κανενός μέτρου προφύλαξης και μη διασποράς του ιού), γεγονός που συνεπάγεται μια αντίστοιχα υπερβολική συμπεριφορά και έναντι των τρίτων η οποία χαρακτηρίζεται σκληρή, ελλειμματική ως προς τον σεβασμό των ελευθεριών και της ύπαρξης των συνανθρώπου μας, δηλαδή μία συμπεριφορά που τείνει ρατσιστική και κοινωνικά απαξιωτική.
Αυτή η συνεχής σκληρή συμπεριφορά, η οποία ασκείται εσκεμμένα, απρόκλητα, συστηματικά, με επαναλαμβανόμενη βία, ενίοτε και με έντονη βαναυσότητα, ενέχουσα απαξιωτικό, προσβλητικό, εκφοβιστικό χαρακτήρα προς το θύμα και τάση επιβολής του δράστη ως θεωρητικά ισχυρότερου έναντι του θύματος, μέσω της ταπείνωσης, εξουθένωσης και καταδυνάστευσης του θύματος, με άμεσο ή έμμεσο αποτέλεσμα την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου στο θύμα, δηλαδή το bullying έχει πλέον θεσμοθετηθεί βάσει ειδικής διάταξης που εισήγαγε ο Νόμος 4332/2015. Το bullying δε, έχει τόσο ποινικές όσο και αστικές συνέπειες.
Ειδικότερα:
Συμφώνως με το άρθρο 312 Π.Κ.: «Αν δεν συντρέχει περίπτωση βαρύτερης αξιόποινης πράξης, τιμωρείται με φυλάκιση όποιος με συνεχή σκληρή συμπεριφορά προξενεί σε τρίτον σωματική κάκωση ή άλλη βλάβη της σωματικής ή ψυχικής υγείας. … Αν το θύμα δεν συμπλήρωσε ακόμη το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας του ή δεν μπορεί να υπερασπίσει τον εαυτό του και ο δράστης το έχει στην επιμέλεια ή στην προστασία του ή ανήκει στο σπίτι του δράστη ή έχει μαζί του σχέση εργασίας ή υπηρεσίας ή που του το έχει αφήσει στην εξουσία του ο υπόχρεος για την επιμέλειά του, επιβάλλεται φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών. Με την ίδια ποινή τιμωρείται όποιος με συστηματική παραμέληση των υποχρεώσεών του προς τα προαναφερόμενα πρόσωπα γίνεται αιτία να πάθουν σωματική κάκωση ή βλάβη της σωματικής ή ψυχικής τους υγείας».
Εν ολίγοις με φυλάκιση τουλάχιστον 6 μηνών θα τιμωρείται πλέον οποίος «παριστάνει τον νταή», δηλαδή κάνει bullying (συνεχή σκληρή συμπεριφορά).
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το bullying μπορεί να συμβαίνει σε όλους τους τομείς δραστηριότητας και έκφανσης της προσωπικότητας του ανθρώπου, όπως π.χ. στο χώρο εργασίας, στο σχολείο, σε ομάδες δραστηριοποίησης, ακόμα και στην ίδια την οικογένειά του και αλλού.
Οι πράξεις που συνθέτουν το φαινόμενο του bullying μπορεί να αποτελούν είτε πλημμελήματα, άρα τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης μέχρι πέντε χρόνια είτε κακουργήματα, άρα τιμωρούνται με ποινή κάθειρξης, δηλαδή μέχρι δεκαπέντε χρόνια, και διώκονται είτε κατ’ έγκληση, είτε αυτεπαγγέλτως.
Οι ποινικές συνέπειες του bullying
Το bullying δεν αποτελεί μόνο παραβατική συμπεριφορά με έντονη κοινωνική απαξία, αλλά και αξιόποινη συμπεριφορά, που μπορεί να επισύρει σοβαρές ποινικές συνέπειες σε βάρος του δράστη. Είναι, βεβαίως, αυτονόητο ότι οι συνέπειες αυτές είναι αντίστοιχες προς τις ειδικότερες μορφές με τις οποίες, κάθε φορά, εκδηλώνεται η αξιόποινη συμπεριφορά του bullying, αλλά φυσικά, και προς την ηλικία του συγκεκριμένου δράστη.
Ειδικότερα, η αξιόποινη συμπεριφορά του bullying μπορεί να εμφανιστεί κυρίως με τις εξής μορφές:
- του λεκτικού εκφοβισμού (ειρωνείες, απειλές, χλευαστικά σχόλια)
- του κοινωνικού εκφοβισμού (διάδοση φημών, καταστροφή, βλάβη ή αφαίρεση προσωπικών αντικειμένων, δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων ακόμα και ιδιαίτερα ευαίσθητων όπως τα ιατρικά, συστηματική απομόνωση από την ομάδα κλπ)
- του σωματικού εκφοβισμού (χτυπήματα, βίαια σπρωξίματα, κατακράτηση, ασελγείς πράξεις) και
- του ηλεκτρονικού εκφοβισμού ή «cyber bullying» (εκβιασμός και απειλές μέσω διαδικτύου και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή κινητού τηλεφώνου, δημοσιοποίηση στοιχείων ή προσωπικών δεδομένων κλπ.).
Οι ως άνω αναφερόμενες συμπεριφορές, εκτός του ποινικού αδικήματος του άρθρου 312ΠΚ, μπορούν να ενταχθούν στην αντικειμενική υπόσταση και πολλών άλλων ποινικών αδικημάτων όπως π.χ. της εξύβρισης, της δυσφήμισης, της συκοφαντικής δυσφήμισης, της απειλής, της παράνομης βίας, της παράνομης κατακράτησης, της προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας, της παραβίασης των προσωπικών δεδομένων, της παράνομης διάδοσης δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, του βιασμού, της φθορά ξένης ιδιοκτησίας, της απλής σωματικής βλάβης, της απρόκλητης σωματικής βλάβης, της επικίνδυνης σωματικής βλάβης, της βαριάς σωματικής βλάβης, της έκθεσης, και λοιπά.
Εκ των ως άνω προκύπτει ξεκάθαρα η έντονη συνθετότητα του φαινομένου, από πλευράς ποινικής αξιολόγησης και φυσικά της ένταξής του σε συγκεκριμένη εγκληματική συμπεριφορά.
Οι προβλεπόμενες αστικές συνέπειες
Το bullying σε οποιονδήποτε τομέα, όπως προαναφέραμε, εκτός από ποινικές συνέπειες επιφέρει και σοβαρές συνέπειες αστικής φύσεως, δηλαδή ευθύνη για αποζημίωση του παθόντος τόσο για τις υλικές ζημίες του όσο και την ηθική βλάβη που υπέστη. Κριτήριο για τον εντοπισμό των αστικά υπεύθυνων προσώπων είναι βασικά ο τόπος, όπου έλαβε χώρα η πράξη που προκάλεσε τη ζημία, δηλαδή εξετάζουμε αν αυτή έλαβε χώρα στους χώρους νομοθετημένης ευθύνης και εποπτείας του φορέα της ευθύνης.
Ως προς την έκταση της αποζημιωτικής ευθύνης, επισημαίνεται ότι η καταβλητέα αποζημίωση καλύπτει τόσο την υλική ζημία του παθόντος όσο και την ηθική του βλάβη, λόγω της ψυχικής ταλαιπωρίας ή της ηθικής μείωσης που υπέστη, ενώ σε περίπτωση θανάτου του, η οικογένειά του δικαιούται αποζημίωσης λόγω ψυχικής οδύνης, αλλά και για τυχόν δαπάνες νοσηλείας του θύματος και συναφή έξοδα. Η αποζημίωση για τη υλική ζημία περιλαμβάνει τα έξοδα αποκατάστασης της σωματικής ή ψυχικής υγείας του παθόντος (νοσήλια, αμοιβές γιατρών, νοσοκόμων κλπ.) αλλά και ο,τιδήποτε θα στερείται ο παθών στο μέλλον ή θα ξοδεύει παραπάνω λόγω της αύξησης των δαπανών του (ΑΚ 929). Εξάλλου, σε περίπτωση κλοπής χρημάτων ή κλοπής, βλάβης ή καταστροφής προσωπικών του αντικειμένων, ο παθών δικαιούται να αξιώσει τη σχετική αποζημίωση.
Εκτός των παραπάνω δικαστικών ενεργειών, ο υφιστάμενος το bullying, μπορεί, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να καταφύγει στα δικαστήρια και να ζητήσει την προστασία της προσωπικότητάς του και της σωματικής του ακεραιότητας, με την έκδοση απόφασης ασφαλιστικών μέτρων (άρθρ. 731, 732 ΚΠολΔ), η οποία θα διατάσσει την άρση κάθε υφιστάμενης προσβολής και θα απαγορεύει προληπτικά στο μέλλον σε συγκεκριμένα πρόσωπα την προσέγγιση του παθόντος και τη διενέργεια οποιασδήποτε πράξης εναντίον του, με απειλή χρηματικής ποινής και προσωπικής κράτησης σε βάρος του παραβάτη των όρων της δικαστικής απόφασης.
Συμπέρασμα:
Εξ όλων των ως άνω αναφερόμενων δέον να αναφερθεί συμπερασματικώς ότι μπορεί να χαρακτηριστεί ως bullying, κάθε αδίκημα με παθόντα ή αμέσως ζημιωθέντα, εφόσον βέβαια συντρέχουν τα χαρακτηριστικά του φαινομένου, όπως έχουν ήδη προεκτεθεί.
Εν προκειμένω σε κατάσταση πανδημίας εξαιτίας της ταχύτατης διασποράς του covid-19 αλλά ακόμη ταχύτερης διασποράς του πανικού – ενός άλλου είδους και ήδη από χρόνια διεγνωσμένου αλλά ανίκητου ιού- δέον να είμαστε ιδιαίτερα συγκρατημένοι όχι μόνο ως προς τις κοινωνικές μας συναναστροφές -που επιβάλλεται όλοι να έχουμε περιορίσει στο μέτρο του αναγκαίου- όσο και στην εξωτερίκευση της ανησυχίας για την υγεία μας ο καθένας ξεχωριστά αλλά και του κοινωνικού συνόλου γενικότερα, τηρώντας τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας για τον περιορισμό της διασπορά του ιού, όχι όμως προβαίνοντας σε κρίσεις και χαρακτηρισμούς τρίτων, οι οποίοι μπορεί είτε να είναι διεγνωσμένα κρούσματα του covid-19, είτε να έχουν κάποια συμπτωματολογία αλλά να μην έχουν διαγνωστεί, είτε να νοσούν από την εποχική γρίπη, επειδή δήθεν έχουμε οι ίδιοι χρίσει τον εαυτό μας ως υγιή, ή μη νοσούνταν (δίχως πράγματι βέβαια να γνωρίζουμε και κατά πόσο αυτό ισχύει ή όχι) και αυτό μας δίνει το δικαίωμα να έχουμε μια ιδιαιτέρως σκληρή, άδικη και όπως προαναφέραμε ποινικώς κολάσιμη συμπεριφορά απέναντί τους.
Όπως αναφέρθηκε ανωτέρω μία τέτοια παραβατική συμπεριφορά η οποία μπορεί να εκδηλωθεί στις μέρες μας επί παραδείγματι και σε χώρους εργασίας, όπου επιχειρήσεις δεν έχουν αναστείλει ακόμη τις εργασίες τους ή εξαιρούνται σύμφωνα με τις ήδη εκδοθείσες Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου από την αναστολή αυτή των εργασιών τους, δέον να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί και να αποφεύγουμε τον με οποιοδήποτε τρόπο άσκησης bullying έναντι τρίτων που είτε είναι υπερβολικά θωρακισμένοι με όλα τα πιθανά μέτρα ασφαλείας, είτε είναι διεγνωσμένοι ασθενείς, είτε παρουσιάζουν οποιαδήποτε συμπτωματολογία, αποφεύγοντας τόσο τον αρνητικό τους χαρακτηρισμό και την εν γένει λεκτική βία εναντίον τουε, όσο και τις ύποπτες ματιές τύπου «πώς κάνει έτσι ο αρρωστοφοβικός;», «μήπως είναι κρούσμα και φοράει όλα αυτά τα μέτρα ασφαλείας;», «μήπως έχει άλλα σοβαρά θέματα υγείας;», «μήπως είναι έγκυος;», «δουλεύει ακόμη, τόσο τσιγκούνης είναι; Τι θα τα κάνει πια τόσα λεφτά, αν κινδυνεύει η υγεία του;» και λοιπά σχόλια τέτοιου τύπου, με τα οποία επί της ουσίας στοχοποιούμε τους γύρω μας ασκώντας τους ένα είδος bullying, που όπως προαναφέραμε δεν μένει ατιμώρητο.
Το bullying με οποιαδήποτε μορφή, σε οποιονδήποτε τομέα και αν εκδηλώνεται, και εν όψει πανδημίας εξαιτίας του Κορωνοιού στην χώρα μας, στοιχειοθετείται τόσο ποινικώς όσο και αστικώς στο Ελληνικό Δικαιικό σύστημα επιφέροντας τις έννομες συνέπειές του. Για οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία το δικηγορικό μας γραφείο διαθέτει εξειδικευμένους συνεργάτες στους οποίους μπορείτε να απευθυνθείτε.
