Δικηγορικό Γραφείο
Συνεπιμέλεια και γονεϊκές άδειες: Ένα ακόμα δείγμα νομοθετικού παραλογισμού

Ήδη, με τις μεταρρυθμίσεις που επέφερε ο Ν. 4800/21, η μέριμνα για το ανήλικο τέκνο είναι καθήκον και δικαίωμα και των δύο γονέων (γονική μέριμνα), οι οποίοι, σε περιπτώσεις διαζυγίου ή διακοπής της συμβίωσης των συζύγων ή γονέων, εξακολουθούν να την ασκούν από κοινού και εξίσου, ενώ σε αυτήν περιλαμβάνεται και η επιμέλεια του προσώπου του, η οποία εμπεριέχει την ανατροφή, την επίβλεψη, τη μόρφωση και την εκπαίδευση του, καθώς και τον προσδιορισμό του τόπου της διαμονής του, επί πλέον δε και τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπηση του τέκνου σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη που αφορά το πρόσωπο ή την περιουσία του.

Ενώ, λοιπόν, στο προϊσχύον δίκαιο η από κοινού άσκηση της επιμέλειας, απαιτούσε την συμφωνία των συζύγων, ορίζοντας συγχρόνως τον τόπο διαμονής του τέκνου και σε κάθε περίπτωση, απλά και μόνο δεν απαγορευόταν, αυτή αποτελεί τον κανόνα πλέον, ενώ δικαιολογητικός λόγος για την παρέκκλιση από την κοινού άσκησή της γονικής μέριμνας είναι αν ο γονέας αδιαφορεί ή δεν συμπράττει σε αυτήν ή δεν τηρεί τυχόν υπάρχουσα συμφωνία για την άσκηση ή τον τρόπο άσκησή της ή αν η συμφωνία αυτή είναι αντίθετη προς το συμφέρον του τέκνου ή αν η γονική μέριμνα ασκείται αντίθετα προς το συμφέρον του τέκνου.

Περαιτέρω, με το ν. 4800/2021 καθιερώθηκαν δύο μορφές συνεπιμέλειας, ήτοι η νομική συνεπιμέλεια, η οποία περιλαμβάνει τη συναπόφαση των γονέων σε σημαντικά θέματα των παιδιών τους, αλλά δεν χαρακτηρίζεται από την ισόχρονη (ή όχι) παρουσία και των δύο γονέων, καθόσον περιορίζει τη μόνιμη διαμονή του παιδιού στον ένα γονέα, και η φυσική συνεπιμέλεια (ή εναλλασσόμενη κατοικία), η οποία προβλέπει διατήρηση στενών δεσμών του τέκνου με τους δύο γονείς και το μοίρασμα του χρόνου διαμονής του με τον κάθε γονέα.

Σύμφωνα, ωστόσο, με τη πρόσφατη νομολογία, ένα και πλέον έτος μετά την εφαρμογή του παραπάνω νέου νομικού καθεστώτος, αυτό που κυρίως προκρίνεται από τα δικαστήρια, και ειδικά για τα παιδιά μικρής ηλικίας, είναι η νομική συνεπιμέλεια, ήτοι η συναπόφαση των δυο γονέων για όλα τα θέματα που αφορούν το ανήλικο τέκνο τους, ενώ στην καθημερινή πρακτική, το τέκνο διαμένει μόνιμα με τον ένα γονέα και ρυθμίζεται, με την ίδια δικαστική απόφαση, ο χρόνος κατά τον οποίο ο έτερος γονέας, θα επικοινωνεί με αυτό. Δικαιολογητικός λόγος της απόφασης αυτής του δικαστηρίου, είναι, συνήθως, το γεγονός, ότι για τη φυσική συνεπιμέλεια με εναλλασσόμενη κατοικία του τέκνου, είτε κατ’ ίσα χρονικά διαστήματα με τον κάθε γονέα, είτε και άνισα, πρέπει να πληρούνται και άλλες προϋποθέσεις, όπως η γειτνίαση των κατοικιών των γονέων και η αρμονική, μεταξύ τους, σχέση, προϋποθέσεις δύσκολες, μετά από έναν συγκρουσιακό χωρισμό. Λαμβάνεται, δε, σημαντικά υπόψη η ηλικία του τέκνου, αφού στις βρεφικές και νηπιακές ηλικίες τα παιδιά έχουν περισσότερο ανάγκη της μητρικής φροντίδας, αποδεχόμενο, συχνά το δικαστήριο, στις μικρές αυτές ηλικίες, την βιοκοινωνική υπεροχή της μητέρας.

Είναι, δε, γεγονός, ότι στις βρεφικές και νηπιακές, κυρίως, ηλικίες των τέκνων, προκύπτουν συχνά για τους γονείς, σοβαροί λόγοι, οι οποίοι επιβάλλουν την απουσία του γονέα από την εργασία του, όπως λόγοι ασθενείας του τέκνου αλλά και άλλοι έκτακτοι λόγοι. Όταν, δε, πρόκειται για μονογονεϊκή οικογένεια και το πρόβλημα που ανακύπτει πρέπει απαραίτητα να το διαχειριστεί ο ένας γονέας, ήτοι αυτός με τον οποίο διαμένει το τέκνο, η άδεια από την εργασία είναι απολύτως απαραίτητη. Για την κάλυψη της ανάγκης αυτής, η ρύθμιση του άρθρου 45 του Ν. 4808/2021 προβλέπει ότι «Στους εργαζόμενους γονείς, κατά την έννοια του άρθρου 33, που έχουν χηρέψει και στον άγαμο γονέα που έχει την αποκλειστική επιμέλεια παιδιού, χορηγείται άδεια έξι (6) εργάσιμων ημερών ετησίως, με αποδοχές, επιπλέον αυτής που δικαιούνται από άλλες διατάξεις. Γονέας με τρία (3) παιδιά ή περισσότερα, δικαιούται άδειας οκτώ (8) εργάσιμων ημερών ετησίως».

Από τη παραπάνω διάταξη γίνεται εμφανές, ότι υπάρχει κενό νόμου, όσον αφορά τους διαζευγμένους ή εν διαστάσει εργαζόμενους γονείς, αφού και αυτοί βρίσκονται στην ίδια θέση με τους άγαμους και χήρους εργαζόμενους γονείς και θα πρέπει να χαίρουν –αναλογικά- τις ευνοϊκές διατάξεις του παραπάνω νόμου περί δικαιώματος γονεϊκής άδειας 6 εργασίμων ημερών με αποδοχές, επιπλέον αυτής που ήδη δικαιούνται. Το κενό αυτό ήρθε να καλύψει η υπ’ αριθμ. πρωτ. 107342/14-11-2022 διευκρινιστική εγκύκλιος της Γενικής Γραμματέως Εργασιακών Σχέσεων, που εκδόθηκε πρόσφατα, σε συνέχεια ερωτημάτων που τέθηκαν στο Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, αναφορικά με το πεδίο εφαρμογής της άδειας μονογονεϊκών οικογενειών που προβλέπεται από το Νόμο 4848/2021 για την Προστασία της Εργασίας (άρθρο 45), δια της οποίας αποσαφηνίζονται τα ακόλουθα:

  1. Δικαιούχοι της εν λόγω άδειας, πέραν των χήρων και των άγαμων γονέων που έχουν την επιμέλεια του τέκνου (όπως προβλέπεται ρητά από τη νομοθετική ρύθμιση) είναι και οι εργαζόμενοι γονείς, ή τρίτα πρόσωπα, που τους έχει ανατεθεί η κατ’ αποκλειστικότητα άσκηση της γονικής μέριμνας του προσώπου του τέκνου/παιδιού με δικαστική απόφαση.
  2. Δικαιούχοι της άδειας μονογονεϊκών οικογενειών είναι επίσης και οι γονείς στους οποίους έχει ανατεθεί η κατ’ αποκλειστικότητα άσκηση της επιμέλειας του προσώπου του τέκνου τους, με δικαστική απόφαση ή με έγγραφη συμφωνία λύσης του γάμου ή του συμφώνου συμβίωσης, ή σε περίπτωση διακοπής της συμβίωσης των συζύγων ή των μερών του συμφώνου συμβίωσης, ή ακύρωσης του γάμου.

Δια της παραπάνω διευκρινιστικής εγκυκλίου, καθίσταται σαφές, ότι και ο διαζευγμένος ή εν διαστάσει γονέας δικαιούται γονεϊκής άδειας, αλλά μόνο υπό την προϋπόθεση ότι του έχει ανατεθεί, δια δικαστικής απόφασης ή έγγραφης συμφωνίας, η αποκλειστική γονική μέριμνα ή επιμέλεια του ανηλίκου τέκνου του.

Κατόπιν τούτου, είναι αξιοσημείωτο, ότι βρισκόμαστε και πάλι ενόψει του έξης παράδοξου: Μέσα σε ένα κράτος που προωθεί την από κοινού άσκηση της επιμέλειας μετά την λήξη της συμβίωσης των γονέων και νομοθετεί υπέρ αυτής, τοποθετώντας την σε ένα πλαίσιο –σχεδόν- υποχρεωτικό, ψηφίζει την ίδια στιγμή νόμο που χορηγεί άδεια για γονεϊκούς λόγους, μόνο στον γονέα που έχει την αποκλειστική επιμέλεια. Και αυτό όταν η συνεπιμέλεια σημαίνει κυρίως, ως παραειπώθηκε, συναπόφαση των γονέων στα θέματα του τέκνου, ενώ το παιδί συνεχίζει, κατά το μεγαλύτερο ποσοστό των περιπτώσεων, να διαμένει μόνιμα με τον ένα γονέα. Και δημιουργείται το εύλογο ερώτημα: Ο γονέας αυτός, ο οποίος διαμένει μόνος του με το τέκνο, δεν αποτελεί μονογονεική οικογένεια, υπό την ευρεία έννοια του όρου; Δεν θα πρέπει να διαχειριστεί μόνος του τις έκτακτες ανάγκες του τέκνου απουσιάζοντας δικαιολογημένα από την εργασία του; Δεν έχει ανάγκη γονεϊκής άδειας; Την ίδια στιγμή, λοιπόν, που η προώθηση της συνεπιμέλειας πήρε διαστάσεις, σχεδόν, κινηματικές με αυτουργό το ίδιο το κράτος, θεσπίζεται ένα νομοθετικό πλαίσιο, στο οποίο η από κοινού άσκηση της επιμέλειας φαίνεται να τιμωρείται ή άλλως να μη λαμβάνεται σφαιρικώς υπόψη.

Πρόκειται, όχι μόνο για καταφανέστατη αντινομία, αλλά και για ένα ακόμα βέλος στη φαρέτρα των υπερασπιστών της αποκλειστικής επιμέλειας, αφού αποδεικνύεται περίτρανα ότι η υποχρεωτική από κοινού άσκηση της επιμέλειας των ανήλικων τέκνων, προσκρούει σε ολόκληρο το σύστημα του δικαίου μας. Δεδομένου, μάλιστα, ότι παρά την ισχύ του Ν. 4800/2021, η δικαστηριακή πρακτική έχει αποδείξει ότι η συνεπιμέλεια λειτουργεί κυρίως στη νομική της εκδοχή (έννοια συναπόφασης) και ότι τα ανήλικα τέκνα εξακολουθούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, να διαμένουν με τις μητέρες τους, η ως άνω διευκρινιστική εγκύκλιος δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο τη θέση της διεζευγμένης μητέρας, οδηγώντας το Οικογενειακό Δίκαιο σε μια ολοφάνερη οπισθοδρόμηση και τη θέση της γυναίκας –μητέρας για ακόμα μια φορά σε δυσμένεια.

Ως εκ τούτου, δεν μπορούμε παρά, ένα χρόνο μετά, να αναρωτηθούμε, πού οδηγεί, τελικά, η ψήφιση της «υποχρεωτικής συνεπιμέλειας», σε ένα κράτος, που ναι μεν προάγει το «συμφέρον του τέκνου» με την ενεργή συμμετοχή και των δύο γονέων του στη ζωή του, αφήνει όμως τον γονέα με τον οποίο αυτό διαμένει, εκτεθειμένο, χωρίς γονεϊκά επιδόματα, χωρίς γονεϊκές άδειες και κατά πόσο άραγε αυτό προάγει «το συμφέρον του τέκνου»...


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News