Ο θεσμός του πολιτικού γάμου έχει καθιερωθεί ήδη από την δεκαετία του 1980 στο ελληνικό δίκαιο και ρυθμίζεται από τις διατάξεις του ΑΚ, ενώ το σύμφωνο συμβίωσης άρχισε να εφαρμόζεται πολύ πιο πρόσφατα για να καλύψει και το κενό που υφίστατο όσον αφορά το ομόφυλα ζευγάρια. Όμως, ήδη με το Ν. 5089/2024 επήλθε ισότητα και στο πλαίσιο του πολιτικού γάμου, οπότε τα ομόφυλα ζευγάρια μπορούν να τελέσουν πολιτικό γάμο.
Εύλογο είναι να δημιουργείται η απορία στα ζευγάρια είτε αυτά είναι ετερόφυλα είτε ομόφυλα για το ποιόν δρόμο θα ακολουθήσουν ώστε να επισημοποιήσουν την σχέση τους και να εξασφαλίσουν τα δικαιώματά τους. Είναι προτιμότερος ο πολιτικός γάμος ή είναι ευνοϊκότερο το καθεστώς του συμφώνου συμβίωσης;
Πριν δοθεί οποιαδήποτε απάντηση σε αυτό το δίλημμα, είναι πολύ σημαντικό να ανατρέξουμε στις νομοθετικές διατάξεις που ρυθμίζουν τους εν λόγω θεσμούς του οικογενειακού δικαίου.
Αρχικά, στην ιδιαίτερη διαδικασία του πολιτικού γάμου αναφέρονται τα άρθρα 1367 ΑΚ και τα άρθρα 5 επ. του π.δ. 391/1982. Ειδικότερα, σε αυτές τις διατάξεις ορίζονται τα σχετικά με το χώρο και τις ημέρες που τελούνται οι πολιτικοί γάμοι, ενώ επίσης προβλέπεται ότι οι μελλόνυμφοι δεν είναι υποχρεωμένοι να προσφύγουν στο δήμο του τόπου της κατοικίας τους. Αντίθετα, όσοι επιθυμούν να τελέσουν πολιτικό γάμο είναι ελεύθεροι να διαλέξουν οι ίδιοι τον τόπο της τέλεσής του, υποβάλλοντας κοινή αίτηση στο δήμαρχο του τόπου της επιλογής τους μαζί και με τις άδειες γάμου που πήραν ο καθένας τους από τη δημοτική αρχή του τόπου της κατοικίας τους. Η γαμήλια τελετή γίνεται χωριστά για τον καθένα από τους γάμους που πρόκειται να τελεστούν την ίδια μέρα. Μετά την ερώτηση, που απευθύνει ο δήμαρχος ξεχωριστά στον κάθε μελλόνυμφο για το αν συμφωνεί να τελέσει γάμο με τον άλλον, ο κάθε μελλόνυμφος δηλώνει τη συναίνεσή του, δημόσια και πανηγυρικά, και μπροστά σε δύο μάρτυρες, προς το δήμαρχο, και μετά τη δήλωση συναίνεσης και του δεύτερου μελλόνυμφου, ο δήμαρχος δηλώνει με τη σειρά του ότι οι μελλόνυμφοι είναι πια, σύμφωνα με το νόμο, σύζυγοι.
Όσον αφορά τώρα το σύμφωνο συμβίωσης, ο έλληνας νομοθέτης το εισήγαγε για πρώτη φορά με το Ν. 3719/2008. Όμως, υπήρχαν δύο μειονεκτήματα: α) η θεσμοθέτησή του ως μιας έντονης έκφρασης της αρχής της ιδιωτικής αυτονομίας είχε ως πρακτική συνέπεια να απολαμβάνουν τα μέρη του πολύ λιγότερα δικαιώματα από ό,τι οι σύζυγοι (στις μεταξύ τους σχέσεις, στις συναλλαγές με διάφορους δημόσιους φορείς, σε θέματα ασφαλιστικού δικαίου κλπ) και β) οι διατάξεις για το σύμφωνο αυτό που μπορούσαν να συνάψουν μόνο ετερόφυλα ζευγάρια έρχονταν σε πλήρη αντίθεση με τα ιδεώδη της ισότητας των πολιτών και του σεβασμού της διαφορετικότητας. Για το λόγο αυτό, με το Ν. 4356/2015 ο θεσμός του συμφώνου συμβίωσης εκσυγχρονίστηκε και πλέον εξομοιώνεται με το γάμο σε πολύ μεγάλο βαθμό, ενώ τα ομόφυλα ζευγάρια μπορούν να συνάψουν σύμφωνο συμβίωσης. Έτσι, ρυθμίζονται οι προσωπικές σχέσεις, οι περιουσιακές σχέσεις και οι σχέσεις των μερών με τρίτους ή με το δημόσιο. Άλλωστε, η διαδικασία λύσης του συμφώνου συμβίωσης επέρχεται πολύ πιο εύκολα και γρήγορα σε σχέση με τη λύση του πολιτικού γάμου, και γενικότερα η σύναψη του συμφώνου συμβίωσης γίνεται ταχύτερα με την προσκόμιση των δικαιολογητικών στον συμβολαιογράφο.
Τέλος, με το Ν. 5089/2024, επήλθε ουσιώδη αλλαγή στον πολιτικό γάμο, και θεσπίστηκε η δυνατότητα να συνάπτουν πολιτικό γάμο και ομόφυλα ζευγάρια.
Καταλήγοντας, η επιλογή ενός ζευγαριού για το αν θα τελέσει πολιτικό γάμο ή θα συνάψει σύμφωνο συμβίωσης είναι απολύτως προσωπική διότι πλέον οι δύο αυτοί θεσμοί δεν εμφανίζουν μεγάλες διαφορές παρά πολλές ομοιότητες, και για το λόγο αυτό το ζευγάρι, είτε ομόφυλο είτε ετερόφυλο, αποκτά τα ίδια δικαιώματα είτε μέσω του πολιτικού γάμου είτε του συμφώνου συμβίωσης.
*Επισημαίνεται ότι το ανωτέρω κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και σε καμία περίπτωση δεν υποκαθιστά τις εξειδικευμένες νομικές υπηρεσίες. Η πληροφόρηση που εμπεριέχεται στο παρόν άρθρο δεν συνιστά νομική συμβουλή. Μία τέτοια νομική συμβουλή είναι δυνατόν να παρασχεθεί μόνο από αρμόδια/ιο δικηγόρο του συγκεκριμένου τμήματος του γραφείου μας που εξειδικεύεται στον ειδικό τομέα δικαίου, αφού προηγουμένως λάβει υπόψη του/της το σύνολο των δεδομένων που θα εκτεθούν και θα μελετηθούν για την υπόθεσή σας.
