Μεγάλο νομολογιακό ενδιαφέρον, παρουσιάζει η υπ’ αρ. 272/2022 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Χανίων, σε υπόθεση που χειρίστηκε το γραφείο μας, πάνω στα θέματα της «συνεπιμέλειας» των ανηλίκων τέκνων, τις προϋποθέσεις παρέκκλισης από τον γενικό κανόνα της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας, τις δυνατότητες που παρέχει ο νόμος για την κατανομή της γονικής μέριμνας μεταξύ των γονέων, και τις συγκεκριμένες πράξεις επιμέλειας που, κατ’ εφαρμογή των άρθρων 1516 παρ.1 ΑΚ και 1519 παρ.1 ΑΚ, διενεργούνται από τον γονέα με τον οποίο διαμένει το τέκνο ή συναποφασίζονται και διενεργούνται από κοινού από αμφότερους τους συνασκούντες τη γονική μέριμνα γονείς, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η επιμέλεια έχει ανατεθεί στον ένα γονέα.
Σύμφωνα με την παραπάνω απόφαση, οι λόγοι για τους οποίους δεν μπορεί να λειτουργήσει η κοινή γονική μέριμνα μπορεί να είναι είτε ανυπαίτιοι για τον έναν ή και για τους δυο γονείς λ.χ. διαφορετικές αντιλήψεις, μεγάλη απόσταση του τόπου διαμονής των δυο γονέων, έντονη επαγγελματική απασχόληση, μακρόχρονη απουσία του ενός γονέα, είτε υπαίτιοι λ.χ. χρησιμοποίηση της άσκησης της επιμέλειας ως πρόσχημα για την εκδήλωση αισθημάτων εκδίκησης του άλλου γονέα, για την απόσπαση αθέμιτης οικονομικής ωφέλειας εις βάρος του άλλου γονέα, ψευδείς καταγγελίες εγκλημάτων κλπ. Αν διαπιστώνεται ότι οι σχέσεις των γονέων έχουν πλήρως αποδομηθεί και ότι αυτοί δεν πρόκειται να συνεργασθούν στο μέλλον προς το συμφέρον του παιδιού του, το δικαστήριο θα πρέπει να αποφασίζει την κατανομή της άσκησης τα επιμέλειας ή την αποκλειστική ανάθεση στον έναν γονέα.
Η κατανομή της γονικής μέριμνας από το δικαστήριο, που αποφασίζει επί διαφωνίας των γονέων, σχετικά με την άσκησή της, κατ’ άρθρο 1514 παρ. 3 ΑΚ, μπορεί να γίνει με λειτουργικό κριτήριο και να αφορά μόνο ορισμένες εξουσίες της γονικής μέριμνας (λειτουργική κατανομή). Τρόπος λειτουργικής κατανομής συνιστά η ανάθεση ορισμένων μόνο λειτουργιών της (π.χ. επιμέλειας στο σύνολό της, ή ορισμένων μόνο πτυχών της, όπως σχολική επίβλεψη, θέματα, υγείας, εκπαίδευσης, δραστηριοτήτων) στον ένα γονέα και των υπολοίπων (διοίκηση, περιουσία, εκπροσώπηση, οι λοιπές εξουσίες επιμέλειας) στον άλλο ή στην από κοινού άσκηση. Ένας άλλος τρόπος κατανομής της γονικής μέριμνας, που συνιστά και αυτός κατά βάση, παρέκκλιση από τον κανόνας της από κοινού άσκησης της επιμέλειας, είναι η χρονική κατανομή της άσκησης της επιμέλειας ή εναλλασσόμενη άσκηση όλων των εκφάνσεων της γονικής μέριμνας ή της επιμέλειας ειδικότερα. Ωστόσο, η εναλλασσόμενη ανατροφή απαιτεί μια πραγματική συνεργασία μεταξύ των γονέων στις επιλογές και στη διαχείριση του ανηλίκου κατά τρόπο παραγωγικό.
Επίσης, θα πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ της χρονικής κατανομής της άσκησης της επιμέλειας μεταξύ των γονέων και της εναλλασσόμενης διαμονής (κατοικίας) του τέκνου. Η πρώτη συνιστά μορφή κατανομής της άσκησης της γονικής μέριμνας, κατά την οποία οι γονείς ασκούν εναλλάξ τη γονική μέριμνα με περιοδικότητα, και το ανήλικο τέκνο έχει εναλλασσόμενη κατοικία στον τόπο της κατοικίας του γονέα, ο οποίος ασκεί μόνος του κάθε φορά τις πράξεις επιμέλειας του παιδιού για όλα τα θέματα, με εξαίρεση εκείνα που αφορούν τον πυρήνα της γονικής μέριμνας κατ’ άρθρο 1519 παρ. 1 ΑΚ. Αντιθέτως, η εναλλασσόμενη διαμονή μπορεί να διαταχθεί από το δικαστήριο αυτοτελώς, χωρίς την κατανομή της άσκησης της επιμέλειας, οπότε οι γονείς εξακολουθούν να ασκούν από κοινού την επιμέλεια του ανήλικου τέκνου (συνεπιμέλεια), σύμφωνα με τον κανόνα της διάταξης του άρθρου 1513 εδ.α’ ΑΚ.
Περαιτέρω, εναλλασσόμενη διαμονή, όπως και η χρονική κατανομή, δεν σημαίνει απαραίτητα και ισόχρονη, δηλαδή ισοκατανομή του χρόνου με τον κάθε γονέα, αλλά πρέπει να προσδιορίζεται με βάση το συμφέρον του συγκεκριμένου ανήλικου τέκνου. Η εναλλασσόμενη κατοικία δεν προάγει το συμφέρον του τέκνου, στις περιπτώσεις που το ίδιο το παιδί δεν την επιθυμεί.
Από τα προαναφερόμενα συνάγεται, ότι με το ν. 4800/2021 ορίστηκαν δύο μορφές συνεπιμέλειας, ήτοι η νομική συνεπιμέλεια, η οποία περιλαμβάνει τη συναπόφαση των γονέων σε σημαντικά θέματα των παιδιών τους, αλλά δεν χαρακτηρίζεται από την ισόχρονη παρουσία και των δύο γονέων, καθόσον περιορίζει τη μόνιμη διαμονή του παιδιού στον ένα γονέα, και η φυσική συνεπιμέλεια (ή εναλλασσόμενη κατοικία), η οποία προβλέπει διατήρηση στενών δεσμών του τέκνου με τους δύο γονείς και το μοίρασμα του χρόνου διαμονής του με τον κάθε γονέα. Ο ν. 4800/2021 δεν κάνει ρητή μνεία για τη χρονική κατανομή στην άσκηση της γονικής μέριμνας, εκτός από το μαχητό τεκμήριο επικοινωνίας του 1/3 του συνολικού χρόνου του τέκνου, αφήνοντας το δικαστήριο τη δυνατότητα να κατανείμει την άσκηση της γονικής μέριμνας μεταξύ των γονέων, διατάσσοντας και τη χρονική κατανομή αυτής.
Η αδυναμία της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας είναι στοιχείο της βάσης της αγωγής κατά τη διάταξη του άρθρου 1514 παρ. 2 ΑΚ και 216 παρ. 1 παρ. α’ ΚΠολΔ, με συνέπεια η αγωγή να είναι αόριστη ή νόμω αβάσιμη, αν δεν αναφέρεται καθόλου στο στοιχείο αυτό, ή αν αναφέρεται χωρίς καμία εξειδίκευση σε επιμέρους περιστατικά ου το συγκροτούν, ήτοι εάν δεν περιέχει το δικόγραφο τις ειδικές εκείνος συνθήκες παρέκκλισης από τον κανόνα της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας. Αυτό το σημείο συνιστά μια σημαντική διαφορά με το προϊσχύον δίκαιο, κατά το οποίο με μόνο το χωρισμό των γονέων, ο καθένας από αυτούς μπορούσε να προσφύγει στο δικαστήριο και να ζητήσει τη ρύθμιση – ανάθεση της άσκησης της γονικής μέριμνας.
Με βάση τα ανωτέρω, το Δικαστήριο, αφού έκρινε επί της αγωγής της εντολέως μας, με αίτημα την οριστική ανάθεση της αποκλειστικής επιμέλεια της εξάχρονης ανηλίκου θυγατέρας της στην ενάγουσα - μητέρα, και επί της αντίθετης αγωγής του πρώην συζύγου της, με αίτημα, ομοίως, τη οριστική ανάθεση της αποκλειστική επιμέλεια της ανήλικης στον ενάγοντα - πατέρα, άλλως την οριστική ανάθεση από κοινού και στους δύο γονείς της επιμέλειας του ανηλίκου τέκνου τους, με την από κοινού άσκηση από αυτούς ορισμένων λειτουργιών που άπτονται της γονικής μέριμνας και όλως επικουρικώς τη ρύθμιση της επικοινωνίας του με αυτό, απεφάνθη, «ότι συντρέχουν οι εκ του νόμου προϋποθέσεις, ώστε το Δικαστήριο να αναθέσει μέρος της γονικής μέριμνας και δη την επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου τέκνου των διαδίκων συζύγων, αποκλειστικά στην ενάγουσα μητέρα του, παρεκκλίνοντας από τον κανόνα της από κοινού άσκησης του συνόλου της γονικής μέριμνας από αμφότερους του διαδίκους γονείς του, όπως αυτό καθιερώνεται με τη διάταξη του άρθρου 1513 παρ. 1 ΑΚ».
Στο σημείο αυτό, η ως άνω απόφαση επισημαίνει, ότι ο πατέρας του ανηλίκου διατηρεί την, από κοινού με τη μητέρα του, άσκηση των λοιπών λειτουργιών της γονικής μέριμνας, των σχετικών με την διοίκηση της περιουσίας και της εκπροσώπησης του τέκνου αναφορικά με κάθε κρίσιμο ζήτημα που ήθελε προκύψει μέχρι την ενηλικίωσή του, ανεξαρτήτως του τόπου διαμονής του. Στα ζητήματα αυτά περιλαμβάνονται τα θέματα υγείας (εκτός από τα εντελώς τρέχοντα και επείγοντα) και εκπαίδευσης που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του. Τα ζητήματα αυτά βρίσκονται στο πυρήνα της γονικής μέριμνας και για τον λόγο αυτό, ακόμα και όταν η επιμέλεια ανατίθεται στον ένα γονέα, όπως εν προκειμένω, προβλέπεται εκ του νόμου ότι αποτελούν αντικείμενο υποχρεωτικής συναπόφασης των γονέων (άρθρο 1519 αρ. 1 ΑΚ),
Ειδικότερα, προς άρση τυχόν αμφισβητήσεων από τους διαδίκους γονείς, παρατηρείται ότι: α) οι αναφερόμενες στο άρθρο 1516 παρ. 1ΑΚ πράξεις, [συνήθεις πράξεις επιμέλειας του προσώπου του τέκνου που αφορούν την καθημερινότητα του παιδιού (λ.χ. επιλογές διατροφής, ένδυσης και ψυχαγωγίας, ωράριο μελέτης και ύπνου, επίσκεψη σε φίλο ή συγγενή, μεταφορά του σε δραστηριότητα κλπ), τρέχουσα διοίκηση περιουσίας του (λ.χ. επιδιόρθωση πραγμάτων που ανήκουν στο παιδί κλπ), πράξεις με επείγοντα χαρακτήρα (λ.χ. θέματα υγείας όπως χορήγηση αντιπυρετικού, μεταφορά στο νοσοκομείο σε περίπτωση τραυματισμού κλπ), λήψη δήλωσης βούλησης απευθυντέας προς το τέκνο], διενεργούνται από τον γονέα με τον οποίο το παιδί διαμένει, έστω και προσωρινά, β) οι πράξεις του άρθρου 1519 παρ. 1 ΑΚ [επιλογή θρησκεύματος, ζητήματα που αφορούν την ιθαγένεια, ζητήματα υγείας (λ.χ. χειρουργικές επεμβάσεις, εμβολιασμός, λογοθεραπεία, εργοθεραπεία, φυσιοθεραπεία, παιδοψυχιατρική παρακολούθηση, παιδοψυχολογική παρακολούθηση), εκτός από τα επείγοντα και εντελώς τρέχοντα θέματα υγείας, ζητήματα εκπαίδευσης που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του (λ.χ. επιλογή μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού σχολείου, ξένης γλώσσας, αριθμού ή προτεραιότητας εκμάθησης ξένων γλωσσών, επιλογή ειδικού παιδαγωγού κλπ), μεταβολή του τόπου διαμονής του που επιδρά ουσιωδώς στο δικαίωμα επικοινωνίας] συναποφασίζονται και διενεργούνται από κοινού από αμφότερους του συνασκούντες τη γονική μέριμνα γονείς, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η επιμέλεια ανατίθεται με την παρούσα απόφαση οριστικέ στην μητέρα αποκλειστικά και γ) οι πράξεις ενδιάμεσης κατηγορίας, λ.χ. η επιλογή του επαγγελματία ή του συγγενικού προσώπου που θα επιβλέπει το παιδί κατά την απουσία του γονέα, η επιλογή των εξωσχολικών δραστηριοτήτων (π.χ. αθλητικών και καλλιτεχνικών, όχι όμως εκπαιδευτικών που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του), αποφασίζονται από την ασκούσα την επιμέλεια μητέρα, κατόπιν άτυπης ενημέρωσης του πατέρα.
Τέλος, λαμβανομένου υπόψη ότι ,σύμφωνα με το άρθρο 1520 παρ. 1 ΑΚ, ο χρόνος επικοινωνίας του τέκνου με φυσική παρουσία του γονέα, με τον οποίο δεν διαμένει, τεκμαίρεται στο 1/3 του συνολικού χρόνου, εκτός αν ο γονέας αυτός ζητά μικρότερο χρόνο επικοινωνίας ή επιβάλλεται να καθοριστεί μικρότερος ή μεγαλύτερος χρόνος επικοινωνίας για λόγους που αφορούν τις συνθήκες διαβίωσης ή το συμφέρον του τέκνου, εφόσον δεν διαταράσσεται η καθημερινότητα του, το Δικαστήριο οφείλει να ρυθμίζει το δικαίωμα επικοινωνίας κατά τρόπο που να μη θέτει σε κίνδυνο το συμφέρον του τέκνου, αλλά και να μη δυσχεραίνει την άσκηση της επιμέλειας του προσώπου του, λαμβάνοντας ειδικότερα υπόψη του την ηλικία και τις ανάγκες του, αλλά και τις εξωσχολικές δραστηριότητές του.
Κατόπιν τούτων, το δικαστήριο ρύθμισε την επικοινωνία του πατέρα με το ανήλικο τέκνο της εντολέως μας, σε χρόνο μικρότερο του 1/3 του συνολικού χρόνου του ανηλίκου τέκνου και συγκεκριμένα: α) κάθε Τρίτη και Πέμπτη από ώρα 17.00 έως ώρα 21.00, β) κάθε δεύτερο και τέταρτο Σαββατοκύριακο από ώρα 18.00 της Παρασκευής έως ώρα 20.00 της Κυριακής, γ) μια εβδομάδα κατά τις εορτές Χριστουγέννων/ Πρωτοχρονιάς, εναλλάξ κατ’ έτος, δ) μια εβδομάδα κατά τις εορτές του Πάσχα, εναλλάξ κατ’ έτος και ε) ένα μήνα κατά τις θερινές διακοπές, είτε τον Ιούλιο, είτε τον Αύγουστο, εναλλάξ κατ, έτος.
Για να δείτε όλο το κείμενο της απόφασης, πατήστε εδώ.
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να συμβουλευτείτε τους συνεργάτες του γραφείου μας.