Δικηγορικό Γραφείο
Η προκαταβολή της σύνταξης ως μια προσπάθεια της κυβέρνησης να δικαιολογήσει τα

Το συνταξιοδοτικό ζήτημα στην Ελλάδα είναι ένα από τα πιο φλέγοντα στο χώρο του ασφαλιστικού και εργατικού δικαίου, αλλά και σε συνταγματικό και πολιτικό επίπεδο, αφού το δικαίωμα στην εργασία και την κοινωνική ασφάλιση συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα κοινωνικά κεκτημένα του προηγούμενου αιώνα, ενώ παράλληλα εξακολουθεί να βρίσκεται υπό συνεχή διαπραγμάτευση. Ως εκ τούτου, δεν μιλάμε απλά για ένα συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα (Άρθρο 21), αλλά και την ίδια την έκφραση του κοινωνικού κράτους, όπως αυτό εκδηλώθηκε μέσα από τους αγώνες του ελληνικού λαού για ελευθερία και δημοκρατία και το πέρασμα στην μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας μας.

Το κοινωνικό κράτος, ωστόσο, ως μία από τις πιο θεμελιώδεις αρχές που διέπουν το Σύνταγμα της Ελλάδας (Άρθρο 25) έχει ως αποστολή του όχι μόνο να διασφαλίσει ένα ελάχιστο επίπεδο διαβίωσης για όλους τους πολίτες, προασπίζοντας τα ατομικά και τα κοινωνικά δικαιώματα τους -διάκριση η οποία φαντάζει σχηματική και σχετική1 -, αλλά και να εξασφαλίσει ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας από πιθανή απώλεια εισοδήματος ή απρόοπτη μεταβολή των συνθηκών, που μπορεί να πλήξει τα συμφέροντά τους. Υπό το πρίσμα αυτό, η κατάσταση, την οποία βιώνουν στη χώρα μας χιλιάδες συνταξιούχοι, κατά την οποία μπορεί να περιμένουν μήνες ολόκληρους την έκδοση οριστικής -μα ακόμα και προσωρινής- απόφασης συνταξιοδότησής τους, πολλές φορές μην έχοντας καθόλου εισόδημα κατά το διάστημα αυτό, αποτελεί μια κατάφορη προσβολή των κεκτημένων τους, αλλά και παράβαση της ως άνω γενικής και συνολικού χαρακτήρα υποχρέωσης του κράτους προς την κοινωνία. Η κατάσταση, δε, μετά την έλευση της πανδημίας του ιού COVID-19 στη χώρας μας και την έναρξη των διαδοχικών lock down, που είχαν ως αποτέλεσμα την ακινητοποίηση και την αποδυνάμωση των δημόσιων υπηρεσιών, αλλά και το «πάγωμα» πολλών εκκρεμών υποθέσεων, φαίνεται να έχει εντείνει σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό την ανασφάλεια που βιώνουν, δίνοντας την αίσθηση ότι τίποτα δεν είναι τελικά πιο μόνιμο από το προσωρινό.

Τη μετέωρη και αβέβαιη αυτή κατάσταση, καθώς και την πληθώρα των εκκρεμών αιτήσεων συνταξιοδότησης -με πολλές να έχουν χρονολογία κατάθεσης ήδη από το 2015 (!) -φαίνεται να αναγνωρίζει η κυβέρνηση με το Άρθρο 34 του Ν. 4778/2021 περί «μισθολογίου, ζητημάτων ανθρώπινου δυναμικού της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων και άλλες επείγουσες διατάξεις», σύμφωνα με το οποίο προβλέπεται πλέον προκαταβολή της σύνταξης ήδη από την πρώτη μέρα του επόμενου μήνα υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης και έως το τέλος του μήνα έκδοσης προσωρινής ή -ελλείψει αυτής -οριστικής απόφασης συνταξιοδότησης. Με άλλα λόγια, μετά την ισχύ του παρόντος και για όσες αιτήσεις συνταξιοδότησης εκκρεμούν, χωρίς να έχει εκδοθεί προσωρινή απόφαση, οι αιτούντες θα μπορούν να λαμβάνουν μηνιαίως προκαταβολή τη σύνταξη τους μέχρι την έκδοση οριστικής ή προσωρινής απόφασης ήδη από τον επόμενο μήνα της κατάθεσης της αίτησής τους. Η παροχή, δε, είναι ακατάσχετη.

Ποιους αφορά:

Καταρχήν, η ρύθμιση αφορά τους ασφαλισμένους του Ηλεκτρονικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-ΕΦΚΑ), καθώς και του πρώην ΝΑΤ, που υποβάλλουν αίτηση συνταξιοδότησης λόγω γήρατος, αναπηρίας ή θανάτου σύμφωνα με το άρθρο 17/Ν. 4670/2020 (Α΄43). Από το γράμμα του νόμου προκύπτει, επιπλέον, ότι προκαταβολή σύνταξης δεν δικαιούνται οι ασφαλισμένοι του e-ΕΦΚΑ, οι οποίοι δικαιούνται ή λαμβάνουν την προκαταβολή σύνταξης σύμφωνα με το άρθρο 57Α του Κώδικα Πολιτικών και Στρατιωτικών Συντάξεων του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, ενώ ασαφές παραμένει αν στο παρόν υπάγονται και όσοι καταθέτουν έντυπη αίτηση συνταξιοδότησης.

Όσον αφορά τους δικαιούχους σύνταξης λόγω αναπηρίας , η χορήγηση της παροχής προϋποθέτει την ύπαρξη του ελάχιστου ποσοστού αναπηρίας και τη συμπλήρωση των χρονικών προϋποθέσεων που ορίζονται στις διατάξεις που διέπουν τους φορείς κύριας ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ. Κατά την ίδια λογική επί αιτήσεων συνταξιοδότησης λόγω θανάτου του ασφαλισμένου, προϋπόθεση της καταβολής της προκαταβολής είναι η συμπλήρωση των χρονικών προϋποθέσεων που ορίζονται στις διατάξεις, που διέπουν τους φορείς κύριας ασφάλισης του e-ΕΦΚΑ.

Σε κάθε περίπτωση, η εν λόγω ρύθμιση περί προκαταβολής της σύνταξης αφορά όλες τις εκκρεμείς αιτήσεις για τις οποίες δεν έχει εκδοθεί προσωρινή απόφαση συνταξιοδότησης και για τις οποίες προβλέπεται η καταβολή αναδρομικών από την πρώτη μέρα του επόμενου μήνα υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης, ύστερα από ηλεκτρονικό αίτημα του δικαιούχου μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr-ΕΨΠ) και για τα οποία δεν επιβάλλεται κράτηση για τον κλάδο ασθένειας (!), καινοτομία που δικαιολογείται λόγω της θεραπευτικής λειτουργίας που επιτελεί η παρούσα ρύθμιση, χάριν επιείκειας και της αρχής του κράτους δικαίου.

Ποσά προκαταβολής/προϋποθέσεις:

Όπως προκύπτει και από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος, ήτοι τα πρόσωπα που υποβάλλουν αίτηση συνταξιοδότησης στον e-ΕΦΚΑ, το ποσό που χορηγείται ως προκαταβολή ορίζεται κυρίως βάσει των διαθέσιμων μηχανογραφημένων στοιχείων που τηρούνται στον e-ΕΦΚΑ , ενώ υπάρχει και επιλογή δήλωσης περαιτέρω στοιχείων από τον ίδιο τον αιτούντα. Συγκεκριμένα:

  • Όσοι είναι 67 ετών και άνω και διαθέτουν, βάσει των στοιχείων που αναφέραμε, το λιγότερο 15 έτη ασφάλισης , δικαιούνται 384 ευρώ. Το ίδιο και όσοι έχουν κατ’ ελάχιστον 20 χρόνια ασφάλισης και είναι από 62 έως 67 ετών.
  • Όσοι είναι έως 67 ετών και διαθέτουν, το λιγότερο, 15 έτη ασφάλισης, δικαιούνται 360 ευρώ.
  • Επί αιτήσεων συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας, το ποσό που χορηγείται ως προκαταβολή ισούται με 384 ευρώ.
  • Επί αιτήσεως συνταξιοδότησης λόγω θανάτου, ο επιζών σύζυγος δικαιούνται, όπως ως άνω, 384 ευρώ, ενώ το επιπλέον ποσό των 384 ευρώ επιμερίζεται ισομερώς σε τυχόν άλλα δικαιοδόχα μέλη.

Αξίζει να αναφερθεί ότι σε περίπτωση μεταγενέστερης απορριπτικής απόφασης συνταξιοδότησης, τα εν λόγω ποσά αναζητούνται ή παρακρατούνται από μεταγενέστερες καταβολές που ενδέχεται να γίνουν από τον e-ΕΦΚΑ.

Πότε δεν χορηγείται;

Σύμφωνα με όσα ορίζονται ρητώς στο νόμο, η παροχή δεν χορηγείται στις κάτωθι περιπτώσεις:

  • Όταν ο αιτών οφείλει ασφαλιστικές εισφορές άνω των 20.000 ευρώ. Ωστόσο, εφόσον το χρέος εκλείψει, τότε ο αιτών δικαιούται την εν λόγω προκαταβολή της σύνταξης του από τον επόμενο της υποβολής της σχετικής αίτησης μήνα.
  • Όταν χορηγείται ήδη προσωρινή ή οριστική σύνταξη από τον e-ΕΦΚΑ οποιασδήποτε κατηγορίας.
  • Όταν η αίτηση συνταξιοδότησης κρίνεται με τις διατάξεις της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή διακρατικών συμβάσεων.

Από τα παραπάνω δίνεται εντύπωση ότι ο νομοθέτης επέλεξε την αποκλειστική απαρίθμηση των περιπτώσεων κατά τις οποίες η προκαταβολή της σύνταξης δεν θα χορηγείται στους αιτούντες. Ωστόσο, μια συγκριτική ανάλυση του παρόντος με το Άρθρο 2 του Ν. 4499/2017 για τις προσωρινές συντάξεις που αφορούν αιτήσεις που υποβάλλονται ηλεκτρονικά , δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για ορισμένες κατηγορίες συνταξιούχων που ενώ δεν δικαιούνται προσωρινής σύνταξης, φαίνεται αυτό να μην επηρεάζει την απονομή προκαταβολής σε αυτούς των 384 ή 360 ευρώ αναλόγως. Έτσι, δεν μπορούμε παρά να αναρωτιόμαστε αν το πεδίο εφαρμογής του παρόντος καλύπτει τους συνταξιούχους που συνεχίζουν να εργάζονται, χωρίς να διακόψουν την εργασία τους ή την αυτοαπασχόλησή τους, καθώς και εκείνους που περιμένουν έκδοση αναγνωριστικής απόφασης χρόνου ασφάλισης για θεμελίωση δικαιώματος συνταξιοδοτήσεως.

Ένα ακόμα ζήτημα προς διερεύνηση που προκύπτει από την συγκριτική ανάλυση του παρόντος με τις διατάξεις σχετικά με την προσωρινή σύνταξη είναι ο τρόπος με τον οποίο η προκαταβολή αυτή θα συμψηφίζεται με τα ποσά της σύνταξης, που θα χορηγηθούν με την προσωρινή και οριστική απόφαση συνταξιοδότησης. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί παρά να είναι άξιο αναφοράς το γεγονός ότι η λήψη μιας ήδη «κουτσουρεμένης» προσωρινής σύνταξης (80% της οριστικής σύνταξης λόγω γήρατος και 50% της οριστικής σύνταξης λόγω θανάτου του ασφαλισμένου ή συνταξιούχου ) ενδέχεται να υποστεί επιπλέον μείωση κατά τον συμψηφισμό της με την ήδη καταβληθείσα προκαταβολή. Επιπλέον, σχετικά αποδυναμωμένη κρίνεται και η επιλογή της προκαταβολής, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις για προσωρινή, από τη στιγμή που η τελευταία όχι μόνο είναι μεγαλύτερη, αλλά λαμβάνεται εντός δύο μηνών από την κατάθεση των σχετικών δικαιολογητικών, σύμφωνα με το Άρθρο 2 παρ.3 του Ν.4499/2017, ενώ η καθημερινή και διοικητική πρακτική επιβεβαιώνει ότι αυτή δεν καθυστερεί πάνω από 4 έως 6 μήνες. Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, η προκαταβολή της σύνταξης κρίνεται αξιόλογο βοήθημα στις περιπτώσεις των εκκρεμών αιτήσεων, καθώς και στην αποφυγή έλλειψης εισοδήματος κατά τους πρώτους μήνες αναμονής έκδοσης απόφασης, ενώ παράλληλα αποτελεί κύρια πηγή ανακούφισης κατηγοριών συνταξιούχων, όπως οι γιατροί ή οι μηχανικοί, που ελλείψει τρόπου υπολογισμού των εισφορών τους, βρίσκονται στη αναμονή ακόμα και για την καταβολή σε αυτούς προσωρινής σύνταξης(!).

Γίνεται, τελικά, εμφανές ότι το Άρθρο 34 του Ν. 4778/2021, σε συνδυασμό με τις γενναίες ρητορικές περί αυτοματοποιημένης έκδοσης αποφάσεων συνταξιοδότησης, ήρθε για να λειτουργήσει επανορθωτικά όσον αφορά πλήγματα που έχει δεχθεί το σώμα των συνταξιούχων όχι μόνο λόγω της επέλευσης της πανδημίας στη χώρα μας, αλλά και της γενικότερης αποδυνάμωσης των δημόσιων υπηρεσιών, στα πλαίσια μιας άνευ προηγουμένου επίθεσης στον δημόσιο τομέα. Χαρακτηριστική είναι η δημιουργία «ομάδων έργου» , που αναλαμβάνουν πλέον κάποιες από τις εκκρεμείς υποθέσεις, σε συνεργασία με εξειδικευμένες εταιρίες του ιδιωτικού τομέα, χωρίς ωστόσο να παράγουν ιδιαίτερα αξιόλογα αποτελέσματα και δυσχεραίνοντας ακόμα περισσότερο το ήδη περίπλοκο και γραφειοκρατικά δομημένο σύστημα απονομής συντάξεων. Επιπλέον, δυνάμει των ελλείψεων και των ασαφειών του κειμένου του παρόντος νόμου, η έκδοση σχετικής εγκυκλίου φαντάζει κάτι περισσότερο από απαραίτητη, προκειμένου να δοθούν σχετικές διευκρινίσεις. Κατά τ’ άλλα, η σχετική πλατφόρμα του e-ΕΦΚΑ έχει ανοίξει και αναμένουμε τις εξελίξεις!


Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να απευθυνθείτε στους συνεργάτες του γραφείου μας.


1 Α.Ι. Μάνεσης, Συνταγματικά δικαιώματα και ατομικές ελευθερίες, πανεπιστημιακές παραδόσεις, γ’ έκδοση, 1981, Θεσσαλονίκη, Σάκκουλας, σελ. 19-21


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News