Με τον νόμο 5221/2025, που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 28 Ιουλίου 2025, εισάγονται σημαντικές αλλαγές στη διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών και στην κήρυξη ιδιόγραφων διαθηκών ως κυρίων. Οι αλλαγές τέθηκαν σε εφαρμογή από την 1η Νοεμβρίου 2025 και στόχος τους είναι η ταχύτερη ολοκλήρωση των διαδικασιών κληρονομιάς και η μείωση του φόρτου των δικαστηρίων.
1. Ποιος αναλαμβάνει τη δημοσίευση της διαθήκης;
Μέχρι πρόσφατα, η αρμοδιότητα ανήκε στο Πρωτοδικείο της περιοχής όπου είχε συνταχθεί ή κατατεθεί η διαθήκη. Από την 1η Νοεμβρίου 2025, όλες οι διαθήκες θα δημοσιεύονται αποκλειστικά από συμβολαιογράφους, ανεξαρτήτως ποιος τις συνέταξε ή τις κατέθεσε. Η αλλαγή αυτή επιτρέπει ταχύτερη και πιο ασφαλή διαδικασία για όλους τους ενδιαφερόμενους.
2. Διαδικασία δημοσίευσης
Η δημοσίευση διαθήκης περιλαμβάνει:
Καταχώριση ολόκληρης της διαθήκης σε πρακτικό δημοσίευσης που συντάσσει και υπογράφει ο συμβολαιογράφος.
Βεβαίωση όλων των εξωτερικών χαρακτηριστικών της διαθήκης, όπως ημερομηνία και υπογραφές.
Αποθήκευση του πρωτότυπου στο αρχείο του συμβολαιογράφου.
Τα πρακτικά δημοσίευσης θα καταχωρούνται στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Διαθηκών, το οποίο αντικαθιστά το παλαιότερο «βιβλίο διαθηκών». Το Μητρώο θα διαχειρίζονται οι συμβολαιογραφικοί σύλλογοι και αποσκοπεί στη μείωση καθυστερήσεων και φόρτου εργασίας των δικαστηρίων.
3. Ιδιόγραφες διαθήκες και η κήρυξή τους ως κυρίες
Οποιοσδήποτε κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη πρέπει, χωρίς υπαίτια καθυστέρηση, να την εμφανίσει σε συμβολαιογράφο μετά το θάνατο του διαθέτη.
Η διαδικασία κήρυξης της ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας περιλαμβάνει:
Παρουσία δύο μαρτύρων, οι οποίοι βεβαιώνουν τη γνησιότητα της υπογραφής.
Παρουσία πληρεξουσίου δικηγόρου του αιτούντος.
Σε περιπτώσεις όπου ο κληρονόμος δεν είναι συγγενής πρώτου ή δευτέρου βαθμού ή σύζυγος/σύντροφος συμβίωσης, απαιτείται γραφολογική πραγματογνωμοσύνη.
Σε αντίθεση με το προηγούμενο καθεστώς, το Ελληνικό Δημόσιο δεν συμμετέχει πλέον υποχρεωτικά στη συνεδρίαση κήρυξης διαθήκης ως κυρίας, αλλά το πρακτικό δημοσίευσης κοινοποιείται σε αυτό εντός 10 ημερών από την κήρυξη.
4. Αντιρρήσεις κατά της δημοσίευσης
Όποιος έχει έννομο συμφέρον μπορεί να υποβάλει ανακοπή κατά του πρακτικού δημοσίευσης ή κατά της άρνησης δημοσίευσης διαθήκης. Η διαδικασία δικάζεται από το δικαστήριο της κληρονομιάς με απλή εκούσια δικαιοδοσία. Σε περίπτωση που η ανακοπή ασκείται από τρίτο, λειτουργεί ως τριτανακοπή.
5. Το Μητρώο Διαθηκών
Η νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα θα καταγράφει όλα τα πρακτικά δημοσίευσης και θα διαχειρίζεται από τους συμβολαιογραφικούς συλλόγους της χώρας. Σκοπός της πλατφόρμας είναι:
Η επιτάχυνση της δημοσίευσης διαθηκών.
Η αποσυμφόρηση των δικαστηρίων.
Η ασφαλής και ολοκληρωμένη καταγραφή όλων των διαθηκών.
Η νομοθεσία προβλέπει ειδική υπουργική απόφαση για τη ρύθμιση της πρόσβασης, της λειτουργίας και της πιστοποίησης χρηστών στο Μητρώο.
6. Τι ισχύει για διαθήκες πριν την 1η Νοεμβρίου 2025
Οι αλλαγές εφαρμόζονται για θανάτους μετά την 1η Νοεμβρίου 2025. Για θανάτους πριν από αυτή την ημερομηνία, η δημοσίευση διαθήκης και η έκδοση πιστοποιητικών συνεχίζει να γίνεται από τα Πρωτοδικεία. Από 16 Σεπτεμβρίου 2026, όλες οι διαδικασίες, ανεξάρτητα από τον χρόνο θανάτου, θα διενεργούνται από συμβολαιογράφους.
7. Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους πολίτες;
Η διαδικασία γίνεται ταχύτερη και πιο απλή.
Οποιοσδήποτε κατέχει διαθήκη έχει πλέον σαφή υποχρέωση εμφάνισης στον συμβολαιογράφο.
Η ηλεκτρονική καταγραφή διασφαλίζει διαφάνεια και ασφάλεια.
Υπάρχει δυνατότητα άσκησης ενδίκων μέσων σε περίπτωση διαφωνίας ή προβλήματος με την δημοσίευση.
Οι αλλαγές αυτές αποτελούν σημαντικό βήμα εκσυγχρονισμού του συστήματος κληρονομικού δικαίου, κάνοντας τη διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών πιο αποτελεσματική, ασφαλή και φιλική στον πολίτη.
