Δικηγορικό Γραφείο

Ο Ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026) αντικατέστησε το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα. Ειδικότερα, στο πεδίο της αποδοχής και της αποποίησης της κληρονομίας, ο νέος νόμος διατηρεί το σύστημα της αυτοδίκαιης κτήσης και της πλασματικής αποδοχής, αλλά ρυθμίζει ρητά την προσβολή της αποδοχής λόγω πλάνης στο άρθρο 1855 ΑΚ. Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που απεβίωσαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα, ενώ για προγενέστερους θανάτους ισχύει το προϊσχύον δίκαιο.

1. Το προϊσχύον καθεστώς (θάνατοι έως 15-09-2026)

Άρθρο 1857 – «Αμετάκλητο της αποποίησης - Η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομίας είναι αμετάκλητη. Η αποδοχή ή η αποποίηση που οφείλεται σε πλάνη ή απειλή ή απάτη κρίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις για τις δικαιοπραξίες. Η αγωγή για την ακύρωση τους παραγράψεται μετά ένα εξάμηνο. Η πλάνη σχετικά με το ενεργητικό ή το παθητικό της κληρονομίας δεν θεωρείται ουσιώδης. Οι διατάξεις του άρθρου αυτού εφαρμόζονται και σε αποδοχή που συνάγεται από την παραμέληση της προθεσμίας για αποποίηση.»

2. Ν. 5303/2026 (ΦΕΚ Α΄ 81/22.05.2026)

Α. Αυτοδίκαιη κτήση και προθεσμία αποποίησης

Κατά το άρθρο 1844 ΑΚ, ο κληρονόμος αποκτά αυτοδικαίως την κληρονομία μόλις γίνει η επαγωγή. Σύμφωνα με το άρθρο 1845 ΑΚ, μπορεί να αποποιηθεί μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, η οποία αρχίζει από τότε που πληροφορήθηκε την επαγωγή και τον λόγο της. Η προθεσμία είναι ενός έτους, αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος διέμενε στο εξωτερικό κατά την έναρξή της. Σε περίπτωση επαγωγής από διάταξη τελευταίας βούλησης δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της, ενώ αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους που αναστέλλεται η παραγραφή. Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στον/στη γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας (άρθρο 1846 ΑΚ).

Β. Η πλασματική αποδοχή

Το άρθρο 1848 ΑΚ ορίζει ότι η αποποίηση είναι άκυρη αν γίνει μετά την πάροδο της προθεσμίας, και ότι, αν περάσει η προθεσμία, η κληρονομία θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Η αποδοχή αυτή συνάγεται από την παράλειψη του κληρονόμου και δεν προϊποθέτει δήλωση βούλησης. Σημειωτέων ότι η ακυρότητα της αποποίησης λόγω παρόδου της προθεσμίας διακρίνεται από την ακυρότητα της αποποίησης του άρθρου 1847 ΑΚ, η οποία επέρχεται όταν ο κληρονόμος έχει ρητά ή σιωπηρά δηλώσει ότι αποδέχεται την κληρονομία.

Γ. Η ρύθμιση του άρθρου 1855 ΑΚ

Το άρθρο 1855 ΑΚ ορίζει ότι η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομιάς είναι αμετάκλητη. Εξαίρεση προβλέπεται για την αποδοχή ή αποποίηση που οφείλεται σε πλάνη, απάτη ή απειλή, η οποία κρίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις για τις δικαιοπραξίες (άρθρα 140 επ. ΑΚ).

Δ. Η ουσιώδης πλάνη

Η πλάνη είναι ουσιώδης, κατά τους γενικούς κανόνες, όταν ο κληρονόμος, αν γνώριζε την αληθινή κατάσταση, δεν θα άφηνε να παρέλθει η προθεσμία αποποίησης. Ο νόμος περιορίζει ρητά το πεδίο της ουσιώδους πλάνης καθώς το άρθρο ορίζει ότι η πλάνη σχετικά με το ενεργητικό ή το παθητικό της κληρονομίας δεν θεωρείται ουσιώδης. Συνεπώς, ο κληρονόμος δεν μπορεί να επικαλεστεί ως μοναδικό λόγο πλάνης την άγνοια της ύπαρξης ή του ύψους χρεών της κληρονομίας. Αντίθετα, από το κείμενο του άρθρου 1855 ΑΚ δεν προκύπτει εξαίρεση για την πλάνη που αφορά λοιπά ζητήματα της κληρονομιάς όπως την άγνοια του συστήματος της αυτοδίκαιης κτήσης, της ύπαρξης της προθεσμίας του άρθρου 1845 ΑΚ ή της σημασίας της άπρακτης παρόδου της κατά το άρθρο 1848 ΑΚ.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει το άρθρο 1849 ΑΚ, κατά το οποίο η αποδοχή ή η αποποίηση είναι άκυρη, αν έγινε από πλάνη ως προς τον λόγο της επαγωγής ή υπό αίρεση ή προθεσμία ή για μέρος της κληρονομίας. Η πλάνη ως προς τον λόγο της επαγωγής, δηλαδή ως προς το αν ο κληρονόμος καλείται εκ διαθήκης ή εξ αδιαθέτου, έχει ως αποτέλεσμα την ακυρότητα της σχετικής δήλωσης, και δεν υπάγεται στο καθεστώς ακυρωσίας του άρθρου 1855 ΑΚ. Η σχέση των δύο διατάξεων ως προς την πλασματική αποδοχή απαιτεί προσεκτική αντιμετώπιση, ιδίως όταν ο κληρονόμος πιστεύει εσφαλμένα ότι τον αποκλείει διαθήκη.

Ε. Συνέπειες της ακύρωσης πλασματικής αποδοχής

Σύμφωνα με το άρθρο 1855 ΑΚ όπως ισχύει μετά τον Ν. 5303/2026, το δικαίωμα ακύρωσης αποσβήνεται μετά από έξι μήνες. Η ακύρωση της πλασματικής αποδοχής λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής ισχύει ως αποποίηση και αντίστοιχα, η ακύρωση της αποποίησης ισχύει ως αποδοχή (άρθρο 1855 ΑΚ). Ο κληρονόμος που ακυρώνει την πλασματική αποδοχή θεωρείται επομένως ότι αποποιήθηκε, χωρίς να απαιτείται νέα δήλωση και χωρίς να αρχίζει νέα προθεσμία αποποίησης. Σύμφωνα με το άρθρο 1854 ΑΚ, η επαγωγή προς τον αποποιηθέντα θεωρείται ότι δεν επήλθε και η κληρονομία επάγεται σε εκείνον που θα είχε κληθεί, αν ο αποποιηθείς δεν ζούσε κατά τον θάνατο του κληρονομουμένου.


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News