Δικηγορικό Γραφείο
ΜΜΕ ΚΑΙ ΒΙΑΣΜΟΣ

Η πρώτη καμπάνια μας είχε μοναδικό σκοπό την κοινωνική αφύπνιση και την δράση για την τροποποίηση του άρθρου 336ΠΚ. Διεκδικήσαμε με πολλές άλλες συλλογικότητες να γίνει νόμος του κράτους η κυρωμένη από το ελληνικό κοινοβούλιο Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, και να οριστεί ο βιασμός στη βάση της απουσίας συναίνεσης. Διεκδικήσαμε το δικαίωμα της ελευθερίας, της βούλησης και της αυτοδιάθεσης. Θεμελιώδη δικαιώματα που καθημερινά παραβιάζονται σε ένα κράτος πατριαρχίας, μισογυνισμού και έμφυλης βίας. Κι επετεύχθη και ήταν μια μεγάλη νίκη του γυναικείου κινήματος.

Η αλλαγή του 336 Π.Κ, όμως, δεν αλλάζει ως διά μαγείας την κατάσταση, καθώς στηρίζεται σε βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και κουλτούρες σε σχέση με τις γυναίκες που «θέλουν και τα παθαίνουν», που «προκαλούν» κ.λπ.

Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε, και ως κοινωνία, ότι βιασμός είναι όταν παγώνεις την ώρα της σεξουαλικής επίθεσης. Βιασμός είναι όταν απειλείσαι με διαπόμπευση ή απόλυση. Βιασμός είναι όταν υφίστασαι ψυχολογική βία από τον σύντροφο - σύζυγο. Βιασμός είναι όταν δεν νοείται ελεύθερη βούληση (χάπι βιασμού, χρήση αλκοόλ ή ουσιών). Βιασμός είναι όταν εκμεταλλεύονται την ευάλωτη θέση σου ως πρόσφυγα, μετανάστρια, τοξικοεξαρτημένη. Βιασμός, και μάλιστα εξακολουθητικός, είναι όταν είσαι θύμα trafficking.

Ο νόμος άλλαξε, αλλά η κουλτούρα βιασμού έμεινε η ίδια. Για να αλλάξει χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια τόσο κοινωνικά όσο κι εκπαιδευτικά. Τα ΜΜΕ θα μπορούσαν να συνεισφέρουν τα μέγιστα σε αυτήν την προσπάθεια, αλλά ενεργούν σαν τίποτα να μην έχει αλλάξει. Και είναι κατανοητό, ως ένα σημείο, διότι η τηλεόραση δεν είναι ένα μηχάνημα που μόνο του και αυτοβούλως προβάλλει «σκουπίδια». Η τηλεόραση αντανακλά την κοινωνία που ζούμε.

Από την άλλη μεριά, υπάρχουν γνωστά κι διαχρονικά προβλήματα στα σωθικά του μιντιακού συστήματος.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα που δημοσιεύθηκε στο “Journalists about journalism”, το 62% των δημοσιογραφικών υπογραφών είναι ανδρικές σε εφημερίδες, τηλεόραση, πρακτορεία αλλά και διαδικτυακά, ενώ το 84% των βραβείων «Pulitzer», έχουν απονεμηθεί σε άνδρες τα τελευταία 100 χρόνια, σύμφωνα με επίσης πολύ πρόσφατη έρευνα. Γυναίκες διεύθυναν μόνο τρεις από τις 25 μεγάλες εφημερίδες των ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία και μόνο μια από τις 25 μεγαλύτερες εφημερίδες διεθνώς. Ο αριθμός αυτός μάλιστα έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια. Ο κύκλος ενός συστημικού ρατσισμού, σεξισμού και αποκλεισμού συνεχίζεται. Και τα τελευταία χρόνια, που ενέσκηψε η κρίση και μειώθηκαν οι προϋπολογισμοί, οι πρώτοι χαμένοι ήταν φυσικά οι γυναίκες και οι μειονότητες. Η δημοσιογραφία πρέπει να λύσει μια σειρά από προβλήματα. Ένα από αυτά είναι και η υποεκπροσώπηση των γυναικών.

Στη Μεγάλη Βρετανία, η δημοσιογραφία είναι κατά 94% «λευκή» και κατά 54% «ανδρική» υπόθεση. Στις ΗΠΑ, στα newsrooms, τα 2/3 είναι άνδρες. Αρχισυντάκτες και Διευθυντές Σύνταξης είναι άνδρες κατά ποσοστό 65%! Και όλα αυτά ενώ στο σύνολο του αμερικανικού εργατικού δυναμικού οι γυναίκες υπερτερούν (51.5%)! Ο κατά τα άλλα «προοδευτικός» «Independent», σύμφωνα με στοιχεία πενταετίας, είχε δημοσιογραφικό προσωπικό με αναλογία μία γυναίκα ανά τέσσερις άνδρες. Στις 8 από τις 10 βρετανικές εφημερίδες οι άνδρες δημοσιογράφοι είναι διπλάσιοι από τις γυναίκες.

Επί πλέον και σοβαρότερο είναι το γεγονός ότι περισσότερες από τις μισές γυναίκες δημοσιογράφους συναντούν ένα αδυσώπητο μπαράζ επιθέσεων και παρενόχλησης, ενώ το ένα τρίτο εξ αυτών, γι’ αυτούς ακριβώς τους λόγους σκέφτεται να εγκαταλείψει το επάγγελμα, σύμφωνα με την έκθεση «Επιθέσεις και Παρενόχληση: ο αντίκτυπος στις γυναίκες δημοσιογράφους και τα ρεπορτάζ τους», που εκπόνησε το Διεθνές Ίδρυμα Μίντια Γυναικών (IWMF) και το TrollBusters, οργάνωση στήριξης γυναικών δημοσιογράφων που υφίστανται ηλεκτρονική παρενόχληση.

Στην έρευνα συμμετείχαν 600 γυναίκες δημοσιογράφοι από όλο τον κόσμο και η συντριπτική πλειονότητα δήλωσε πως ο βασικός λόγος που στοχοποιήθηκαν με συγκεκριμένους τρόπους ήταν το φύλο τους. Περισσότερες από τις μισές είπαν πως τις απείλησαν ή τις εκφόβισαν στη διάρκεια της δουλειάς τους, ενώ το ένα τέταρτο λέει πως δέχτηκε σωματική επίθεση.

Στην χώρα μας, φυσικά, δεν διεξάγονται τέτοιες έρευνες, διότι τις θεωρούν ήσσονος σημασίας, δεν παύει όμως το φαινόμενο να παρατηρείται και στα εγχώρια ΜΜΕ και μάλιστα αρκετά πιο διογκωμένο και πιο χονδροειδές, τόσο, που προσομοιάζει σε καρικατούρα.

Αυτό έχει ως συνέπεια να μην μεταφέρεται η γυναικεία, βιωματική άποψη της κακοποίησης, της σεξουαλικής παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο που όλες σχεδόν έχουμε βιώσει, του βιασμού κ.α.

Αντί αυτών γινόμαστε, καθημερινώς, στα ΜΜΕ αυτήκοοι μάρτυρες μιας μάτσο τοξικότητας, ενός casual σεξισμού που ξεφυτρώνει παντού:

στα «αντρικά αστεία» δυο μαντραχαλάδων στο ραδιόφωνο, στην γνωστή πλέον διακωμώδηση της σεξουαλικής παρενόχλησης της φοιτήτριας στην Θεσσαλονίκη, στα χοντρά πειράγματα, στον «κράξιμο». Στην απαξίωση του θηλυκού.

Όταν διεκδικούσαμε να αλλάξει ο νόμος για τον βιασμό και να δομηθεί στην βάση της έλλειψης συναίνεσης και τι δεν ακούγαμε -κι ακούμε μέχρι σήμερα σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα- κυρίως από άρρενες δημοσιογράφους σε όλα τα ΜΜΕ ηλεκτρονικά κι έντυπα. Η δυνατότητα συναίνεσης ή άρνησης σχετικοποιείται, υπάγεται σε προκαθορισμένους κώδικες φράσεων, νοημάτων, γλώσσας του σώματος ή άλλων συμβόλων. Τυχόν άρνηση πρέπει να «διατυπωθεί εντός εύλογου χρονικού διαστήματος. Μετά ουδέν λάθος αναγνωρίζεται»: αν είπε ναι στην αρχή δεν υπάρχει όχι μετά. Η άρνηση πρέπει να συμβαδίζει με τα ρούχα και τη συμπεριφορά του θύματος, με τον βίο και την πολιτεία του. Πάρτε το στερεοτυπικό «το θύμα δεν είχε δώσει αφορμές και δικαιώματα». Τι σημαίνει αυτή η φαινομενικά αθώα φράση; Πως η τραγική κατάληξη αυτού του αθώου θύματος ήταν αδικαιολόγητη, ενώ σε άλλη περίπτωση θα μπορούσαμε να την κατανοήσουμε.

Μετά από τέτοια ειδεχθή εγκλήματα ακολουθεί συχνά μια εκστρατεία δολοφονίας χαρακτήρα. «Το θύμα ήταν άξιο της μοίρας του, μόνο του προκάλεσε όσα έπαθε». Άλλοτε η εκστρατεία γίνεται στα mainstream media, όπως στην περίπτωση του Ζακ. Άλλοτε μένει περιθωριακή, με απήχηση ωστόσο μεγαλύτερη από όση νομίζουμε. Παράλληλα επιχειρείται το ξέπλυμα του δράστη. «Θα ήταν έγκλημα πάθους, αυτός ποτέ δε θα έκανε κάτι τέτοιο». Πολύ σπάνια έως ποτέ.... όταν παρουσιάζεται ένα θέμα έμφυλης βίας και βιασμού, ειδικά στο πλαίσιο σχέσης μεταξύ θύματος και δράστη, η κατανομή του βάρους ευθύνης σχεδόν αντιστρέφεται. Την ευθύνη δεν φέρει πρωτίστως ο δράστης και όσοι/ες τον έχουν αναθρέψει, σιγοντάρει, αναπαράγει, χειροκροτήσει, φανερά ή μη. Επιχειρείται το έμμεσο ξέπλυμα του δράστη, χωρίς να φωτίζεται, έστω και κατ´ ελάχιστον, ότι αυτού του είδους η βία είναι επιλογή, ούτε ψυχιατρικοποίηση, ούτε βιολογισμός.

Πόσες φορές τα ΜΜΕ έχουν τονίσει-εκπαιδεύσει το κοινό τους στις προϋποθέσεις της συναίνεσης της οποίας η έλλειψη, πλέον, επισύρει τις πολύ σοβαρές συνέπειες ενός κακουργήματος; Πόσες φορές έχουμε ακούσει από τα mainstream μέσα ότι ο βιασμός είναι οποιαδήποτε πράξη δεν υπακούει στο «Όχι» που ακούγεται από έναν άνθρωπο, σε οποιαδήποτε στιγμή, σε οποιοδήποτε μέρος. Ότι το «όχι» που θα πει κάποια σε έναν άγνωστο που την πλησίασε σε ένα σκοτεινό δρόμο ενώ έτρεχε λαχανιασμένη, είναι ίδιο με εκείνο που ακούγεται πίσω από την κλειστή πόρτα ενός σπιτιού ανάμεσα σε συντρόφους; Ότι είναι παρόμοιο με το «Όχι» που θα πει μια γυναίκα μεθυσμένη σε έναν άντρα που φλέρταραν μαζί όλο το βράδυ και δεν διαφέρει σε τίποτα με το «Όχι» μιας συζύγου προς τον άντρα της.

Και, κυρίως, δεν μεταλλάσσεται σε «Ναι» επειδή κάποιος θεώρησε πως είναι ντυμένη προκλητικά, επειδή είχε πιει αρκετά, επειδή ήταν αναίσθητη, επειδή πάγωσε, επειδή εκβιάστηκε, επειδή πιέσθηκε, ούτε σε κάποια άλλη περίπτωση.
Πότε θα βροντοφωνάξουν το αυτονόητο; Ότι ο βιασμός μπορεί να γίνει από γνωστούς, φίλους, ακόμα και συντρόφους, και μάλιστα χωρίς καν να συνειδητοποιούν -η προσποιούμενοι πως δεν καταλαβαίνουν- πως «όχι» σημαίνει στ’ αλήθεια «όχι».

Και θα ήταν κεφαλαιώδους σημασίας η εκπαίδευση αυτή να αρχίσει ακόμη και στα παιδικά προγράμματα. Η εκπαίδευση των παιδιών στην σημασία της συναίνεσης μπορεί να γίνει, χωρίς καν να αναφερθεί το σεξ, αν αυτό ενοχλεί κάποιους γονείς. Σημασία έχει να διδαχθούν να παιδιά για την αυτονομία του σώματός τους, ότι τους επιτρέπεται να λένε «Όχι» σε οτιδήποτε τα κάνει να αισθάνονται άβολα, ακόμα κι αν το όχι απευθύνεται σε έναν ενοχλητικό συγγενή που τους τσιμπάει τα μαγουλάκια....

Η κατάσταση είναι τραγική μέχρι σήμερα. Οι πραγματικές διαστάσεις του εγκλήματος παραμένουν στο σκοτάδι, καθώς στη χώρα μας εκτιμάται ότι κάθε χρόνο σημειώνονται 4.500 βιασμοί. Παρ’ όλα αυτά, μόνο 200 από αυτούς καταγγέλλονται στις Αρχές, γι’ αυτό και στην Ελλάδα έχουμε έναν από τους χαμηλότερους δείκτες καταγεγραμμένων βιασμών στην Ευρώπη. Στη Σουηδία, χώρα με αντίστοιχο πληθυσμό, δηλώνονται περίπου 5.500 βιασμοί ετησίως. Δυστυχώς, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, οι περιπτώσεις καταγγελλόμενων περιστατικών σεξουαλικής βίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν το 2016 κατά 8% σε σχέση με το 2015, ενώ από τις αρχές του 2013 έως το 2016 η άνοδος έφτασε το 26%. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, στην ΕΕ μία στις 20 γυναίκες άνω των 15 ετών έχει βιαστεί, ενώ μία στις 10 έχει υποστεί κάποιας μορφής σεξουαλική βία.

Είναι γεγονός ότι και στην συγκεκριμένη διατύπωση του νόμου υπάρχουν ελλείμματα και ανεπάρκειες που σχετίζονται με την απουσία ορισμού ενός φάσματος επιβαρυντικών περιστάσεων σε περιπτώσεις βιασμού, όπως επίσης και με την απουσία ενός σαφούς ορισμού της πράξης του βιασμού, όπως αυτή ορίζεται στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Εάν το Υπουργείο δεν είχε προβεί στην αλλαγή αυτή την ύστατη στιγμή. υπό την πίεση του κινήματος και του γενικού κοινού αισθήματος, θα μπορούσε να είχε καταλήξει σε μία πιο συνεκτική διατύπωση με επίκεντρο τη συναίνεση, έτσι όπως υιοθετείται στα νομοθετικά πλαίσια άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Αυτό που καλείται να κάνει τώρα η κυβέρνηση είναι να μεριμνήσει συγκεκριμένα, ώστε να διασφαλίσει ότι θα γίνει κατανοητή από όλα τα αρμόδια μέρη η συγκεκριμένη σημασία και εφαρμογή αυτής της αλλαγής, με οδηγίες προς τους δικαστικούς λειτουργούς, εισαγγελείς, δικηγορικούς συλλόγους και όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες, αλλά και όλα τα ΜΜΕ, με βάση τα πρότυπα της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, και όπως έχουν πράξει άλλες ευρωπαϊκές χώρες που έχουν υιοθετήσει σχετική νομοθεσία, για να διασφαλιστεί η ορθή και αποτελεσματική εφαρμογή του μέτρου.

Πρέπει να γίνει κατανοητό σε όλους τους παραπάνω φορείς, αλλά και στην κοινωνία, ότι πλέον δεν απαιτείται αποκλειστικά να τεκμαίρεται η άσκηση βίας ή απειλής κατά της ζωής ή της σωματικής ακεραιότητας για να εκδικαστεί ένα έγκλημα ως βιασμός.

Η ενσωμάτωση της απουσίας συναίνεσης στον νομικό ορισμό του βιασμού ήταν ένα σημαντικό βήμα για την μείωση της εκτεταμένης ατιμωρησίας του βιασμού, την απόδοση δικαιοσύνης στα θύματα και την μελλοντική αποτροπή εγκλημάτων. Είναι επίσης ένα σημαντικό βήμα για την καταπολέμηση της κουλτούρας του βιασμού στην ελληνική κοινωνία και την αλλαγή των στάσεων και των ατομικών και κοινωνικών συμπεριφορών. Όπως έχουμε τονίσει εξ αρχής, δεν θα αλλάξει την κατάσταση από την μία στιγμή στην άλλη, θα σηματοδοτήσει όμως ένα αποφασιστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, και την προάσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών. Κυρίως, αποδεικνύει και πάλι ότι η κοινωνική αλλαγή είναι εφικτή, δίνοντας ελπίδα στους ανθρώπους που αγωνίζονται για την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για να συνεχίσουμε και να ενδυναμώσουμε τον αγώνα μας.

Και πάλι,
ΑΠΕΥΘΥΝΟΜΑΣΤΕ στις γυναίκες δημοσιογράφους, αρχισυντάκτριες, παραγωγούς κλπ, αλλά και σε κάθε εργαζόμενη στα ΜΜΕ, τον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο και τις καλούμε να συνεισφέρουν στην δράση μας αυτή.
ΑΠΕΥΘΥΝΟΜΑΣΤΕ σε όλες και όλους μας ως καταναλώτριες/ές ενός παρηκμασμένου και προσβλητικού για την νοημοσύνη μας μιντιακού προϊόντος, ενός προϊόντος που δεν το αξίζουμε κι ενός δημόσιου λόγου που ευτελίζει, υποτιμά και καταδικάζει την γυναίκα στην αφάνεια.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΤΟ #changemediaforher ΣΤΙΣ ΑΝΑΡΤΗΣΕΙΣ ΜΑΣ ΣΤΑ SOCIAL MEDIA ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΜΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΝΑ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΟΥΜΕ ΤΑ ΜΜΕ ΠΟΥ ΜΑΣ ΑΞΙΖΟΥΝ


ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

ΜΜΕ και σεξουαλική παρενόχληση

ΜΜΕ ΚΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Η σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία, η βία λόγω φύλου έχει τόσο βαθιές ρίζες στην πατριαρχική κοινωνία και είναι τόσο δεμένη με τις κοινωνικές ανισότητες όλων των ειδών, ώστε να φαντάζει σχεδόν «φυσιολογική» η εκκωφαντική σιωπή των ΜΜΕ απέναντι στο κατακλυσμιαίο αυτό φαινόμενο.

Περισσότερα


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News