Δικηγορικό Γραφείο
Η αρχή της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του διοικούμενου στον τομέα της κοινωνικής ασφάλισης

Η δράση της Δημόσιας Διοίκησης όπως αυτή εκδηλώνεται δια των οργάνων της και των εξ αυτών αποφάσεων, διέπεται από την αρχή της νομιμότητας και ασκείται με τέτοιο τρόπο, ώστε πρωτίστως να ικανοποιείται το δημόσιο συμφέρον. Εντός του ανωτέρου πλαισίου προκύπτει η ανάγκη προστασίας του διοικουμένου, τα συμφέροντα και τα δικαιώματα του οποίου κατοχυρώνονται από τις διατάξεις υπερνομοθετικής ισχύος τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα και προβλέπονται από τη νομοθεσία, αλλά μπορεί να θιγούν από τη δράση της Διοίκησης. Βασική προστατευτική αρχή που κείται υπέρ του διοικουμένου είναι «η αρχή της χρηστής διοίκησης» που επιβάλλει στα διοικητικά όργανα να ασκούν τις αρμοδιότητές τους σύμφωνα με το κοινό αίσθημα δικαίου, ούτως, ώστε κατά την εφαρμογή των κανόνων να αποφεύγονται ανεπιεικείς και απλώς δογματικές ερμηνευτικές εκδοχές και να επιδιώκεται η προσαρμογή των κανόνων δικαίου στις επικρατούσες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες και απαιτήσεις. Εκδηλώσεις δε της ανωτέρω αρχής αποτελούν οι ειδικότερες, με συνταγματικά ερείσματα, αρχές της αναλογικότητας και της προστατευόμενης (ή δικαιολογημένης) εμπιστοσύνης του διοικουμένου στη Διοίκηση (ΣτΕ 907/1997, 12/1999 αλλά και ΣτΕ 2845/1994, 1709/1997,542/1999).

Υπέρβαση δε των ορίων δράσης της Διοίκησης πέραν των αρχών αυτών, συνιστά κακή χρήση της διακριτικής ευχέρειας της Διοίκησης και συνεπώς λόγο ακυρώσεως των διοικητικών πράξεων που εξεδόθησαν κατά παράβαση των ανωτέρω αρχών. (Σπηλιωτόπουλος Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου, 2002, υπό αρ. 83, 513,514 κλπ). Κατά πάγια νομολογία του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου (ενδεικτικώς, ΣτΕ 1358/2011) κατά γενική αρχή του δικαίου της κοινωνικής ασφαλίσεως δεν είναι επιτρεπτή η μετά πάροδον ευλόγου χρόνου ανάκληση ευνοϊκών για τους ασφαλισμένους πράξεων των ασφαλιστικών Οργανισμών, έστω και (υποθετικώς εν προκειμένω) παρανόμων, από τις οποίες οι ασφαλισμένοι απέκτησαν καλόπιστα δικαιώματα. Η εφαρμογή όμως της αρχής αυτής τελεί υπό τη βασική προϋπόθεση ότι οι ευνοϊκές αυτές πράξεις εκδόθηκαν χωρίς να υπάρχει κακόπιστη συμπεριφορά, ενέργεια ή παράλειψη του ασφαλισμένου που ωφελήθηκε έναντι του συγκεκριμένου ασφαλιστικού Οργανισμού (Σ.τ.Ε. 770/2007, 1334/2009). Το ζήτημα όμως κατά πόσον η πάροδος ορισμένου χρόνου από την έκδοση της διοικητικής πράξεως υπερβαίνει ή όχι τον εύλογο χρόνο εξαρτάται από το δικαστήριο κατά περίπτωση (ΣτΕ 1334/2009).

Όπως έχει επανειλημμένα κριθεί από το Συμβούλιο της Επικρατείας, η αναζήτηση οφειλών προς τα ασφαλιστικά ταμεία, όταν έχει περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα από την γέννησή της οφειλής, αντίκειται στην αρχή της χρηστής Διοίκησης, ειδικά αν η αναζήτηση συνεπάγεται σοβαρές συνέπειες στην οικονομική κατάσταση του οφειλέτη, και αν ο οφειλέτης συμπεριφέρθηκε καλόπιστα και με ειλικρίνεια προς το ταμείο (ΣτΕ 1179/1993).

Αντίθετα, αν ο οφειλέτης έδρασε με δόλο, η αναζήτηση είναι εφικτή, όμως η συνδρομή του δόλου , που αποτελεί τη νόμιμη βάση της αναζήτησης , πρέπει να βεβαιώνεται με πλήρως αιτιολογημένη σχετική κρίση (ΣτΕ 4348/1988, 4454/1987, , 3213/1981, Δ.Εφ.Αθ 3μελές 2362/1995 κ.ά.). Σε καμία περίπτωση δεν είναι δόλια η συμπεριφορά του οφειλέτη, όταν με δική του βούληση αποκαλύψει τα γεγονότα στα οποία στηρίζεται το νόμιμο της οφειλής (ΔΠρΑθ 3μελές 3826/1994). Προκειμένου να κριθεί η συνδρομή ή όχι του δόλου, λαμβάνεται υπ’ όψη και η πολυπλοκότητα της νομοθεσίας (ΔΕφΑθ 3μελές 2362/1995). Επίσης, στην αρχή της χρηστής διοίκησης αντίκειται η αναζήτηση οφειλής που δημιουργείται επειδή ο οφειλέτης ακολούθησε τις οδηγίες που του έδωσε η διοίκηση (ΣτΕ 2893/93, ΔΠρΑθ 3μελές 3826/1994, κα).

Οι αρχές του κοινωνικοασφαλιστικού δικαίου, που αποτελούν σημαντικό διαμορφωτικό παράγοντα της κοινωνικής ασφάλισης, υπαγορεύουν στα ασφαλιστικά όργανα να ενεργούν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να προστατεύουν και να διασφαλίζουν τα κοινωνικά δικαιώματα των ασφαλισμένων. Οι ασφαλιστικοί οργανισμοί οφείλουν προεχόντως να εξυπηρετούν το κοινωνικό συμφέρον, να δρουν με βάση τις αρχές της καλής πίστης, της χρηστής διοίκησης και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του ασφαλισμένου και να προστατεύουν τη νομική κατάσταση του ασφαλισμένου, ώστε να μη διαψεύδεται η προσδοκία του, που δημιούργησαν οι ενέργειες των ασφαλιστικών οργάνων, ως προς τη λήψη των παροχών. Είναι, λοιπόν, πάντοτε άξια προστασίας η εμπιστοσύνη που δείχνει ο ασφαλισμένος στις δηλώσεις του ασφαλιστικού του φορέα. Το σφάλμα του ασφαλιστικού φορέα δεν μπορεί, σύμφωνα με την αρχή της χρηστής διοίκησης, να αποβαίνει σε βάρος του ασφαλισμένου (ΣτΕ 1501/09). Επίσης, σύμφωνα με τη θεωρία, η διοίκηση διέπεται από την αρχή της συνεπούς συμπεριφοράς. Η ασυνεπής, αντιφατική συμπεριφορά της διοίκησης (venire contra factum prorium) προσβάλλει τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του ασφαλισμένου απέναντί της και μπορεί να συνεπάγεται την παρανομία της διοικητικής πράξεως. Επομένως, αντιβαίνει στην απαγόρευση του venire contra factum prorium, κάθε αμφισβήτηση της κοινωνικοασφαλιστικής κατάστασης που διαμορφώθηκε με τη σύμπραξη του ασφαλιστικού φορέα, χωρίς την υπαιτιότητα του ασφαλισμένου. Οι ασφαλιστικοί οργανισμοί έχουν υποχρέωση να μην ανακαλούν τις σχετικές με τέτοια κατάσταση διοικητικές πράξεις. Όταν από τη συμπεριφορά της διοίκησης, συνισταμένη σε θετικές ενέργειες, δημιουργείται από μακρού χρόνου στον καλόπιστο διοικούμενο η σταθερή και δικαιολογημένη πεποίθηση ότι δικαιούται της παροχής και ότι μια πραγματική κατάσταση που τον αφορά και σχετίζεται με συγκεκριμένη κρατική δραστηριότητα θα συνεχιστεί και στο μέλλον με τον ίδιο τρόπο, δεν είναι επιτρεπτή, κατά το στάδιο επέλευσης του ασφαλιστικού κινδύνου η αμφισβήτηση του κύρους της ασφαλιστικής κατάστασης (ΣτΕ 1172/1983), όταν μάλιστα η αμφισβήτηση αυτή θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την οικονομική του σταθερότητα ( έτσι και η από 25-07-2012 με αριθμ. πρωτ 14421/26726/2012 Επιστολή του Συνηγόρου του Πολίτη προς το Περιφερειακό Υποκατάστημα ΙΚΑ- ΕΤΑΜ Θεσσαλονίκης).


Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να συμβουλευτείτε τους συνεργάτες του γραφείου μας.


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News