Σύμφωνα με το άρθρο 1018 του Αστικού Κώδικα, όταν για την εκτέλεση εργασιών ανακαίνισης, επισκευής ή ακόμη και ανοικοδόμησης ενός κτηρίου απαιτείται η είσοδος ή η προσωρινή κυκλοφορία εργαζομένων στο γειτονικό ακίνητο, καθώς και η προσωρινή τοποθέτηση σε αυτό εγκαταστάσεων, εργαλείων ή οικοδομικών υλικών, ο κύριος του γειτονικού ακινήτου υποχρεούται να ανεχθεί τις ενέργειες αυτές, υπό την προϋπόθεση ότι δεν παρακωλύεται ουσιωδώς η χρήση του ακινήτου του. Η διάταξη αυτή εισάγει έναν περιορισμό του δικαιώματος κυριότητας, ο οποίος υπηρετεί την ισορροπία μεταξύ του δικαιώματος ιδιοκτησίας του ιδιοκτήτη του γειτονικού ακινήτου και της αναγκαίας εκτέλεσης οικοδομικών ή επισκευαστικών εργασιών στο όμορο ακίνητο.
Ο περιορισμός της κυριότητας που προβλέπεται από το άρθρο 1018 ΑΚ δεν είναι απόλυτος, η ανοχή υποχρεωτικά παρέχεται μόνο κατά τον χρόνο και στον βαθμό που η χρήση του ακινήτου δεν θίγεται ουσιωδώς. Σε περίπτωση που οι ενέργειες του ιδιοκτήτη του όμορου ακινήτου υπερβούν αυτό το όριο και προκαλέσουν σημαντική όχληση ή ζημία, ο ιδιοκτήτης του γειτονικού ακινήτου δικαιούται αποζημίωση ή μπορεί να ζητήσει την παροχή κατάλληλης ασφάλειας, ώστε να αποτραπεί κάθε ενδεχόμενη βλάβη της ιδιοκτησίας του.
Η αποζημίωση καθορίζεται στο πλαίσιο των διατάξεων του Αστικού Κώδικα για την αποκατάσταση ζημίας, όπως αυτές περιγράφονται στα άρθρα 297 και 298 ΑΚ. Το άρθρο 297 προβλέπει ότι η αποζημίωση παρέχεται κυρίως σε χρήμα, ενώ, κατ’ εξαίρεση και λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει την επαναφορά της προηγούμενης κατάστασης, εφόσον η χρηματική αποζημίωση δεν εξυπηρετεί πλήρως το συμφέρον του δικαιούχου. Το άρθρο 298 ΑΚ συμπληρώνει ότι η αποζημίωση περιλαμβάνει τόσο τη θετική ζημία (μείωση της περιουσίας) όσο και το διαφυγόν κέρδος, ήτοι το αναμενόμενο όφελος που θα είχε ο ζημιωθείς σύμφωνα με τη συνήθη πορεία των πραγμάτων ή υπό ειδικές περιστάσεις και εφόσον έχουν ληφθεί τα κατάλληλα προπαρασκευαστικά μέτρα.
Οι ρυθμίσεις του άρθρου 1018 ΑΚ εφαρμόζονται όχι μόνο σε περιπτώσεις ανακαίνισης ή επισκευής υφισταμένων κτηρίων, αλλά και κατά την ανέγερση νέων οικοδομών, με την εκτίμηση κάθε περιστατικού να εξαρτάται από το μέγεθος, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα της ενόχλησης. Η παροχή ασφάλειας ή η αποζημίωση δύναται να επιβληθεί ή να ζητηθεί μέσω της διαδικασίας των ασφαλιστικών μέτρων, σύμφωνα με τα άρθρα 682 επ. του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, διασφαλίζοντας την ταχεία προστασία των δικαιωμάτων των εμπλεκόμενων μερών.
Δικαίωμα προσφυγής είτε μέσω αγωγής με βάση το άρθρο 1018 ΑΚ είτε μέσω αιτήσεως ασφαλιστικών μέτρων έχουν και οι δύο πλευρές, ήτοι ο ιδιοκτήτης του γειτονικού ακινήτου όσο και ο ιδιοκτήτης του ακινήτου όπου εκτελούνται οι εργασίες. Η διαδικασία αυτή αποσκοπεί στην ισορροπημένη νομική προστασία των συμφερόντων και την πρόληψη αυθαίρετων παρεμβάσεων ή ζημιών.
Τέλος, η δικαστική απόφαση που εκδίδεται για διαφορές που υπάγονται στο γειτονικό δίκαιο, όπως ορίζεται στο άρθρο 1018 ΑΚ, δεν υπόκειται σε άσκηση ενδίκων μέσων, όπως η έφεση, εξαιτίας του ειδικού χαρακτήρα της ρύθμισης και της άμεσης εφαρμογής της στο πλαίσιο των σχέσεων γειτονίας.
