Μεταξύ των μεταβατικών διατάξεων του Ν. 5303/2026 ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει η παράγραφος 8 του άρθρου 33, η οποία αφορά την προστασία των κληρονόμων από τα χρέη της κληρονομίας. Η ρύθμιση αυτή απευθύνεται σε πρόσωπα που είχαν ήδη καταστεί κληρονόμοι πριν από τη δημοσίευση του νέου νόμου και τα οποία δεν είχαν αξιοποιήσει εμπρόθεσμα το ευεργέτημα της απογραφής σύμφωνα με το προϊσχύον δίκαιο.
Ο νόμος δημοσιεύθηκε στις 22 Μαΐου 2026 και εισάγει εκτεταμένες τροποποιήσεις στο κληρονομικό δίκαιο, με βασικό στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων που δημιουργούν τα κληρονομικά χρέη. Στο πλαίσιο αυτό, ο νομοθέτης έκρινε αναγκαίο να θεσπίσει ειδική μεταβατική ρύθμιση για όσους είχαν ήδη αποδεχθεί ή θεωρούνταν ότι είχαν αποδεχθεί κληρονομία χωρίς το ευεργέτημα της απογραφής λόγω άπρακτης παρέλευσης των σχετικών προθεσμιών.
Σύμφωνα με την παράγραφο 8 του άρθρου 33, κληρονόμος προσώπου που απεβίωσε μέχρι τη δημοσίευση του νόμου μπορεί, μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευσή του, δηλαδή έως τις 22 Νοεμβρίου 2026, να ζητήσει από το αρμόδιο δικαστήριο τη διενέργεια απογραφής της κληρονομίας. Η διαδικασία κινείται κατά το άρθρο 838 ΚΠολΔ, το οποίο προβλέπει τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για την καταγραφή και αποτίμηση της κληρονομιαίας περιουσίας.
Η σημασία της ρύθμισης γίνεται αντιληπτή αν ληφθεί υπόψη το καθεστώς που ίσχυε πριν από τη μεταρρύθμιση. Κατά το προϊσχύον δίκαιο, ο κληρονόμος που δεν προέβαινε εμπρόθεσμα στις απαιτούμενες ενέργειες για την αποδοχή της κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογραφής έχανε οριστικά το σχετικό δικαίωμα. Ως αποτέλεσμα, ευθυνόταν απεριόριστα για τα χρέη της κληρονομίας, ακόμη και όταν αυτά υπερέβαιναν την αξία των κληρονομιαίων στοιχείων. Η πρακτική αυτή είχε δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα, ιδίως σε περιπτώσεις όπου οι κληρονόμοι αγνοούσαν την ύπαρξη οφειλών ή δεν γνώριζαν τις προβλεπόμενες προθεσμίες.
Η μεταβατική διάταξη επιχειρεί να αντιμετωπίσει ακριβώς αυτές τις περιπτώσεις. Ωστόσο, η δυνατότητα υπαγωγής στο ευεργέτημα της απογραφής δεν παρέχεται ανεπιφύλακτα. Ο νόμος απαιτεί, κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης, να μην έχει επιχειρηθεί αναγκαστική εκτέλεση κατά της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου. Επιπλέον, δεν πρέπει να συντρέχει άλλος λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα της απογραφής. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η μεταβατική προστασία δεν θα λειτουργήσει εις βάρος της ασφάλειας των συναλλαγών ή των δικαιωμάτων των πιστωτών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η απογραφή της κληρονομίας, καθώς μέσω αυτής καταγράφεται με ακρίβεια το ενεργητικό και το παθητικό της. Η διαδικασία επιτρέπει τον σαφή προσδιορισμό της οικονομικής κατάστασης της κληρονομίας και παρέχει τη βάση για την εφαρμογή των διατάξεων που διέπουν το ευεργέτημα της απογραφής. Παράλληλα, μειώνει τον κίνδυνο μελλοντικών αμφισβητήσεων σχετικά με την έκταση των χρεών και την αξία των κληρονομιαίων στοιχείων.
Η παράγραφος 8 παραπέμπει ρητά στα άρθρα 1903 έως 1911 ΑΚ, τα οποία ρυθμίζουν τα αποτελέσματα της αποδοχής με το ευεργέτημα της απογραφής. Κατ’ εφαρμογή των διατάξεων αυτών, η ατομική περιουσία του κληρονόμου παραμένει διακριτή από την κληρονομιαία περιουσία και η ευθύνη του για τα χρέη του κληρονομουμένου περιορίζεται μέχρι το ύψος της αξίας της κληρονομίας. Έτσι, αποκλείεται η ικανοποίηση των κληρονομικών πιστωτών από περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν προσωπικά στον κληρονόμο πέραν του ορίου αυτού.
Η ρύθμιση αντανακλά τη γενικότερη κατεύθυνση της μεταρρύθμισης του κληρονομικού δικαίου, η οποία επιδιώκει μεγαλύτερη προστασία των κληρονόμων και σαφέστερο διαχωρισμό μεταξύ της περιουσίας του θανόντος και της προσωπικής περιουσίας εκείνων που τον διαδέχονται. Παράλληλα, παρέχει μια περιορισμένη χρονικά δυνατότητα θεραπείας καταστάσεων που δημιουργήθηκαν υπό το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς.
Συνεπώς, η προθεσμία της 22ας Νοεμβρίου 2026 αποκτά ιδιαίτερη πρακτική σημασία για τους κληρονόμους προσώπων που απεβίωσαν πριν από τη δημοσίευση του νέου νόμου και δεν είχαν αξιοποιήσει εγκαίρως το ευεργέτημα της απογραφής. Για τα πρόσωπα αυτά, η μεταβατική διάταξη του άρθρου 33 παρ. 8 παρέχει τη δυνατότητα περιορισμού της ευθύνης τους για τα κληρονομικά χρέη και συνιστά μία από τις σημαντικότερες προστατευτικές παρεμβάσεις του νέου κληρονομικού δικαίου.
*Η πληροφόρηση που εμπεριέχεται στο παρόν άρθρο δεν συνιστά νομική συμβουλή. Μια τέτοια νομική συμβουλή είναι δυνατό να παρασχεθεί μόνον από αρμόδια/ιο δικηγόρο του συγκεκριμένου τμήματος του γραφείου μας που εξειδικεύεται στον ειδικό τομέα δικαίου, αφού προηγουμένως λάβει υπόψη του/της το σύνολο των δεδομένων που θα εκτεθούν και θα μελετηθούν για την υπόθεσή σας.
