Δικηγορικό Γραφείο
Προστατευόμενοι μάρτυρες και μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος. Η οδηγία ΕΕ 2019/1937 και η διάταξη του άρθρου 47 ΚΠΔ.

«Οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος είναι θαρραλέοι άνθρωποι που τολμούν να φέρουν στο φως παράνομες δραστηριότητες. Η νέα νομοθεσία θα τους βοηθήσει να το πράξουν με ασφάλεια.» Βιέρα Γιούροβα, Αντιπρόεδρος Ευρ.Επιτροπής για θέματα αξιών και διαφάνειας.

Η ρύθμιση στον ΠΚ για τους προστατευόμενους μάρτυρες

Με τη διάταξη του άρθρου 45 Β του προηγούμενου Κ.Ποιν.Δ., η οποία περιλήφθηκε αυτούσια στο άρθρο 47 του νέου Κ.Ποιν.Δ., εισήχθη ειδική ρύθμιση για τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος. Ως τέτοιοι χαρακτηρίζονται οι μάρτυρες που συμβάλλουν ουσιωδώς, με τις πληροφορίες που παρέχουν στις διωκτικές αρχές, στην αποκάλυψη και δίωξη υπαιτίων, δημοσίων υπαλλήλων και λειτουργών, για συγκεκριμένες αξιόποινες πράξεις διαφθοράς.

Πιο συγκεκριμένα, ο νομοθέτης προκειμένου να αντιμετωπίσει τη διαφθορά των δημοσίων υπαλλήλων και των εξομοιωμένων με αυτούς υπαλλήλων, θεώρησε σκόπιμο να παράσχει θεσμοθετημένη προστασία, σε μάρτυρες, οι οποίοι γνωρίζουν πράγματι και θέλουν να συμβάλουν με τις πληροφορίες που παρέχουν στις διωκτικές αρχές στην αποκάλυψη και στη δίωξη συγκεκριμένων εγκλημάτων διαφθοράς αλλά διστάζουν λόγω φόβου, να δώσουν τις πληροφορίες αυτές, και αυτό για να μη γίνουν θύματα πράξεων εκφοβισμού ή αντεκδίκησης ή διώξεων με την υποβολή εναντίον τους αβασίμων εγκλήσεων για τα εγκλήματα της ψευδούς καταμήνυσης, της συκοφαντικής δυσφήμησης κ.λπ.

Οδηγία ΕΕ 2019/1937

Με βάση την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1937 που εκδόθηκε στις 23 Οκτωβρίου 2019 και τέθηκε σε ισχύ στις 16 Δεκεμβρίου 2019, τα κράτη μέλη είχαν προθεσμία έως τις 17 Δεκεμβρίου 2021 για τη μεταφορά της στο εθνικό τους δίκαιο. Στη χώρα μας ωστόσο αναμένεται να κυρωθεί με νομοθετική πράξη του 2022. Η ΕΕ επιδιώκει να εξασφαλίσει υψηλό επίπεδο προστασίας των whistleblowers σε ευρύ φάσμα τομέων, όπως οι δημόσιες συμβάσεις, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, η ασφάλεια των προϊόντων και των μεταφορών, η πυρηνική ασφάλεια, η δημόσια υγεία, η προστασία των καταναλωτών και των δεδομένων. Για τον σκοπό αυτό το κείμενο της οδηγίας (ΕΕ) 2019/1937 προβλέπει την υποχρέωση δημιουργίας ουσιαστικών και αποτελεσματικών διαύλων αναφοράς δηλαδή οι καταγγέλλοντες υποχρεούνται να ορίσουν εξειδικευμένο πρόσωπο (νομικό ή φυσικό) που θα φέρει την ιδιότητα του Υπεύθυνου Παραλαβής και Παρακολούθησης Αναφορών (Υ.Π.Π.Α.) και θα συνεργάζεται στενά με αυτούς για το σκοπό αυτό.

Τι σημαίνει όμως ο όρος μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος (whistleblowers);

Οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος, είναι πολίτες, εργαζόμενοι είτε σε δημόσιους φορείς είτε σε ιδιωτικές επιχειρήσεις και εταιρίες και δύνανται να αναφέρουν (εντός του οικείου οργανισμού ή σε εξωτερική αρχή) ή να αποκαλύψουν (στο κοινό) πληροφορίες τις οποίες απέκτησαν σε εργασιακό πλαίσιο και που αφορούν σε αξιόποινη πράξη ή επιλήψιμη συμπεριφορά, συμβάλλουν στην πρόληψη και στον εντοπισμό απειλής ή ζημίας για το δημόσιο ή ιδιωτικό συμφέρον που, υπό άλλες συνθήκες, θα παρέμεναν στον σκοτάδι. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, οφείλει η πολιτεία να τους προστατεύσει ολικά.

Σε αυτό το σημείο οφείλουμε να , το ΕΔΔΑ έδωσε έξι κριτήρια τα οποία πρέπει να ληφθούν υπόψη για να κριθεί ποιος μπορεί να είναι μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος και φυσικά να προστατευτεί ως «whistleblower» (πληροφοριοδότης). Το πρώτο κριτήριο είναι ο τρόπος με τον όποιο δόθηκε η πληροφορία. Το ΕΔΔΑ εξήγησε πως ο μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος πρέπει πρώτα να απευθύνει το παράπονό του μέσα στον χώρο που εργάζεται. Αν αυτό δεν είναι εφικτό, τότε θα μπορεί να απευθύνεται στις δημόσιες αρχές όπως ο Γενικός Εισαγγελέας και αν και αυτό δε μπορεί να γίνει, θα μπορεί να δίνει την πληροφορία στο γενικό κοινό απευθείας (στα ΜΜΕ ή στο διαδίκτυο).Το δεύτερο κριτήριο είναι το ενδιαφέρον που έχει η πληροφορία για το γενικό κοινό. Το ΕΔΔΑ σημείωσε πως το ενδιαφέρον του κοινού για μια πληροφορία, αρκετές φορές, ξεπερνάει το νόμιμο καθήκον για το απόρρητο. Το τρίτο κριτήριο είναι η αυθεντικότητα της πληροφορίας. Το τέταρτο κριτήριο είναι να αξιολογηθεί η ζημία που προκλήθηκε, από τη διαρροή της πληροφορίας, στη δημοσία αρχή και κατά πόσο το ενδιαφέρον του κοινού υπερβαίνει τη ζημία που προκλήθηκε. Βέβαια, η σημαντικότητα της πληροφορίας (διαφθορά στον πολιτικό κόσμο) υπερέχει της προκληθείσας ζημίας. Το πέμπτο κριτήριο είναι η καλή πίστη. Ο μάρτυρας δηλαδή, δεν θα πρέπει να έχει κάποιο όφελος από τη διαρροή της πληροφορίας και δε θα πρέπει να έχει κίνητρα εκδίκησης. Το τελευταίο κριτήριο είναι η ποινή που επιβλήθηκε στον μάρτυρα δημοσίου συμφέροντος και οι συνέπειες που έχει γι’ αυτόν. Πρέπει να σημειωθεί πως όλα τα κριτήρια θα πρέπει να πληρούνται ώστε να αναγνωριστεί κάποιος ως μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος.

Τέλος, αξίζει να σημειωθεί ότι η χώρα μας είναι ήδη εκπρόθεσμη για την εφαρμογή της οδηγίας 2019/1937 και ιδιαίτερα ανησυχητική για το κράτος δικαίου θα είναι η απόσυρση του νομοσχεδίου παροχής προστασίας σε μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος. Απορίας δε άξιο είναι το γεγονός ότι, ενώ υπάρχουν διατάξεις στην Ποινική μας Δικονομία, οι οποίες ρυθμίζουν επακριβώς το καθεστώς της προστασίας μαρτύρων, πως είναι δυνατόν αυτές να παραμένουν στο συρτάρι σε αχρησία και η Πολιτεία να κωφεύει ειδικά σε υποθέσεις διαφθοράς δισεκατομμυρίων ευρώ. Η Οδηγία της Ε.Ε. αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για τον εκσυγχρονισμό του σχετικού ελληνικού νομικού πλαισίου αλλά και ένα σημαντικό βήμα προς την καταπολέμηση της διαφθοράς, που συνιστά ανασταλτικό παράγοντα για την πλήρη εφαρμογή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ευημερία του τόπου μας.


Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να συμβουλευτείτε τους συνεργάτες του γραφείου μας.


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News