Δικηγορικό Γραφείο
Ζητήματα δημοσιότητας ομόρρυθμων εταιρειών

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η δημοσιότητα όλων των εμπορικών εταιρειών με νομική προσωπικότητα (προσωπικών και κεφαλαιουχικών) συντελείται με την καταχώρηση αυτών στο γενικό εμπορικό μητρώο (ΓΕΜΗ). Από τη χρονική αυτή στιγμή οι εταιρείες αποκτούν νομική προσωπικότητα, με όλες τις συνέπειες που απορρέουν από το γεγονός αυτό και θεωρούνται υποστατές. Ειδικά για την Ομόρρυθμη Εταιρεία, η οποία αποτελεί ένα βασικό εταιρικό τύπο προσωπικής εταιρείας, που πολύ συχνά επιλέγεται από μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, η δημοσιότητα αποκτά ιδιαίτερη σπουδαιότητα, ιδίως στις περιπτώσεις α) της λεγόμενης «αδημοσίευτης ΟΕ», β) της υπό ίδρυση ΟΕ, γ) της ατελούς ή παράτυπης σύστασης αυτής, δ) καθώς και στις περιπτώσεις όπου όλοι εταίροι της ΟΕ είναι κεφαλαιουχικές εταιρείες. Για τις περιπτώσεις αυτές η νομοθεσία επιφυλάσσει μια ιδιάζουσα αντιμετώπιση πλήρως εναρμονισμένη στις αρχές διατήρησης της επιχείρησης, του φαινομένου δικαίου και της προστασίας του καλόπιστου τρίτου.

II. Η ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑ ΣΤΙΣ ΟΕ

Αναφορικά με τις Ομόρρυθμες Εταιρείες (ΟΕ), τα ζητήματα δημοσιότητας ρυθμίζονται στο άρθρο 251 του Ν. 4072/2012, σύμφωνα με το οποίο η ΟΕ καταχωρίζεται στο ΓΕΜΗ, ενώ υπόχρεοι γ’ αυτήν την ενέργεια είναι όλοι οι εταίροι. Η καταχώρηση μάλιστα της ΟΕ στο ΓΕΜΗ είναι συστατική, το οποίο σημαίνει ότι η ΟΕ αποκτά νομική προσωπικότητα με τη ολοκλήρωση της νόμιμης δημοσίευσή της, άλλως θεωρείται ανυπόστατη, κάτι που φυσικά ισχύει και στις κεφαλαιουχικές εταιρείες.

Στοιχεία που πρέπει κατ’ ελάχιστο να καταχωρηθούν είναι το όνομα και η κατοικία των εταίρων, η εταιρική επωνυμία, η έδρα και ο σκοπός της εταιρείας, καθώς και ο εκπρόσωπός της. Καταχωρητέα είναι επίσης και κάθε μεταβολή αυτών των στοιχείων.

Αναφορικά με τη διαδικασία καταχώρησης, η υπηρεσία ΓΕΜΗ υπάρχει σε κάθε Επιμελητήριο και προβαίνει στη καταχώρηση αφού πραγματοποιήσει τυπικό έλεγχο της νομιμότητας των σχετικών αιτήσεων και στοιχείων. Με το Ν. 4441/2016 απλοποιήθηκε η διαδικασία σύστασης όλων των εμπορικών εταιρειών και πλέον αυτή μπορεί να γίνει μέσω της Υπηρεσίας Μίας Στάσης (ΥΜΣ), με εξαίρεση τις εταιρείες του άρ. 1 παρ. 2 του Ν. 4441/2016 (τραπεζικές, ασφαλιστικές, αθλητικές ΑΕ κτλ). Για τη σύσταση των ΟΕ και ΕΕ ως ΥΜΣ ορίζονται οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΓΕΜΗ του άρ. 2 του Ν. 3419/2005 (αρ. 2α, αα του Ν. 4441/2016).


III. ΣΥΣΤΑΤΙΚΗ Ή ΔΗΛΩΤΙΚΗ Η ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΤΩΝ ΟΕ;

Η υποχρέωση προς δημοσίευση των ΟΕ δεν εξαντλείται μόνο με τη συστατική καταχώρηση των ελαχίστων στοιχείων του άρθρου 251 παρ. 1 του Ν. 4072/2012 στο ΓΕΜΗ αλλά συνεχίζεται και σε οποιαδήποτε μεταβολή λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια λειτουργίας της, όπως ενδεικτικά είναι αλλαγές του αριθμού των εταίρων, μεταβολές στην εκπροσωπευτική εξουσία και τον τρόπο άσκησης διαχείρισης, η ανάκληση διαχειριστή, η έξοδος εταίρων κτλ.

Ο κανόνας είναι ότι η δημοσιότητα των στοιχείων αυτών στο ΓΕΜΗ είναι καταρχήν δηλωτική και όχι συστατική, πράγμα που σημαίνει ότι οι πράξεις και τα στοιχεία των ΟΕ που υποχρεωτικά υποβάλλονται σε δημοσιότητα παράγουν έννομα αποτελέσματα ήδη πριν την καταχώρηση τους στο ΓΕΜΗ, ήτοι από τη λήψη των σχετικών αποφάσεων. Παρόλα αυτά, οι εταίροι των ΟΕ θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί σε αυτήν την περίπτωση, καθώς εάν δεν τηρηθούν οι διατυπώσεις δημοσιότητας, η εταιρεία δεν μπορεί να αντιτάξει στους καλόπιστους τρίτους τα μη καταχωρισθέντα στοιχεία, εκτός εάν αποδείξει ότι οι τρίτοι τα γνώριζαν. Αντιθέτως οι καλόπιστοι τρίτοι μπορούν να τα επικαλεστούν έναντι της εταιρείας.

Κατ’ εξαίρεση η δημοσιότητα ορισμένων υψίστης σπουδαιότητας στοιχείων είναι συστατική και άρα παράγουν αποτελέσματα μόνο κατόπιν καταχωρήσεως τους στο ΓΕΜΗ. Αυτά αφορούν σε γεγονότα που συντελούνται υποχρεωτικά με τροποποίηση καταστατικού και επηρεάζουν τον πυρήνα της ΟΕ όπως ενδεικτικά η μετατροπή, η συγχώνευση, η πρόωρη λύση της εταιρείας ή η αναβίωση της.

Υπάρχουν ωστόσο και στοιχεία που ενώ ανήκουν στο ελάχιστο περιεχόμενο μιας τροποποίησης καταστατικού, όπως η ανάκληση διαχειριστή και θέματα που αφορούν στις σχέσεις μεταξύ εταίρων και διαχειριστών (π.χ. η έκταση της εκπροσωπευτικής εξουσίας), παράγουν έννομα αποτελέσματα από τη λήψη της απόφασης και όχι από τη δημοσίευση στο ΓΕΜΗ (ισχύει άρα επί αυτών ο δηλωτικός χαρακτήρας δημοσίευσης). Βέβαια και επί αυτών των μεταβολών η εταιρεία δεσμεύεται έναντι καλόπιστων τρίτων, εάν δεν τηρηθούν οι διατυπώσεις δημοσιότητας τους. Εάν για παράδειγμα ένας ανακληθείς διαχειριστής, του οποίου η ανάκληση δεν δημοσιεύτηκε συνάψει σύμβαση στο όνομα της εταιρείας με κάποιο τρίτο η εταιρεία δεν θα μπορεί να αποδείξει ότι ο τρίτος γνώριζε την συντελεσθείσα, πλην όμως αδημοσίευτη, ανάκληση. Το ίδιο συμβαίνει και επί αδημοσίευτης εισόδου νέου εταίρου ή αποχώρησης αυτού.


IV. ΥΠΟ ΙΔΡΥΣΗ ΟΕ

Υπό ίδρυση ΟΕ χαρακτηρίζεται η εταιρεία η οποία έχει ήδη εκκινήσει τη διαδικασία δημοσίευσης της στο ΓΕΜΗ και αναμένει την ολοκλήρωσή της. Η ΟΕ αυτή, πριν την ολοκλήρωση της ιδρυτικής διαδικασίας, θεωρείται μορφή αστικής εταιρίας, για την οποία ευθύνονται ούτως ή άλλως οι εταίροι της για τα χρέη της, κατά το λόγο της εταιρικής τους μερίδας (ΑΚ 759). Μετά την ίδρυση της ΟΕ μεταβιβάζονται αυτομάτως στην εταιρία όλες οι υποχρεώσεις και όλα τα δικαιώματα που κατά το ιδρυτικό στάδιο ανήκαν στους ιδρυτές εταίρους από κοινού (ΑΚ 758), καθώς θεωρείται ότι στην εταιρική σύμβαση υπάρχει εκφρασμένη αυτή η βούληση των εταίρων.


V. ΑΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗ (ΜΗ ΚΑΤΑΧΩΡΙΣΘΕΙΣΑ) ΟΕ

Υπάρχουν πολύ συχνά περιπτώσεις ομορρύθμων εταιρειών που ενώ εμφανίζονται στις συναλλαγές κανονικά, ασκώντας εμπορική δραστηριότητα, εντούτοις δεν έχουν τηρήσει τις νόμιμες διατυπώσεις δημοσιότητας. Αυτές οι εταιρείες χαρακτηρίζονται ως «αδημοσίευτες ή μη καταχωρισθείσες ΟΕ» και το ιδιαίτερο νομικό τους καθεστώς ρυθμίζεται από το Ν. 4072/2012 στο άρ. 251 παρ. 3.

Σύμφωνα με αυτή τη διάταξη, ορίζεται ρητώς, ότι εφόσον η εταιρεία άρχισε την εμπορική της δραστηριότητα πριν τη καταχώρισή της στο ΓΕΜΗ εφαρμόζονται αναλόγως γ’ αυτήν οι ρυθμίσεις του Ν. 4072/2012 περί Ομορρύθμων Εταιρειών. Αυτό σημαίνει ότι, για τις μεν σχέσεις μεταξύ των εταίρων (εσωτερική σχέση) ισχύουν οι μεταξύ τους αδημοσίευτες συμφωνίες, για τις δε σχέσεις της αδημοσίευτης ΟΕ έναντι τρίτων (εξωτερική σχέση) ισχύει η απεριόριστη και εις ολόκληρον ευθύνη όλων των εταίρων, διότι λογίζονται ως ομόρρυθμοι (αρ. 258), έστω κι αν οι τελευταίοι επιθυμούσαν να συστήσουν διαφορετικής μορφής εταιρεία π.χ. ετερόρρυθμη. Με αυτό τον τρόπο προστατεύονται οι τρίτοι, οι οποίοι προβαίνουν σε συναλλαγές με μία αδημοσίευτη ΟΕ που έχει ξεκινήσει την εμπορική της δραστηριότητα και μάλιστα χωρίς να ενδιαφέρει η γνώση τους για τις μεταξύ των εταίρων αδημοσίευτες συμφωνίες. Το ίδιο καθεστώς υφίσταται και για τις «αδημοσίευτες ΕΕ», δηλαδή όλοι οι εταίροι και οι ετερόρρυθμοι θα ευθύνονται ως ομόρρυθμοι απεριόριστα και εις ολόκληρον έναντι των τρίτων, με τη διαφορά εδώ ότι εάν οι τρίτοι γνώριζαν την ιδιότητα του ετερόρρυθμου εταίρου τότε αυτός θα ευθύνεται ως ετερόρρυθμος. Το νόημα της διάταξης του άρθρ. 280 είναι ότι η εκ μέρους του τρίτου επίκληση της απεριόριστης ευθύνης ετερόρρυθμου εταίρου, μολονότι ο τρίτος είναι εν γνώσει της ιδιότητας αυτής, συνιστά κατάχρηση.

Για την αδημοσίευτη ΟΕ ισχύουν επίσης μόνο οι νομοθετικά τιθέμενες ρυθμίσεις και όχι οι εκ της αδημοσίευτης εταιρικής σύμβασης συμφωνίες. Γι’ αυτό και τίθεται σε εφαρμογή μόνο η ατομική εξουσία εκπροσώπησης (αρ. 257), δεν μπορεί ωστόσο να εφαρμοστεί η διάταξη του αρ. 267 για την μονοπρόσωπη εταιρία, καθώς αυτή προϋποθέτει ύπαρξη νομικής προσωπικότητας, ούτε η κατά το άρ. 269 πενταετής παραγραφή αξιώσεων των τρίτων κατά των εταιρικών χρεών, η οποία προϋποθέτει καταχωρισθείσα ΟΕ. Μέχρι δηλαδή την καταχώριση της εταιρείας στο ΓΕΜΗ δεν ξεκινάει η παραγραφή των αξιώσεων των τρίτων. Σημειώνεται επίσης ότι η μη συντέλεση των διατυπώσεων δημοσιότητας μπορεί να συνιστά για τις έσω σχέσεις μεταξύ των εταίρων σπουδαίο λόγο για δικαστική λύση της εταιρίας.

Άλλη μία σημαντική ρύθμιση για την αδημοσίευτη ΟΕ είναι ότι ο νομοθέτης αναγνωρίζει την νομική της υπόσταση και την αντιμετωπίζει όχι φυσικά ως νομικό πρόσωπο αλλά ως αυτόνομη ένωση προσώπων με ικανότητα δικαίου και πτωχευτική ικανότητα, εφόσον πάντα ασκεί εμπορική δραστηριότητα (ουσιαστικό σύστημα κτήσης της ικανότητας δικαίου). Αυτό σημαίνει περαιτέρω ότι η αδημοσίευτη ΟΕ μπορεί να είναι φορέας δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, να πτωχεύει, να παρίσταται ως διάδικος, έχει περιουσιακή αυτοτέλεια (ισχύει η αρχή του χωρισμού της εταιρικής περιουσίας από την περιουσία των εταίρων), δικαιοκτητική και αδικοπρακτική ικανότητα.

Ιδιαίτερα σημαντικό εμφανίζεται το νομικό καθεστώς των αδημοσίευτων ΟΕ όχι μόνο για τις ΟΕ και ΕΕ αλλά και για όλες τις μορφές εταιριών (ΕΕ, ΑΕ, ΕΠΕ, ΙΚΕ) που έχουν συσταθεί ακύρως και ασκούν εμπορική δραστηριότητα, χωρίς να έχουν καταχωρισθεί στο ΓΕΜΗ. Αυτό συμβαίνει γιατί η ΟΕ είναι ο βασικός τύπος που εφαρμόζεται σε κάθε περίπτωση ατελούς ή παράτυπης σύστασης οποιαδήποτε εταιρικής μορφής με εμπορική δραστηριότητα, ακόμα και αντίθετα από την εκφρασμένη βούληση των συμβαλλομένων μερών. Πράγματι, σύμφωνα με τη πάγια θέση της νομολογίας, η μη δημοσιευθείσα ανώνυμη εταιρεία (όπως και κάθε άλλη μη δημοσιευθείσα εταιρεία) μπορεί κατά μετατροπή να θεωρηθεί υποστατή ως «αδημοσίευτη ΟΕ», ούτως ώστε να διατηρηθεί η επιχείρηση.

Καταλήγοντας, η εταιρεία που δεν δημοσιεύτηκε καθόλου θεωρείται ανυπόστατη και μόνο εάν ασκεί εμπορική δραστηριότητα αποκτά, στα πλαίσια ενός υβριδικού μορφώματος, ικανότητα δικαίου, πτωχευτική ικανότητα και κατ’ εξαίρεση εφαρμόζονται σε αυτή οι διατάξεις περί ΟΕ, για λόγους ασφάλειας δικαίου και προστασίας του συναλλασσόμενου τρίτου.


VI. ΑΤΕΛΗΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΟΕ

Εκτός από τις ανωτέρω περιπτώσεις που άπτονται ζητημάτων δημοσιότητας, υπάρχουν και οι εταιρείες, στις οποίες υπήρξε μεν δημοσίευση αλλά ήταν ατελής, καθώς δεν δημοσιεύτηκαν όλα τα προβλεπόμενα στην παρ. 1 εδ. 2 αρ. 251 στοιχεία τους. Σε αυτή την περίπτωση μιλάμε για ατελή δημοσίευση εταιρίας, η οποία ναι μεν είναι υποστατή πλην όμως ελαττωματική και ως εκ τούτου μπορεί να ζητηθεί η αναγνώριση της ακυρότητάς της δια της δικαστικής οδού. Καθίσταται επιπλέον αυτονόητο, ότι η παράλειψη δημοσίευσης ειδικών εταιρικών συμφωνιών έχει ως συνέπεια αυτές να μην μπορούν να αντιταχθούν στους τρίτους αλλά να δεσμεύουν μόνο τους εταίρους.

Πέραν της ελλιπούς καταχώρισης απαιτούμενων τυπικών στοιχείων δημοσιότητας υπάρχουν και τα ελαττώματα ουσίας που μπορούν να οδηγήσουν μια εταιρεία σε δικαστική αναγνώριση ακυρότητας. Ειδικότερα, άκυρη θεωρείται μια εταιρεία που ο σκοπός της είναι παράνομος ή αντίθετος προς τη δημόσια τάξη, έστω κι αν έχει καταχωρισθεί στο ΓΕΜΗ καθώς επίσης και η εταιρεία που συστήθηκε εικονικά, χωρίς πραγματική πρόθεση σύναψης εταιρικής σύμβασης, αλλά παρόλα αυτά εμφανίζεται στις συναλλαγές. Σημειώνεται ότι λόγω της αρχής του φαινομένου δικαίου η ακυρότητα δεν μπορεί να προβληθεί έναντι των καλόπιστων τρίτων, οι οποίοι προστατεύονται. Κατά συνέπεια οι συναλλαγές που συνήψε η εταιρεία με τρίτους παραμένουν ισχυρές, μέχρι τη δικαστική αναγνώριση της ακυρότητας.


VII. ΟΙ «ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΕΣ» ΟΕ Ή ΕΕ

«Κεφαλαιουχικές» ΟΕ ή ΕΕ θεωρούνται οι ομόρρυθμες ή οι ετερόρρυθμες εταιρείες, στις οποίες όλοι οι απεριόριστα ευθυνόμενοι εταίροι είναι κεφαλαιουχικές εταιρίες (ΑΕ, ΕΠΕ, ετερόρρυθμες κατά μετοχές εταιρίες ή εταιρίες παρεμφερούς εταιρικού τύπου, όπως η ΙΚΕ) ή στις οποίες όλοι οι απεριόριστα ευθυνόμενοι εταίροι είναι ομόρρυθμες ή ετερόρρυθμες εταιρίες που έχουν ως απεριόριστα ευθυνόμενα μέλη επίσης κεφαλαιουχικές εταιρίες. Για τις συγκεκριμένες εταιρείες απαιτούνται παρόμοιες διατυπώσεις σύστασης και δημοσιότητας με εκείνες των κεφαλαιουχικών εταιριών, ήτοι απαιτείται συμβολαιογραφικό έγγραφο συστατικού χαρακτήρα και καταχώριση στο ΓΕΜΗ. Επίσης, οι εταιρίες αυτές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του Ν. 4308/2014 για τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα και των άρ. 150-154, αρ. 185 παρ. 1 του Ν. 4548/2018, οι δε χρηματοοικονομικές τους καταστάσεις υπόκεινται σε υποχρεωτικό έλεγχο, εφόσον μπορούν να χαρακτηριστούν μεσαίες ή μεγάλες οντότητες (αρ. 2 Ν. 4336/2015) βάσει των κριτηρίων του αρ. 2 του ν. 4308/2014.


Για περισσότερες πληροφορίες, καθώς και για τη νομική σας καθοδήγηση και εκπροσώπηση, μπορείτε να συμβουλευτείτε τους συνεργάτες του γραφείου μας.