Σχέση φύλου και δικαίου. Γυναικοκτονίες, βιασμοί, ενδοοικογενειακή βία: Μία διεπιστημονική προσέγγιση

Το πρώτο μας συνέδριο με τίτλο: «Σχέση φύλου και δικαίου. Γυναικοκτονίες, βιασμοί, ενδοοικογενειακή βία: Μία διεπιστημονική προσέγγιση» διεξήχθη στις 27/3/2023 στο ξενοδοχείο Zafolia Athens  με εξαιρετική επιτυχία. Χαρήκαμε πολύ, γιατί έτυχε της  θερμής υποδοχής κι ανταπόκρισης του κόσμου, που μας ενθάρρυνε να συνεχίσουμε και να επιμείνουμε αλλά, συγχρόνως,  επιβεβαίωσε πανηγυρικά αυτό που πιστεύαμε ανέκαθεν: η κοινωνία μόνο με την αλληλεγγύη, τους αγώνες  και την έντονη διαμαρτυρία της με όποιον τρόπο κρίνει εκείνη,  θα σώσει την κοινωνία.

Όπως είπε και η επικεφαλής του γραφείου μας Μίνα Καούνη στην εισαγωγική της ομιλία, το συνέδριο αυτό ήταν  αποτέλεσμα  της οργής και της αγανάκτησης, όταν παρακολουθούμε αμιγώς νομικά συνέδρια αναφορικά με το θέμα της έμφυλης βίας και βλέπουμε πόση δυσφορία, ανατριχίλα σχεδόν , αισθάνονται οι ομιλητές και μόνο στο άκουσμα της λέξης γυναικοκτονία , σπεύδοντας με ορμή να δηλώσουν την επίσημη αποστροφή τους σε έναν όρο, θεωρώντας ότι η αποδοχή του θα μείωνε την επιστημονική τους επάρκεια και νομική σοβαρότητα. Υπάρχουν θέματα ταμπού, που δεν πρέπει να συζητούνται στα επιστημονικά συνέδρια κι ας υπάρξει μεγάλη διαμάχη; Αυτό δεν  σημαίνει εξέλιξη στη νομική σκέψη κι επιστήμη ;  Αυτός δεν πρέπει να είναι ο πρωταρχικός στόχος ενός φρέσκου κι ανήσυχου νομικού μυαλού ;

Κι όπως σημείωσε εμφατικά, ας αναρωτηθούμε τι νομικούς επιστήμονες κι ερευνητές θέλουμε και σε ποιους θα αναθέσουμε την προστασία των κακοποιημένων γυναικών , των θυμάτων βιασμών και των ανηλίκων και πού θα επενδύσουμε το  μέλλον μας.

Γιατί η πραγματική νομική διανόηση συνδιαλέγεται με την κοινωνία, ξυπνά μαζί της και ξενυχτά με τους φόβους και τις ανησυχίες της

Αλλιώς, ας αφήσουμε να πεθαίνουν και να βιάζονται ανενόχλητα οι γυναίκες , όσο εμείς θα ενοχλούμαστε από μία πλαστή καθαρότητα του ποινικού δικαίου.

Αυτό το συνέδριο είναι, επίσης, παιδί της ντροπής και της ενοχής απέναντι στις νέες φοιτήτριες και τις μελλοντικές συναδέλφισσές μας και το κάνουμε με τα μάτια μας στραμμένα σε αυτές .

Οι ακαδημαϊκές νομικές σπουδές στην Ελλάδα είναι αρτηριοσκληρωτικές, με κυρίαρχες τάσεις περαιτέρω συντηρητικοποίησης, τα τελευταία χρόνια μάλιστα με την περιθωριοποίηση ή και τον αποκλεισμό ετερόδοξων προσεγγίσεων και απόψεων.

Όπως έλεγε και η αείμνηστη καθηγήτρια του ΑΠΘ Γιώτα Κραβαρίτου: «τη Νοµική Επιστήµη την χαρακτηρίζει το εξής παράδοξο: ενώ είναι ανέκαθεν και εξ ορισµού υποχρεωµένη να ασχολείται µε τη ∆ικαιοσύνη, και σήµερα και µε την Iσότητα των φύλων και ενώ έχει ανάγκη από την οπτική του φύλου για να πραγµατώσει τους στόχους που η ίδια επιδιώκει, αναπτύσσει τεράστιες αντιστάσεις στην κατανόηση αυτής της προβληµατικής και την αποδοχή της. Οι λόγοι είναι πολλοί και ποιόν να πρωτοαναφέρουµε. Ένας από τους πολύ βασικούς είναι, βέβαια, ότι οι κανόνες του δικαίου πάντα γραφόταν από άρρενες σύµφωνα τις προτεραιότητές τους και τις αντιλήψεις τους. Ένας άλλος σπουδαίος είναι ότι η νοµική επιστήµη είναι µια σκληρή επιστήµη, µια επιστήµη ιδιαίτερα hard: είναι µια κανονιστική επιστήµη που οργανώνει την εξουσία, και η εξουσία στις βαθιές καταβολές και ρίζες της αποκλείει την οπτική του φύλου»

Ο συντηρητικός νομικός κόσμος θεωρητικοί κι εφαρμοστές ανθίστανται σθεναρά, ακόμα και  στα δίκαια αιτήματα περί της έμφυλης βίας και προστασίας των γυναικών, που  κείνται  πέραν της υποκριτικής πρόβλεψης της ουδετερότητας. 

να βιάζονται ανενόχλητα οι γυναίκες , όσο εμείς θα ενοχλούμαστε από μία πλαστή καθαρότητα του ποινικού δικαίου.

Γι αυτό «ανοίξαμε» το συνέδριό μας σε διεπιστημονικές προσωπικότητες, οι οποίες ανταποκρίθηκαν ασμένως στο κάλεσμά μας για απαντήσουν με τις εισηγήσεις τους  στα πιο κάτω ερωτήματα:

• Είναι η έμφυλη βία συστημική συνθήκη του πολιτικού και κοινωνικοοικονομικού οικοδομηματος;
• Είναι αληθής η θεώρηση του δικαίου ως ουδέτερου, άφυλου κι αταξικού;
• Έχει συντελέσει η αδυναμία της δικαιικής γλώσσας να μεταφράσει και να περιγράψει διαχρονικά  τη γυναικεία εμπειρία, στην αναπαραγωγή των συνθηκών υποταγής των γυναικών και άλλων κοινωνικών ομάδων;
• Υπάρχει η ανάγκη να τεθούν αυστηρά  όρια στην επιθετική υπεράσπιση των θυτών και τον ανεμπόδιστο κακοποιητικό  λόγο εντός των δικαστικών αιθουσών, που οδηγούν στη δευτερογενή θυματοποίηση των θυμάτων και στη σπίλωση της μνήμης τους ή οι υπερασπιστές κάνουν απλώς τη δουλειά τους;
• Παραβιάζονται τα δικαιώματα των επιζωσών/θυμάτων έμφυλων εγκλημάτων από θεσμικούς παράγοντες, αντί να προστατεύονται;
• Υπάρχει ανάγκη ποινικής τυποποίησης της γυναικοκτονίας;
• Υπάρχει αδράνεια της ερευνητικής/ πανεπιστημιακής κοινότητας σε αυτά τα θέματα;

Το πρόγραμμα του συνεδρίου μας διαιρέθηκε  σε τέσσερις ενότητες με τίτλους:

Α. Η έμφυλη βία ως μέσο κοινωνικού, κρατικού και ταξικού ελέγχου

Β. Γυναικοκτονίες

Γ.  Βιασμός 

Δ.  Ενδοοικογενειακή Βία

Σε μία ζοφερή κοινωνικοοικονομική συνθήκη, όπου η έμφυλη βία στις διάφορες εκφάνσεις της καλπάζει, χωρίς καμία ουσιαστική πολιτική ή νομοθετική αντιμετώπιση, συζητήσαμε  με τόλμη και παρρησία για ένα διαχρονικό φαινόμενο, τις πραγματικές αιτίες, τις ψευδείς νομικές εκλεπτύνσεις και τους τρόπους αντιμετώπισής του.

Τόσο η επικεφαλής όσο και οι δικηγόροι του γραφείου μας θέλουμε να εκφράσουμε τις θερμές ευχαριστίες μας σε όλες τις Εισηγήτριες και Εισηγητές, που με τις εξαιρετικές τους εισηγήσεις έθεσαν με τόλμη και παρρησία τα ακανθώδη προβλήματα στην αντιμετώπιση της έμφυλης βίας αλλά κυρίως ανέδειξαν ότι μόνο με τη διεπιστημονική συνεργασία κι εμείς , ως νομικοί επιστήμονες, μπορούμε να  συμβάλουμε στη δικαιική παραγωγή του  κατάλληλου νομικού οπλοστασίου για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.

Και τούτο είναι αναγκαίο, παρά τις πιο κάτω παραδοχές:

✅Γνωρίζουμε η έμφυλη βία είναι συστημική συνθήκη του πολιτικού, νομοθετικού και κοινωνικού οικοδομήματος

✅Γνωρίζουμε ότι η συστημική βία δε θα λυθεί με ευχολόγια, ούτε με ενστάσεις κι αυτοτελείς ισχυρισμούς

✅Γνωρίζουμε ότι η εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών συνδέεται με όλες τις οικονομικές και κοινωνικές προϋποθέσεις, που θα εξασφαλίσουν τη δυνατότητα σε μία γυναίκα να σπάσει τα δεσμά μιας βίαιης οικογενειακής ή διαπροσωπικής σχέσης. 

✅Γνωρίζουμε, όμως σίγουρα, ότι η έμφυλη βία δεν θα εξαφανιστεί, δηλώνοντας το αυτονόητο -ότι είμαστε όλοι άνθρωποι- χωρίς πρώτα να εντοπίσουμε όλους τους τρόπους με τους οποίους το σύστημα απο-ανθρωποποιεί τις γυναίκες. Αντιθέτως, σηματοδοτεί μία ανιστόρητη κι απολίτικη πρόσληψη της πραγματικότητας, τουλάχιστον στην πιο καλοπροαίρετη οπτική, όταν δεν φθάνει τα όρια του συγκεκαλυμμένου  μισογυνισμού . 

✅Γνωρίζουμε, επίσης,  ότι η νομική επιστήμη  είναι µια κανονιστική επιστήµη που οργανώνει την εξουσία και η εξουσία στις βαθιές καταβολές και ρίζες της αποκλείει την οπτική του φύλου.

Από το σημείο, όμως, αυτό μέχρι την πλήρη άρνηση να συζητήσουμε, ως νομικοί επιστήμονες, τους τρόπους με τους οποίους θα συμβάλλουμε στη δικαιική παραγωγή του  κατάλληλου νομικού οπλοστασίου για την έμφυλη βία, να συνομιλήσουμε διεπιστημονικά και με άλλους ειδικούς γενικά και, ειδικά, στις νομοπαρασκευαστικές επιτροπές,

Ισοδυναμεί ουσιαστικά -με όσους ιντελεκτυέλ μανδύες κι αν το ντύσουμε- με ελιτισμό, οπισθοπορεία και συντήρηση και παθητική έως μοιρολατρική αντίδραση στη μηδενική εξέλιξη της νομικής επιστήμης, που συμβαίνει μπρος στα μάτια μας.

Αυτό, ΚΥΡΙΩΣ όμως, σημαίνει ότι γυρίζουμε την πλάτη μας στην κοινωνία, ώσπου να μας πετάξει κι αυτή ως «τις άχρηστες δουλειές που εφευρίσκει ο καπιταλισμός», όπως έλεγε ο αείμνηστος David Graeber.

Σας ευχαριστούμε όλες και όλους!

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•  

 

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΜΙΝΑΣ ΚΑΟΥΝΗ:

« Αξιότιμες δικάστριες και δικαστές , αξιότιμε Πρόεδρε του ΔΣΑ, αξιότιμες Εισηγήτριες και εισηγητές, αγαπητές συναδέλφισσες και συνάδελφοι, αγαπητές φίλες και φίλοι, σας ευχαριστούμε μέσα από την καρδιά μας για τη θερμή ανταπόκριση στο κάλεσμά μας και τη στήριξη που μας παρείχατε γενναιόδωρα στη διεξαγωγή του πρώτου μας συνεδρίου.

Στην εισαγωγική μου ομιλία θα κάνω μια αδρή αναφορά στις θεματικές μας, οι θέσεις μου είναι γνωστές, έχω μιλήσει πολλές φορές για τα θέματα αυτά, σήμερα όμως έχουμε κοντά μας σημαντικές επιστημόνισσες κι επιστήμονες εγνωσμένου κύρους, και θα προσπαθήσω να είμαι όσο πιο σύντομη μπορώ κι αντέχω , αν και ο Κάφκα είχε πει ότι Δικηγόρος είναι αυτός που πρώτα γράφει ένα έγγραφο 10.000 λέξεων και στη συνέχεια το χαρακτηρίζει "σύντομο και περιεκτικό".). Ελπίζω να μην ακολουθήσω το Καφκικό παράδειγμα.

Γιατί αποφασίσαμε τη διεξαγωγή αυτού του συνεδρίου;

Το συνέδριο αυτό είναι αποτέλεσμα της οργής και της αγανάκτησης, όταν παρακολουθούμε αμιγώς νομικά συνέδρια αναφορικά με το θέμα της έμφυλης βίας και βλέπουμε πόση δυσφορία, ανατριχίλα σχεδόν, αισθάνονται οι ομιλητές και μόνο στο άκουσμα της λέξης γυναικοκτονία , σπεύδοντας με ορμή να δηλώσουν την επίσημη αποστροφή τους σε έναν όρο, θεωρώντας ότι η αποδοχή του θα μείωνε την επιστημονική τους επάρκεια και νομική σοβαρότητα ( ξέρουμε κάθε θηλυκός όρος σημαίνει ελαφρότητα, το ξέρουμε το αφήγημα).

Οι ως άνω νομικοί, όμως, με την ευαίσθητη, αριστοκρατική ακοή καμία απολύτως ενόχληση δεν αισθάνονται, όταν ακούγονται εισηγήσεις για την απαγόρευση των εκτρώσεων ή όταν ακούγεται ότι η διατήρηση της παρ. 4 του άρθρου 336 για τον βιασμό σε απουσία συναίνεσης αποτελεί ένα ποινικό δικαιικό σκάνδαλο ολκής και ότι θα προκαλέσει τον ευνουχισμό του ερωτικού παιχνιδιού και τη μετατροπή του άνδρα γητευτή σε εκθηλυνόμενο άνδρα ή εξαντλημένο αρσενικό.

Οι νομικοθετικιστές αυτοί συνάδελφοί μας έχουν ως την καλύτερη αιτιολογία τους ότι ο όρος προέρχεται από την κοινωνιολογία και, για κάποιον απροσδιόριστο λόγο, πρέπει να μένουμε σε απόσταση ασφαλείας και από αυτήν και από τον όρο γυναικοκτονία. 

Ναι, είναι ένας γλωσσικός όρος προερχόμενος από την κοινωνιολογία, όπως τόσοι άλλοι όροι, που εντάχθηκαν στη νομική ορολογία όπως π.χ. η σεξουαλική παρενόχληση, το mobbing κλπ. Γιατί, λοιπόν, δεν πρέπει να εισαχθεί σε ένα μη ουδέτερο, καθόλα μεροληπτικό και ταξικό ποινικό δίκαιο, που ο βασικός του κορμός χρονολογείται από το 1950, πριν ακόμα επιτραπεί να ψηφίζουν οι γυναίκες; Πάνω σε αυτό δεν γίνονται όλες οι τροποποιήσεις για τον «εκσυγχρονισμό» του;

Υπάρχουν θέματα ταμπού, που δεν πρέπει να συζητούνται στα επιστημονικά συνέδρια κι ας υπάρξει μεγάλη διαμάχη; Αυτό δεν σημαίνει εξέλιξη στη νομική σκέψη κι επιστήμη; 

Αυτός δεν πρέπει να είναι ο πρωταρχικός στόχος ενός φρέσκου κι ανήσυχου νομικού μυαλού;

Νομικοί, όμως, που έχουν κόψει τους δεσμούς τους με τη φιλοσοφία και την κοινωνιολογία ούτε την επιστήμη τους μπορούν να υπηρετήσουν ούτε την επιστημονική τους σκέψη να εξελίξουν.

Η ακαδημαϊκή έρευνα πρέπει γρήγορα να ανακάμψει από την αδράνεια στην οποία απειλούν να την καθηλώσουν αυτές οι εννοιολογικές λαθροχειρίες

Γι αυτό και χρειάζονται διεπιστημονικές νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, που δεν θα αποτάσσονται, σαν τον … σατανά, την κοινωνιολογία, ώστε να κλείνουν τη οσμή ναφθαλίνης εντός των τειχών.

Και θα το πω για χιλιοστή φορά: 

Ήλθε η ώρα, οι προοδευτικοί νομικοί να πάρουμε στα χέρια μας την πρωτογενή παραγωγή δικαίου, γιατί η εξέλιξη της νομικής επιστήμης, έρευνα και θεωρία βουλιάζει στα χέρια αυτοαναφορικών και αυτάρεσκων καθηγητικών «αυθεντιών», που δεν «συνομιλούν» με άλλες επιστήμες, δεν συνδιαλέγονται με άλλες νομοθετικές αλλοδαπές οντότητες, που έχουν μελετήσει διεξοδικά τα θέματα κι έχουν καταστρώσει σχετικά πρωτόκολλα (χωρίς, μάλιστα, να είναι το εξαιρετικό παράδειγμα ισονομίας ).

Ας αναρωτηθούμε τι νομικούς επιστήμονες κι ερευνητές θέλουμε και σε ποιους θα αναθέσουμε την προστασία των κακοποιημένων γυναικών, των θυμάτων βιασμών και των ανηλίκων και πού θα επενδύσουμε το μέλλον μας.

Γιατί η πραγματική νομική διανόηση συνδιαλέγεται με την κοινωνία, ξυπνά μαζί της και ξενυχτά με τους φόβους και τις ανησυχίες της.

Αλλιώς, ας αφήσουμε να πεθαίνουν και να βιάζονται ανενόχλητα οι γυναίκες , όσο εμείς θα ενοχλούμαστε από μία πλαστή καθαρότητα του ποινικού δικαίου.

Η προσωπική μου άποψη είναι ότι η άρνηση του όρου γυναικοκτονία δεν είναι αθώα, αλλά συνιστά συγκεκαλυμμένο μισογυνισμό και μία απολίτικη και ανιστόρητη πρόσληψη της πραγματικότητας. Είναι, επίσης, ένα δείγμα τού να μη θέλεις να δεις όσα συμβαίνουν, να αδυνατείς να συλλάβεις την ουσία των τεκταινομένων, την ιεράρχηση των διακυβευμάτων και τις βαθιές εξουσιαστικές σχέσεις που τα διέπουν. Δεν είναι, λοιπόν, αθώα αυτή η ενόχληση και άνευ συνεπειών, όταν πλέον γνωρίζουμε, με βάση στοιχεία του ΟΗΕ, ότι 50.000 γυναίκες τον χρόνο δολοφονούνται από άντρες της οικογένειάς τους, τη στιγμή που το αντίστροφο στατιστικό νούμερο -άντρες που δολοφονούνται από γυναίκες της οικογένειάς τους- είναι αμελητέο.

Αυτό το συνέδριο είναι, επίσης, παιδί της ντροπής και της ενοχής απέναντι στις νέες φοιτήτριες και τις μελλοντικές συναδέλφισσές μας και το κάνουμε με τα μάτια μας στραμμένα σε αυτές . Εμείς είχαμε την τύχη να πατάμε στην πλάτη γιγαντισσών όπως η Γιώτα Κραβαρίτου (της οποίας τα σημαντικό εκδοτικό της θησαυρό έχουν καταχωνιάσει στα άδυτα της βιβλιοθήκης του ΑΠΘ κι έπαψε να διδάσκεται) , η Ζώγια Χρονάκη, η Σπηλιοτοπούλου (που δυστυχώς χάσαμε πρόσφατα) , η Καίτη Παπαρρήγα-Κωσταβάρα, η Αλίκη Μαραγκοπούλου και τόσες άλλες, που τις παραδίδουν στη λήθη σκοπίμως . Αυτές οι σημαντικές γυναίκες νομικοί συνεισέφεραν τα μέγιστα στην κοινωνία, ανάμεσα στα άλλα παρέδωσαν έναν οικογενειακό νόμο-απελευθέρωση από τη γυναικεία δουλεία.

Αυτές οι γιγάντισσες, γυναικες δικηγόροι, όμως, στη δεκαετία του 80, στους ώμους των οποίων σήμερα πατάμε, εργαζόμαστε και ζούμε, ενώθηκαν με όλες τις Ελληνίδες,που (σε μεγάλο βαθμό) είχαν βγει νωρίτερα στην παραγωγή και έπαιζαν ήδη πρωταγωνιστικό ρόλο στο εργατικό κίνημα.

Εμείς οι σύγχρονες νομικοί τι θα παραδώσαμε; Την βύθιση της νομικής επιστήμης στα πιο στάσιμα νερά; Έναν οικογενειακό νόμο-όνειδος; Έναν ποινικό νόμο, που θεωρεί a priori ύποπτα τα θύματα βιασμών και ενδοοικογενειακής βίας; 

Η σύγχρονη διαδρομή της ιστορίας των γυναικών αποδεικνύει ότι η ιστορία, η ιστοριογραφία και κυρίως η δικαιική διαδικασία και παραγωγή είχε πάντα φύλο. Όπως φύλο είχε η ιατρική έρευνα και πρακτική, η αρχιτεκτονική και σχεδόν το σύνολο των επιστημών.

Μόλις πρόσφατα στις 24/10/22 ο ΟΗΕ δημοσίευσε μία έκθεση, όπου αναφέρεται ότι οι πόλεις έχουν μια ενσωματωμένη προκατάληψη έναντι των γυναικών, γιατί οι γυναίκες πολεοδόμοι φυσικά δεν μετείχαν στον πολεοδομικό σχεδιασμό των πόλεων.

Τώρα, όσον αφορά στο δίκαιο, η γλώσσα είναι το σύμπτωμα μιας βαθιάς και διαχρονικής παθογένειας του δικαίου. Μόνο αν κατανοήσουμε τη δικαιικη αρρώστια ,θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε το σύμπτωμα.

Η δικαιική γλώσσα και γενικά η γλώσσα , ως κοινωνικό κατασκεύασμα ,εμπεριέχει τις προκαταλήψεις και τις περιθωριοποιήσεις που υπάρχουν στην κοινωνία που την κατασκεύασε.

Αυτή η δύναμη της γλώσσας, ο Ντελέζ το λέει πολύ ωραία, είναι μια δύναμη ασώματη που αλλάζει το καθεστώς του σώματος.

Η γλώσσα συμμετέχει στη διαμόρφωση της κοινωνικής σκέψης και αντικατοπτρίζει το τι γίνεται στην κοινωνία.

Οι λέξεις υπάρχουν για να εκφραζόμαστε, όχι για να φυλακιζόμαστε σε αυτές. Καθώς οι κοινωνίες παρακμάζουν, παρακμάζει μαζί τους και η γλώσσα.

Η θεώρηση του δικαίου ως ουδέτερου και αντικειμενικού είναι ψευδοθεωρία , που έχει επινοηθεί για να δικαιολογήσει την αδυναμία της  δικαιικής γλώσσας να μεταφράσει και να περιγράψει διαχρονικά  τη γυναικεία εμπειρία, με αποτέλεσμα την αναπαραγωγή των συνθηκών υποταγής των γυναικών και των καταπιεσμένων κοινωνικών ομάδων.

Σήμερα πλέον υπάρχει η έντονη αμφισβήτηση στην καλή πρόθεση του νόμου, στην εργαλειακή δυνατότητα του νόμου, μέσω των δικών του μεταρρυθμίσεων, να αλλάζει ή έστω να αποτιμά την πραγματικότητα. Η ιδέα της ριζικής, μη αναγώγιμης στο ένα και καθολικό υποκείμενο, γυναικείας ετερότητας θέτει σε κριτική αμφισβήτηση την «καλοπροαίρετη» αντίληψη περί της ουδετερότητας του δικαίου απέναντι στην έμφυλη διάκριση. Το υποτιθέμενο ενιαίο κριτήριο δεν είναι καθόλου ουδέτερο. Σύμφωνα με την θεωρία του Τόμας Κουν, το δίκαιο αποτελεί “αρσενικό παράδειγμα”, δηλαδή, δημιουργήθηκε από το άρρεν φύλο με βάση τις δικές του εμπειρίες και αντιλήψεις, τις οποίες χρησιμοποιεί ως δείγμα ανθρώπινης εμπειρίας, χωρίς στην πραγματικότητα να λαμβάνει υπόψη τα διαφορετικά βιώματα του συλλογικού υποκειμένου γυναίκες.

Μ’ άλλα λόγια, το νεωτερικό δίκαιο δεν είναι το όπλο εναντίον της πατριαρχικής ιδεολογίας, αλλά ένα εργαλείο της. Ο χώρος του Νόμου διαπερνάται από την Πατριαρχία.

Η απουσία του γυναικών στην σύνταξη συνταγματικών χαρτών και στην παραγωγή δικαίου και της επαγόμενης συμπεριληπτικής δικαικης γλώσσας ήταν καθοριστικός παράγοντας της αναπαραγωγής στερεοτύπων και γλωσσικού σεξισμού στο δίκαιο.

Ένα διαφωτιστικό παράδειγμα παρέχει το επίκαιρο δίλημμα γύρω από την εγκυμοσύνη στο χώρο εργασίας. Αν οι γυναίκες είχαν συμμετάσχει ισό­τιμα στο σχεδιασμό του χώρου εργασίας από την αρχή, τότε δεν θα υπήρχε ανάγκη να υποχρεωθούν με νόμο οι εργοδότες να κάνουν τις απαραίτητες παραχωρήσεις σε έγκυες εργαζόμενες. Απεναντίας, ο χώρος εργασίας θα είχε οργανωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε οι έγκυες εργαζόμενες να μην αντι­μετωπίζονται ως άτομα που ξεφεύγουν από τη νόρμα (που αντιπροσωπεύουν οι άνδρες εργαζόμενοι). Χρησιμοποιούμε για παράδειγμα την έκφραση «η ένταξη των γυναικών στην αγορά εργασίας» και θεωρούμε πως έτσι περιγράφουμε ένα ευνοϊκό προς τις γυναίκες γεγονός. Κανονικά θα έπρεπε να λέμε «έλευση των γυναικών στην αγορά εργασίας», υπονοώντας ότι εμφανίζεται ένα νέο υποκείμενο, φορέας ίδιων (έμφυλων) εμπειριών και αντιλήψεων, η έλευση του οποίου απαιτεί μια αναδιάταξη όλου του εργασιακού τοπίου. Και προ ολίγου πανηγυρίσαμε, ως τεράστια παραχώρηση, την άδεια περιόδου στην Ισπανία εν έτει 2023. 

Στα δικά μας χωράφια, επίσης δεν θα αναγκαζόντουσαν οι γυναίκες δικηγόροι σε ποσοστό 48,02% να πηγαίνουν στα γραφεία τους σε λιγότερο από δύο μήνες από τον τοκετό σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, ούτε να αγνοούνται από τα δικαστήρια τα αιτήματα αναβολών λόγω κύησης ή τοκετού. Θα υπήρχαν εξ υπαρχής οι αναγκαίες δικαιικες ρυθμίσεις.

Ο αείμνηστος ογκόλιθος της νομικής επιστήμης Αλέξανδρος Μαγκάκης είχε πει στο κοινοβούλιο του 1983, όταν παρέδιδε τον σημαντικό κι επαναστατικό για την εποχή του οικογενειακό νόμο : «Ένα εποικοδόμημα, όπως είναι μια νομική ρύθμιση, μπορεί να ανοίξει το δρόμο για γονιμότερους αγώνες και αυτή είναι η σημασία του σημερινού νομοσχεδίου. Σίγουρα το γυναικείο κίνημα δεν τελείωσε τον αγώνα του. Σίγουρα έχει έδαφος πολύ μεγάλο να τον συνεχίσει, αλλά αυτή τη φορά έχει συνεπίκουρο το νόμο και όχι αντίπαλο» Αυτά το 1983.

Τι βιώνουμε σήμερα; Μία εξουσία που αρνείται σκοπίμως να πάρει ουσιαστικά μέτρα στο πεδίο της πρόληψης και ένα νομοθετικό πλαίσιο εχθρικό και σύμμαχο της ταξικής ανισότητας, της έμφυλης καταπίεσης και της παιδικής κακοποίησης. 

ΓΥΝΑΙΚΟΚΤΟΝΙΑ 

Οι τελευταίες τροποποιήσεις του ΠΚ ,που κατήργησαν απλως τη διάζευξη στο έγκλημα της ανθρωποκτονίας και πλέον τιμωρούνται μόνο με ισόβια, δεν αναγνώρισαν τον όρο γυναικοκτονία και μας έδειξαν με τρόπο απόλυτο, ότι η πολιτική ηγεσία δεν προτίθεται να πάρει κανένα ουσιαστικό μέτρο για την έμφυλη βία.

Η εργαλειοποίηση των συντηρητικών κοινωνικών αντανακλαστικών στην περίπτωση των γυναικοκτονιών έγινε εσκεμμένως, προκειμένου να αποφύγει η πολιτική ηγεσία να πάρει τα άκρως αναγκαία μέτρα και για να αποσυνδέσει τέτοιες πράξεις από τη γενικότερη πατριαρχική και εξουσιαστική κοινωνία, ώστε να εμφανίζονται αποκλειστικά ως απόρροια ενός δήθεν χαλαρού ποινικού συστήματος που πρέπει να αυστηροποιηθεί. Μεταθέτει έτσι τη συζήτηση από το πραγματικό επίδικο στη διεκδίκηση ενός ασφυκτικού νομοθετικού πλαισίου, προσπαθώντας να εκμεταλλευτεί την κοινωνική οργή που έχει συσσωρευτεί και κινδυνεύει να ξεσπάσει, και να στρέψει την ολοένα και δυναμικότερη φωνή του γυναικείου κινήματος προς την κατεύθυνση της απαίτησης για πιο αυστηρό ποινικό πλαίσιο, σαν να πρόκειται κάτι τέτοιο να συντρίψει ποτέ την πατριαρχία.

Έτσι, όμως, εδραιώνεται η καταστολή σε νομοθετικά πλαίσια, χωρίς να αγγίζεται ο σκληρός πυρήνας της έμφυλης βίας, προσπαθώντας να αντιμετωπίσει την κοινωνική κατακραυγή με όρους φυλακής, που μας έρχεται από το μακρινό παρελθόν της δεκαετίας του 50, καθιστώντας το σύστημα στην Ελλάδα εσκεμμένα ανεπαρκές και στεφόμενο κατά των θυμάτων σε κάθε τους βήμα.

Αλίμονο, όμως, στις κοινωνίες που φοβούνται τόσο, που προτιμούν να κάνουν το βήμα προς την «σιγουριά» του παρελθόντος, με αποτέλεσμα να τρώνε τα μούτρα τους, αφού ο χρόνος είναι αδίστακτος και δεν σταμάτησε να περιμένει κανέναν και τίποτα, ούτε για ένα δευτερόλεπτο, από την απαρχή της Ιστορίας.

Το φαινόμενο της έμφυλης βίας είναι πολιτικό και κλιμακώνεται παγκοσμίως, όπως και η λέξη γυναικοκτονία είναι πολιτική. Η έμφυλη βία είναι τρομοκρατία με περισσότερα θύματα, μόνο που το budget που προορίζεται για την αντιμετώπισή του είναι πολύ μικρότερο. Η βία κατά των γυναικών δεν εκδηλώνεται σε ουδέτερο έδαφος αλλά μέσα σε ένα κοινωνικό - οικονομικό σύστημα που τους επιφυλάσσει μια διπλή βαριά εκμετάλλευση.

Το δικό μας αίτημα δεν είναι απλώς να προστεθεί μία λέξη -η γυναικοκτονία- αλλά να υπάρξει μία ολιστική νομική αντιμετώπιση της κλιμακούμενης έμφυλης βίας σε όλες της τις μορφές. Αν αρνείται το έλασσον ,αρνείται και τη συστηματοποίηση, αποκωδικοποίηση και εν τέλει την προστασία μας, που είναι συνταγματική υποχρέωση της πολιτείας.

ΒΙΑΣΜΟΣ

Ως προς τον βιασμό, το έχουμε εμπεδώσει πλέον: Για να έχει οποιαδήποτε τύχη δικαίωσης το ανώνυμο, φτωχό θύμα πρέπει να είναι δαρμένο άγρια , ημιθανές και καλύτερα νεκρό, για να συμφωνήσουμε όλοι για τη «δίκαιη» τιμωρία του θύτη. Αλλά, και στην τελευταία περίπτωση, πάλι θα βρουν κάτι να πουν είτε εξωδικαστικά είτε εντός των δικαστικών αιθουσών.

Εξαντλούμε την επιείκειά μας και την ανησυχία μας για τους θύτες, μη τυχόν και καταστραφεί η ζωή τους και δεν περισσεύει συμπάθεια για το θύμα, που όλο και κάτι έκανε για να βρεθεί σε αυτήν την θέση, αφού ξεπεράσει βέβαια τον ογκόλιθο ότι ψεύδεται …

Όταν δεν χρησιμοποιείται το κλισέ «τώρα το θυμήθηκε», καταφεύγουν σε άλλα επίσης στερεοτυπικά, ώστε να λοιδωρηθει, να στιγματιστεί και να τιμωρηθεί, ώστε να μην τολμήσει άλλη γυναίκα να προβεί σε απονενοημένα τέτοια διαβήματα. Η γυναίκα, που βιάστηκε πρέπει να είναι σιωπηλή και κατεστραμμένη ως θύμα ,ώστε να καταδεχθούμε τη λύπησή μας.

Οι γυναίκες, όμως, αυτές δεν είναι «καημένες». Είναι θύματα εγκληματικής συμπεριφοράς. 

▪️ Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ΟΡΙΣΤΙΚΩΣ ΚΙ ΑΜΕΤΑΚΛΗΤΩΣ ότι η διάταξη του βιασμού με βάση την απουσία συναίνεσης (336 παρ.4) ούτε εφαρμόσθηκε ούτε θα εφαρμοστεί ποτέ στην τετελεσμένη της μορφή.

Και δεν θα εφαρμοστεί ποτέ, γιατί δομήθηκε εξ υπαρχής νομοτεχνικά να μην εφαρμοστεί ΠΟΤΕ.

▪️ Η προηγούμενη επιτροπή Αργυρόπουλου του 2015 δεν πίστευε στον βιασμό με βάση τη απουσία συναίνεσης και γι αυτό δεινοπαθήσαμε να αλλάξει η σχετική διάταξη του άρθρου 336 παρ.4 και, τελικώς με τα χίλια βάσανα, μάς «πέταξε» το τότε υπουργείο δικαιοσύνης μια ανεπεξέργαστη διάταξη, χωρίς κατηγοριοποιήσεις,χωρίς διακρίσεις και, κυρίως, χωρίς καμία κοινωνική εκπαίδευση και πληροφόρηση.

▪️ Τα αποτελέσματα της τότε ανεπεξέργαστης διάταξης τα είδαμε με τη μετέπειτα εξακολουθητική νομοπαρασκευαστική επιτροπή, η οποία εισηγήθηκε τις τροποποιήσεις του 2021 και η οποία προσπάθησε να την αφαιρέσει και λόγω των κινητοποιήσεων το πήρε πίσω , όπως παραδέχθηκαν τα μέλη της. Ο αείμνηστος μάλιστα καθηγητής Μαργαρίτης είχε πει ότι δεν βλέπει τον τρόπο που μπορεί να εφαρμοστεί (!!!) και για αυτόν τον λόγο αφήνει την διάταξη του άρθρου 343, η οποία προβλέπει ότι με φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών και χρηματική ποινή τιμωρείται όποιος υποχρεώνει άλλον σε επιχείρηση ή ανοχή γενετήσιας πράξης, με κατάχρηση σχέσης εργασιακής εξάρτησης οποιασδήποτε φύσης.

Δηλαδή για την ίδια πράξη του βιασμού χωρίς συναίνεση υπάρχουν δύο διατάξεις, στις οποίες στην μεν μία είναι κακούργημα και στην άλλη πλημμέλημα, όταν μάλιστα στην τελευταία υπάρχει και η επιβαρυντική περίπτωση της εργασιακής εξάρτησης ή αναζήτησης εργασίας. Και, όπως είπε ο αείμνηστος Μαργαρίτης, άφησε σκοπίμως την αντινομία αυτή, ώστε να κατευθύνεται ο δικαστής εκεί …

🔲 Μοναδική, λοιπόν, προϋπόθεση για εμάς είναι η ελεύθερη, αβίαστη, ισότιμη συναίνεση σε κάθε σεξουαλική πρακτική, σε όλα τα στάδιά της. Όταν αυτή απουσιάζει είναι βιασμός! Κι αυτός είναι ΕΝΑΣ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ. Είναι αυτός που τελείται όταν δεν υπάρχει καταφατική ή ενθουσιώδης συναίνεση. Και με αυτήν την προσέγγιση, ας μετακινήσουμε την ευθύνη από τις πλάτες των γυναικών (που συνήθως την δίνουν απλόχερα κι αναίσχυντα) σε αυτές των ανδρών, όχι απλώς στην κατεύθυνση του σεβασμού της άρνησης συναίνεσης, αλλά σε αυτήν της διασφάλισης της «γνήσιας συναίνεσης». Κι ας εστιάσουν τα δικαστήρια στα μέτρα που έλαβε το άτομο που κατηγορείται για τη διερεύνηση της συναίνεσης της καταγγέλλουσας.

Γιατί, αλλιώς, αυτή η λειψή διάταξη δεν πρόκειται ποτέ να εφαρμοστεί.

Και είναι ευκαιρία να τεθούν αναλυτικά τα θέματα στη Grevio , μια που είμαστε σε διαδικασία ελέγχου και να μην αφήσουμε τους θεσμικούς παράγοντες να την τροφοδοτούν με ανακριβή στοιχεία. 

Και να διερευνηθούν με ποιο τρόπο μεταχειρίζονται τα θύματα βιασμού οι αστυνομικές προανακριτικές αρχές, οι ιατροδικαστικές υπηρεσίες και όλος ο γολγοθάς που πρέπει να ανέβει το θύμα.

Στο εξωτερικό υπάρχει one step διαδικασία, ένα κεντρο το οποίο συγκεντρώνεται, σύμφωνα με τον νόμο, το αποδεικτικό υλικό, το οποίο διαβιβάζει εν συνέχεια στις αρμόδιες αρχές για να αποτελέσει μέρος της δικογραφίας.

Τι κάνουμε εδώ; Από ο,τι είδαμε πρόσφατα σε υπόθεση καταγγελλόμενου βιασμού στη Θες/κη το θύμα τρέχει να βρει ουροσυλλεκτες, οι οποίοι φυλάσσονται στο ψυγείο μαζί με τα σάντουιτς και τα αναψυκτικά των αστυνομικών και η γυναίκα-θύμα βιασμού εξετάζεται από τον ιατροδικαστή 3 ημέρες αργότερα, χωρίς να κάνει μπάνιο. Κι όπως μάθαμε χθες, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου κοινοποίησε την προσφυγή της Γεωργίας Μπίκα στην Κυβέρνηση, διατυπώνοντας το ερώτημα αν παραβιάστηκε το άρθρο 3 (εξευτελιστική μεταχείριση) και το άρθρο 8 (σεβασμός ιδιωτικής ζωής) της ΕΣΔΑ.

Όπως, καταλαβαίνουμε το ΕΔΔΑ τρώει γλυκό ψωμάκι από εμάς.

Και τελειώνω με τον πιο ακραίο , (η λέξη σεξιστικός λόγος είναι πολύ ήπια) κακοποιητικό λόγο που αρθρώνεται στις δικαστικές αίθουσες από εμάς τους συνηγόρους στις υποθέσεις βιασμών. Δεν αισθάνομαι καμία συντεχνιακή ανάγκη να προστατέψω κανένα, γιατί και ο ρόλος ημών των δικηγόρων είναι καθοριστικός ως προς την αναπαραγωγή στερεοτύπων. Μας περιποιεί τιμή η διαδικασία που εκτυλίσσεται στις δίκες βιασμών ; Αυτοί οι δικηγόροι κάνουν απλώς τη δουλειά τους ; Ας αφήσουμε την κοινωνία στην άκρη, σε μας τους νομικούς δεν λέει τίποτα αυτός ο βορβορώδης λόγος, που χρησιμοποιείται δήθεν για τη καλύτερη υπεράσπιση του κατηγορουμένου;

Δεν πρέπει να ληφθούν μέτρα, όταν δικηγόροι κατασυκοφαντούν και στοχοποιούν θύματα βιασμών, βεβηλώνουν τη μνήμη τους και ενισχύουν αδιάντροπα, την κουλτούρα βιασμού; Όταν θεωρούν ότι είναι επιτρεπτό και δεοντολογικό να απευθύνουν στα θύματα ερωτήσεις του στυλ τι εσώρουχα φορούσε, πόσους σεξουαλικούς συντρόφους είχε, αν είπε αρκετά δυνατά το όχι ή απλά έκανε το δύσκολο, γιατί κυκλοφορούσε τη νύχτα και άλλες ων ουκ έστι αριθμός, όταν στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες έχουν απαγορευθεί οι ερωτήσεις για την προηγούμενη σεξουαλική ζωή του θύματος;

Σεβόμαστε τους κατηγορουμένους και γι΄ αυτό το λόγο δεν πρέπει να παραβιάζεται κανένα υπερασπιστικό τους δικαίωμα, αλλά σε ένα πράγμα θα πρέπει να είμαστε ενωμένοι και αδιάλλακτοι, οι δικαστές, οι εισαγγελείς, οι συνήγοροι υπεράσπισης και οι συνήγοροι υποστήριξης της κατηγορίας: οι χαρακτηρισμοί που έχουν μοναδικό στόχο να υποτιμήσουν το θύμα δεν πρέπει να ξανακουστούν στις δικαστικές αίθουσες. 

Ναι, είναι ιερός ο ρόλος του υπερασπιστή. 

Οχι όμως οποιουδήποτε υπερασπιστή. Του υπερασπιστή, όπως τον προβλέπουν θεσμικά οι κανόνες που διέπουν το σύστημα απονομής της Δικαιοσύνης. Δηλαδή, του υπερασπιστή ο οποίος πέρα από δικαιώματα έχει και υποχρεώσεις -ακριβώς επειδή είναι συλλειτουργός της Δικαιοσύνης. Η γραμμή υπεράσπισης δεν είναι το Άγιο Δισκοπότηρο, ένας θεσμός που επιτρέπονται τα πάντα,  δεν είναι υπεράνω ηθικής, υπεράνω δεοντολογίας, υπεράνω κοινωνίας. Είναι επαγγελματική επιλογή που κρίνεται, και ορθώς κρίνεται, το δε δικαστήριο οφείλει και πρέπει  να αποτρέπει τον λόγο αυτό τόσο για τα μέλη του όσο και για τους συνηγόρους εάν, τελικώς, καταλήγει να γίνεται ένας λόγος μίσους και διακρίσεων, γιατί τότε δεν έχει θέση στον Ναό της Δικαιοσύνης.

Γιατί, Αμερόληπτη Δικαιοσύνη δεν σημαίνει αναίσθητη Δικαιοσύνη

Κι εν τέλει αυτόν τον λάκκο των λεόντων προετοιμάζουμε για να υποδεχθεί στις αγκάλες του τις καταγγελίες των θυμάτων βιασμού, που τα καλούσε η ίδια κυβέρνησή μας να μιλήσουν μετά τις συγκλονιστικές αποκαλύψεις της Σοφίας Μπεκατώρου, ανοίγοντας μάλιστα σχετικό site για τις καταγγελίες; Δηλ. μιλήστε εσείς και να δείτε τι σας περιμένει μετά; Έχουμε την Πραιτωριανή Φρουρά να σας «περιποιηθεί»;

Ο αείμνηστος Ευάγγελος Κρουσταλλακης, Τ. Εισαγγελέας του Αρείου είχε πει: 

«Ο ιδανικός δικηγόρος και κατ´ επέκταση οι δικηγορικοί σύλλογοι πρέπει να συγκροτούνται από επαναστάτες κατά διαλείμματα, που από την αποστολή τους είναι, οφείλουν να μετατρέπονται σε επαναστάτες κατ' επάγγελμα, κάθε φορά που διαπιστώνουν τη φαλκίδευση των αρχών του κράτους δικαίου ή την παραβίαση των ατομικών ελευθεριών και των κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών, κάθε φορά που βλέπουν την απονομή της Δικαιοσύνης να χωλαίνει και την εφαρμογή των κανόνων του ουσιαστικού δικαίου να μην ανταποκρίνεται στις κοινωνικές ανάγκες."

Πρέπει ΑΜΕΣΑ να ξαναπροσδιορίσουμε την έννοια του νομικού επιστήμονα και δη του και της δικηγόρου . Τι θέση παίρνουμε και πόσο βοηθάμε σε πιεστικά κοινωνικά ζητήματα όπως η γυναικοκτονία, ο βιασμός, η κάθε είδους κακοποίηση.

Τι θέση παίρνουμε όταν βρίσκεται η Ελλάδα μόλις στην 48η θέση της παγκόσμιας κατάταξης για την δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου κάτω και από χώρες όπως η Ναμίμπια και Ρουάντα

Όταν τα ατομικά και συνταγματικά μας δικαιώματα και η ελευθερία μας καταστρατηγούνται κατάφωρα

Σε ένα κόσμο συγκλονιστικών αντιθέσεων, εκείνο που σε εξανθρωπίζει είναι με ποια μεριά συντάσσεσαι. Και όποιος δεν είναι με τη μία, τότε αναγκαστικά είναι με την άλλη! Κι σε αυτήν την πάλη το απολίτικο και η ουδετερότητα, με όσους ιντελεκτυέλ μανδύες κι αν ενδύονται, ισοδυναμεί με οπισθοπορεία και συντήρηση, με παθητικότητα  κι άκαπνη μάχη.

Εν κατακλείδι, δεν απαιτούμε ένα κράτος αυστηρό και μια δικαιοσύνη παρωχημένη. Απαιτούμε ένα κράτος δικαίου με ίσα δικαιώματα, με κοινωνική αλληλεγγύη, ισότιμο και αντάξιο των τόσων αγώνων. 

Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η έννοια της Δικαιοσύνης δεν μπορεί να καθοριστεί έξω από την ταξική διαστρωμάτωση της κοινωνίας, λες και το δίκαιο είναι ένας αντικειμενικός «διαιτητής» ενός αγώνα που παίζεται σε ένα ουδέτερο γήπεδο. Από αυτό το δεδομένο, όμως, μέχρι τη σιωπηρή αποδοχή και ανοχή μίας βαθύτατης, ταξικής και άνισης έμφυλης συνθήκης είναι μακρύς και καταστροφικός ο δρόμος και θα οδηγήσει - με απόλυτη βεβαιότητα - σε μεγαλύτερη αυθαιρεσία και ατιμωρησία υπέρ της ισχύος, σε ασφυκτικότερη ανισότητα, σε φεουδαρχικού τύπου πρακτικές για τη δικαιοσύνη και σε ένα απόλυτο κενό δικαιωμάτων για τις καταπιεζόμενες ομάδες.

Δεν είναι η ώρα να μιλάμε με μισόλογα ούτε να χαϊδεύουμε αυτάκια ούτε να κρατάμε επωφελείς συμμαχίες.

Η Ρόζα Λούξεμπουργκ παρέπεμπε στον Λασάλ λέγοντας: η πιο επαναστατική πράξη είναι και θα παραμείνει “να λες πάντα δυνατά αυτό που συμβαίνει”. 

Το ίδιο έχουμε να κάνουμε και σήμερα, χωρίς να αυτολογοκρινόμαστε και χωρίς να φοβόμαστε.

Η αλήθεια θα βρει τον δρόμο της.

Ας πούμε τα πράγματα με το όνομά τους, τη γυναικοκτονία γυναικοκτονία, τη σεξουαλική πράξη χωρίς συναίνεση ωμή κι απρόκλητη βία κι ας αγωνιστούμε γι αυτά που μας ανήκουν και αυτά που ανήκουν στον λαό μας.

Σας ευχαριστώ πολύ.»

   - Μίνα Καούνη