Δικηγορικό Γραφείο
Μια Πρώτη Αποτίμηση των Αλλαγών του Οικογενειακού Δικαίου (ΝΟΜΟΣ 4800/21)

Α ´ ΜΕΡΟΣ

Ψηφίστηκε ο νόμος 4800/21 για το νέο οικογενειακό δίκαιο και ας κάνουμε μια πρώτη αποτίμηση ενός νόμου, που ξεσήκωσε πολλές αντιδράσεις, πράγμα πρωτοφανές για τη ρύθμιση οικογενειακών σχέσεων, οι οποίες έπρεπε να συγκεντρώνουν τη συναίνεση τόσο της κοινωνίας όσο και της βουλής . Το θέμα είναι μεγάλο, θα μας απασχολήσει σίγουρα με τις αντινομίες του στο μέλλον, αλλά μία πρώτη αποτίμηση είναι αναγκαία.

Κατ´ αρχάς , είναι κοινωνιολογικά ενδιαφέρουσα η διεργασία, που προηγήθηκε για να περάσει η αντιμεταρρύθμιση. Κατασκευάστηκε δήθεν επιστήμη και το γλωσσάριό της, όπως η γονική αποξένωση και όλα τα παράγωγα, ψευτοέρευνες, αμφισβητήθηκαν πρωτοφανώς στατιστικά ενδοοικογενειακής βίας, φθάνοντας στην πλήρη αντιστροφή τους και, το πλέον ανησυχητικό, αναδύθηκε ένας κακοποιητικός λόγος, εισαγόμενος από τη διεθνή alt right, που θα τον συναντήσουμε μπροστά μας εφεξής και ας μην επαναπαυόμαστε . Ένα, επίσης, πολύ ενδιαφέρον στοιχείο ήταν η μονομερής, υπέρ του λόμπυ του υπουργού, αντιδημοσιογραφική, αντιδεοντολογική, επικοινωνιακή κάλυψη του θέματος σε όλα τα καθιερωμένα, συστημικά μέσα ενημέρωσης. Έτσι, δημιουργήθηκε ένα μονομερώς πληροφορημένο κοινό, απληροφόρητο στην ουσία για το διακύβευμα της τυχόν νομοθέτησης.

-Ο νόμος ήδη από το πρώτο του άρθρο περιλαμβάνει μια πρωτοτυπία, αναφέροντας στον σκοπό του ότι αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου δια της ενεργού παρουσίας και των δύο γονέων κατά την ανατροφή του και την εκπλήρωση της ευθύνης τους έναντι αυτού, καθώς και ότι οι διατάξεις του ερμηνεύονται και εφαρμόζονται σύμφωνα με τις διεθνείς συμβάσεις, υπερνομοθετικής ισχύος. Είναι η πρώτη φορά, που σε κείμενο που θα ενταχθεί στον Αστικό Κώδικα αναφέρεται κάτι τέτοιο , πέραν από τις υπόλοιπες νομοτεχνικές αστοχίες, που δεν έχουν θέση σε ένα νομοθέτημα της ιστορικής και συστηματικής εμβέλειας του Αστικού Κώδικα.

Οι ακολουθούσες διατάξεις είναι εξίσου προβληματικές, αν όχι περισσότερο, με προεξάρχοντα τα άρθρα ,για τα οποία διαφώνησε μέχρι και η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής, αλλά και Εισηγήτριες του ΟΗΕ, για τις οποίες η κυβέρνηση αδιαφόρησε παντελώς και είναι σίγουρο ότι θα εκτεθεί η χώρα μας διεθνώς, δεδομένου ότι με το μεγαλύτερο μέρος των διατάξεων παραβιάζονται:

  • Το άρθρο 4 παρ. 2, σε συνδυασμό με το άρθρο 21 παρ. 1 του Συντάγματος
  • Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ)
  • Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού
  • Η Σύμβαση για την Εξάλειψη όλων των Μορφών Διακρίσεων κατά των Γυναικών (CEDAW)
  • Η Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης)
  • Το άρθρο 24 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής ́Ενωσης, για τα ζητήματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του ενωσιακού δικαίου.

Πολύ συνοπτικά :

-Στο άρθρο 5 του νόμου προσδιορίζεται οριζόντια και ανεπίτρεπτα το συμφέρον του παιδιού, το οποίο, όμως, είναι αόριστη νομική έννοια που εξειδικεύεται σε κάθε περίπτωση ξεχωριστά και προστατεύεται από υπερεθνικούς κανόνες δικαίου, καθώς και την επιταγή του άρθρου 2 παρ. 1 του Συντάγµατος, η οποία αποκλείει τη στερεότυπη αντιµετώπιση ως προς την αξιολόγηση ατόµων και προσωπικών σχέσεων. Η κρίση του δικαστή πρέπει να σχηµατίζεται, αφού ληφθούν υπόψη όλα τα στοιχεία, χωρίς να είναι αποφασιστικό ένα και µόνο κριτήριο και πρέπει να αιτιολογείται ειδικά και εµπεριστατωµένα.

Επίσης εισάγονται κριτήρια αχρείαστα με το πραγματικό συμφέρον του τέκνου. Συγκεκριμένα η συμμόρφωση του γονέα με προηγούμενη συμφωνία, ως βασικό κριτήριο για την ανάθεση της γονικής μέριμνας, τίθεται εκβιαστικά προς τον γονέα που βρίσκεται σε ασθενέστερη θέση που ενδεχομένως αναγκάσθηκε να δεχθεί μια επιζήμια για αυτόν λύση.

Θα έλεγε μάλιστα κανείς, ότι μάλλον διαφαίνεται μία προσήλωση στις στοχεύσεις των γονέων, με εμφατική αναφορά σε αυτούς, και μάλιστα ιδιαίτερα στον γονέα που δεν διαμένει με το τέκνο. Διαπιστώνεται δηλαδή μια εμμονή με τον γονέα, τα δικαιώματα και τη στάση του, ενώ, κατά τη συστηματική λογική της, πρόκειται για μια γενική διάταξη με αντικείμενο το συμφέρον του παιδιού, το οποίο εξαφανίζεται από τη ρύθμιση και απλώς πλαισιώνει τα δικαιώματα και το ρόλο των γονέων.

-Με μια πρωτοφανή εμμονή το υπουργείο δικαιοσύνης αρνήθηκε την αλλαγή στο άρθρο 7 του νόμου της λέξης «εξίσου», παρά τις πολλές παραινέσεις, ακόμα και από βουλευτές της κυβερνώσας παράταξης. Ίσως, γιατί θα είναι ένα όχημα που θα οδηγήσει στην εισαγωγή της υποχρεωτικής, ίσης χρονικής κατανοµής της γονικής µέριµνας και της συνακόλουθης εναλλασσόµενης κατοικίας του ανήλικου τέκνου.

-Το άρθρο 13 του νόμου επιβάλλει άκαμπτη, μηχανιστική, δυσεφάρμοστη, ερήμην του συμφέροντος του τέκνου, ρύθμιση της επικοινωνίας του γονέα που δεν διαμένει με το τέκνο, εισάγοντας το τεκμήριο 1/3 του συνολικού χρόνου (χρησιμοποιώντας τη λέξη τεκμήριο, ως δήθεν «τεκμήριο χρόνου επικοινωνίας», σε μια ρύθμιση που δεν εισάγει νόμιμο τεκμήριο με την έννοια που έχει ο όρος στη γενική θεωρία του δικαίου).

Πρόκειται για την πλήρη απορρύθμιση του παιδιού, το οποίο ο νόμος το αντιλαμβάνεται στεγνά, τεχνοκρατικά ,ως εμπόρευμα . Ένα παιδί, που θα γαλουχηθεί, εξ απαλών ονύχων, με τη στερεοτυπική, χυδαία αντίληψη ότι στη ζωή του υπάρχει ο «φορτικός» γονέας της εργάσιμης εβδομάδας δηλ. η μητέρα-φροντίστρια πολλαπλών ρόλων και συγχρόνως υποτιμημένων και απλήρωτων και ο «χαλαρός» γονέας του σαββατοκύριακου. Όπως καταλαβαίνουμε, όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε παρανοϊκές καταστάσεις υπολογισμών τόσο από τον δικαστή όσο και από τους διαδίκους και τους πληρεξουσίους τους , αλλά και τεράστια ανασφάλεια δικαίου, ενώ η ξαφνική «ιδέα» να τεθεί η επικοινωνία όχι μόνον ως δικαίωμα, αλλά και ως υποχρέωση του γονέα, ακυρώνεται, μερικές προτάσεις πιο κάτω στην ίδια διάταξη!

-Στο άρθρο 7 σε συνδυασμό με το άρθρο 10 προβλέπεται ότι ο καθένας από τους γονείς επιχειρεί και μόνος του συνήθεις πράξεις επιμέλειας του παιδιού ή πράξεις που έχουν επείγοντα χαρακτήρα, εισάγοντας ,ως προϋπόθεση, θα λέγαμε για τις πράξεις αυτές, τη φράση «κατόπιν προηγούμενης ενημέρωσης του άλλου γονέα». Είναι προφανές ότι, με την πρόβλεψη αυτή, πρακτικά, ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο – που είναι συνήθως η μητέρα – θα επιφορτίζεται με την παράλογη υποχρέωση να βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με τον άλλο γονέα. Και μάλιστα για επουσιώδη ζητήματα της τρέχουσας καθημερινότητας του παιδιού. Κάτι που εκτός από άσκοπο είναι και αθέμιτο για την τήρηση της ιδιωτικότητας του γονέα που διαμένει με το παιδί.

Η πιο πάνω παρουσίαση είναι, σίγουρα , μια πολύ σύντομη και ελλειπτική αναφορά , αφήνουμε για το δεύτερο μέρος το σημαντικό θέμα της αφαίρεσης της γονικής μέριμνας του άρθρου 14, την ενδοοικογενειακή βία και, κυρίως το, πλειστάκις απορριφθέν από τις περισσότερα δικανικά συστήματα, ψευτοσύνδρομο της γονεϊκής αποξένωσης, που φαίνεται ότι διαπνέει εκ πλάγιου τον νόμο , τα θέματα της διατροφής, που είναι βέβαιο ότι θα επηρεαστούν, καθώς και τα πρακτικά θέματα δόμησης των δικογράφων και τους αυτοσχεδιασμούς, στους οποίους πρέπει να προβούμε οι δικηγόροι, εφόσον αφήνονται εντελώς στην τύχη τους με ποιον τρόπο θα αφαιρείται η γονική μέριμνα (δηλαδή η πλήρης απομάκρυνση του παιδιού) , η διαπίστωση της κακής άσκησης της γονικής μέριμνας και τα προβλήματα που θα δημιουργηθούν στους νομικούς παραστάτες .

Ο μισογυνικός και ταξικός χαρακτήρας του νομοσχεδίου ήταν ολοφάνερος από την πρώτη μέρα και δεν μπορεί να αλλάξει με κάποιες "λειάνσεις στις γωνίες". Ο υπουργός δικαιοσύνης θα μείνει στην ιστορία, όχι μόνο για την πλήρη απαξίωση και υποτίμησή μας, αλλά και γιατί επέτρεψε κι ενθάρρυνε επί των ημερών του να απειλούνται ονομαστικά δικαστές, γιατί επέτρεψε την έξαρση του σεξισμού και της βίας κατά των γυναικών με αφορμή τις αλλαγές στο Οικογενειακό Δίκαιο (ποιος να το περίμενε), γιατί επέτρεψε την αμφισβήτηση της ύπαρξης έμφυλης και ενδοοικογενειακής βίας - η Τουρκία και εμείς - με τον νόμο αυτόν .

Εδώ και πολλούς μήνες φώναζε ο νομικός κόσμος ότι το νομοσχέδιο και ήδη νόμος, με εσκεμμένα προσβλητικές εκφράσεις, κουνά υπόγεια και υποτιμητικά το δάκτυλο στην Ελληνίδα μητέρα, ως μη μεριμνούσα για το συμφέρον του παιδιού και ψευδόμενη συνεχώς, η οποία ,χωρίς τις ανάλογες παροχές άλλων προηγμένων κρατών, έχει δώσει και δίνει το μέγιστο αγώνα για τα παιδιά της, ενάντια σε νοοτροπίες και δυσκολίες που η μέση Ευρωπαία δεν μπορεί να διανοηθεί. Παράλληλα και χειρότερα επιτέθηκε, για πρώτη φορά στα δικαστικά χρονικά, στον Έλληνα Δικαστή, που τον θεωρεί ανίκανο, ανεπαρκή και του υπαγορεύει πώς θα κάνει τη δουλειά του και τι αποφάσεις θα εκδίδει. Και τον στέλνει πίσω στα σεμινάρια των ψυχολόγων για να τον επιμορφώσουν σε 30 τον αριθμό αστείες κι απλοϊκές διατάξεις , που έχουν και το πρόσθετο προσωνύμιο ως «ωδή στην πεθερά», γιατί εξετάσθηκε και βρέθηκε ανεπαρκής και μετεξεταστέος. Ντροπή μας και ντροπή σε αυτό το σύστημα που δεν κάνει τίποτα άλλο από το να εξευτελίζει τους επιστήμονές του για να το βουλώνουν με σκυμμένο το κεφάλι .

Σημειωτέον δε ότι ήδη δημόσια και χωρίς ίχνος ντροπής έχουν αρχίσει να μοιράζουν μεταξύ τους τις θέσεις των υψηλών professors των δικαστών. Απορίας άξιο είναι γιατί χρειάζονται «επιμόρφωση» οι δικαστές στο οικογενειακό δίκαιο και δεν χρειάστηκαν επιμόρφωση στο ποινικό δίκαιο, όταν επήλθε το 2019 μία ριζική μεταρρύθμιση των διατάξεων του ποινικού δικαίου, το οποίο χρονολογείτο από το 1950, πολύ πριν το 1983. Πότε χρειάσθηκε και σε ποιες μεγάλες νομοθετικές αλλαγές να εισαχθούν διατάξεις για επιμόρφωση των δικαστών για ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου, το οποίο, όμως, αποτελεί το βασικό job description τους; Γιατί δεν έγινε με τον πτωχευτικό κώδικα, που περιέχει πολύ πιο δύσκολες έννοιες, από το προκείμενο νόμο με τις τόσες αντινομίες και προχειρότητες;

Και στο τέλος σε ένα μνημείο εμπαιγμού, υπέρτατης νοητικής μέχρι και αισθητικής υποτίμησης, που αν δεν ήταν τόσο σοβαρό το θέμα θα ξεσπούσαμε σε ηχηρά γέλια, προσέθεσε ο υπουργός στον νόμο, για να μας «εξευμενίσει», ότι στο αντικείμενο των σεμιναρίων περιλαμβάνονται οι διεθνείς συμβάσεις, ιδίως η σύμβαση του συμβουλίου της Ευρώπης και η σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, δηλαδή συμβάσεις υπερνομοθετικής ισχύος, που τις διδασκόμαστε από φοιτητές, αλλά θα τους τις φρεσκάρουνε με την παιχνιδιάρικη ματιά τους και με μια δόση Coelho, ψυχολόγοι, που οι πιο πολλοί βασίζουν τη κυρίως εκπαίδευσή τους σε αμφίβολης πηγής σεμινάρια και βεβαιώσεις παρακολούθησης και χωρίς κρατική εποπτεία και αδειοδότηση. Η κυβέρνηση μάς έχει συνηθίσει τώρα τελευταία να μεριμνά για τη «διασκέδασή» μας, πότε καθίζοντας σε ένα τραπέζι εργοδότες και εργαζόμενους για να συζητήσουν ειρηνικά και εξίσου (κι αυτοί) τις συνθήκες εργασίας τους , πότε χαρακτηρίζοντας τους κατόχους διδακτορικού τεμπέληδες, αλλά εδώ κάνει επίθεση σε ένα ολόκληρο κλάδο και σε ένα δημόσιο αγαθό τη Δικαιοσύνη, που δεν έχει ξαναγίνει από την ίδρυση του Ελληνικού κράτους ,και δεν προοιωνίζει τίποτα καλό και μόλις είδαμε τις πρώτες συνέπειες στην κοινωνία με τις λίστες προγραφών και είναι μόνο η αρχή . Σε άλλες χώρες παρόμοια κινήματα και alt right φιλοσοφίας προσπάθησαν να κάψουν δικηγόρους και δικαστές…

Γνωρίζουν ότι η μόνη λύση για όποια προβλήματα έχουν δημιουργηθεί, νομολογιακής κυρίως φύσεως, είναι η ίδρυση οικογενειακών δικαστηρίων ,συνεπικουρουμένων από κοινωνικές υπηρεσίες και ειδικούς ψυχικής υγείας. Γνωρίζουν ότι ο νέος νόμος δεν θα λύσει κανένα από τα υφιστάμενα προβλήματα. Δεν το κάνουν, όμως, όχι γιατί είναι δημοσιονομικής φύσεως το πρόβλημα, αλλά γιατί στοχεύουν στην ιδιωτικοποίηση της Δικαιοσύνης με τη μορφή της υποχρεωτικής ιδιωτικής διαμεσολάβησης και ο νόμος 4700/20 για τη δημιουργία των «επενδυτικών» δικαστηρίων (τα οποία δημιούργησαν ταχύτατα, εν αντιθέσει με τα οικογενειακά) , που μετατρέπουν τη Δικαιοσύνη από ουδέτερο κριτή σε μοχλό οικονομικής ανάπτυξης της Χώρας, σε προστάτη των επενδυτών, δείχνουν την συνολική πορεία και τους σχεδιασμούς. Αποδεικνύεται πλέον περίτρανα ότι μοναδική επιδίωξη είναι η λιγότερη κρατική Δικαιοσύνη και η ενίσχυση των μορφών διαμεσολάβησης, αποστερούν κι αλγοριθμοποιούν τον φυσικό δικαστή, περιορίζοντάς τον σε ρόλο εφαρμογής τεκμηρίων . Η Δικαιοσύνη, ως εμπόρευμα με όρους κόστους – οφέλους, είναι ασύμφορη και πρέπει να συρρικνωθεί.

Ας το έχουμε υπόψη μας οι νομικοί!


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News