Δικηγορικό Γραφείο

 ΜΙΑ ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ Ν. 3500/2006

Κατ’ αρχάς να ευχαριστήσω την φίλη μου Γωγώ Αντζολετάκη τόσο για την πρόσκληση όσο και για τον αγώνα και την προσφορά της στο σοβαρότατο αυτό ζήτημα της ενδοοικογενειακής βίας.

Τα ποσοστά της απάνθρωπης βίας αναφέρονται και στο παράρτημα του βιβλίου και είναι τρομακτικά. Εγώ θα αρκεστώ να αναφέρω ότι το Συμβούλιο της Ευρώπης εκτιμά ότι μία στις τρεις γυναίκες ενδέχεται να κακοποιηθεί και να βιαστεί κατά τη διάρκεια της ζωής της, που αριθμητικά παραπέμπει στο ένα δισεκατομμύριο γυναίκες στο πλανήτη.

Στις Η.Π.Α. το 30%  των ανθρωποκτονιών αποδίδεται σε συζυγικές διενέξεις ενώ στις πρώτες θέσεις χωρών με τα υψηλότερα ποσοστά κακοποιημένων γυναικών συγκαταλέγεται η Ιαπωνία (77%) και η Τουρκία (60%).

Στην Ευρώπη προκύπτει ότι το 98% των θυμάτων της ενδοοικογενειακής βίας είναι γυναίκες και ότι μία στις πέντε γυναίκες  έχει πέσει θύμα ξυλοδαρμού από το σύζυγό ή το σύντροφό της τουλάχιστον μία φορά στη ζωή της. Αναφέρω ενδεικτικά ότι στο Ηνωμένο Βασίλειο το 25% των γυναικών έχει υποστεί σωματική κακοποίηση του τωρινού ή πρώην συζύγου κάποια στιγμή της ζωής της ενώ στη Ρωσία 13.000 γυναίκες δολοφονούνται ετησίως με δράστη το σύζυγό ή σύντροφό τους.

Όπως γίνεται αντιληπτό η ενδοοικογενειακή βία είναι τρομοκρατία με περισσότερα θύματα. Aπλώς για τα θύματα αυτά επιφυλάσσεται πολύ λιγότερος budget για να θεραπεύσει τα τραύματά τους που είναι ακριβώς τα ίδια με των θυμάτων της τρομοκρατίας. Κατά τον ίδιο τρόπο οι γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας υποφέρουν για τα υπόλοιπα χρόνια τους, αν όχι μέχρι το τέλος της ζωής τους, από αισθήματα συνεχούς φόβου, τεταμένης προσοχής, ελλιπούς ασφάλειας, όπου και αν πάνε, μηδενικής αυτοεκτίμησης και προσωπικής ανεπάρκειας. Είναι ακριβώς τα συμπτώματα στα οποία στοχεύουν οι τρομοκράτες ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΟΙ ΚΑΚΟΠΟΙΗΤΙΚΟΙ ΣΥΝΤΡΟΦΟΙ ΤΟ ΕΠΙΤΥΓΧΑΝΟΥΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΕΡΑ.

Σήμερα γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η ενδοοικογενειακή βία,  βιασμός, η σεξουαλική παρενόχληση, το trafficking, η πορνεία, δεν αφορά κάποια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα, κάποιον συγκεκριμένο πολιτισμό ή χώρα αλλά μας αφορά όλες και όλους, Κάθε γυναίκα, λόγω του φύλου της, κινδυνεύει να γίνει θύμα ψυχολογικής, σωματικής, σεξουαλικής βίας, ανεξάρτητα από το πόσο μορφωμένη, πόσο επιτυχημένη ή πόσο εύπορη είναι. Και βέβαια ο κίνδυνος πολλαπλασιάζεται αν η γυναίκα είναι μετανάστρια, πρόσφυγας, ανάπηρη ή άνεργη.

Το φαινόμενο της ενδοοικογενειακής βίας είναι διαπολιτισμικό, διαχρονικό και διαταξικό, αποτελεί, δε, το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα της άνισης κατανομής της εξουσίας μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Ήδη ο Ένγκελς  από το 1884 είχε πει ότι η πρώτη ταξική καταπίεση αρχίζει με την καταπίεση του γυναικείου φύλου από το αντρικό. Γι αυτό και η βία μια έκφανση της οποίας είναι και η ενδοοικογενειακή βία είναι μια κατ’ εξοχήν πατριαρχική και εξουσιαστική έκφραση επιβολής και ναι μεν σε περιόδους κρίσης εντείνεται, γιατί ο καταπιεσμένος μεταμορφώνεται σε εν δυνάμει καταπιεστή και ασκεί βία στους περισσότερο περιθωριοποιημένους από εκείνον, εν τούτοις το φαινόμενο καλά κρατεί και σε περιόδους ευμάρειας και τούτο γιατί είναι συνυφασμένο με την πατριαρχική δομή της κοινωνίας και τα κοινωνικά πρότυπα που θέλουν την γυναίκα ανεκτική, ουδέτερη και πρόθυμη να ευχαριστεί τους άλλους και τα οποία είναι ικανά να την ρίξουν σ’ έναν λήθαργο απραξίας και παθητικότητας. Τα κοινωνικά πρότυπα που διδάσκουν στις γυναίκες ότι δεν αξίζουν τίποτα χωρίς έναν άνδρα, πως η συγχώρεση και η υπομονή είναι γυναικείες αρετές, πως οι άνδρες είναι βίαιοι από την φύση τους (Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΜΥΘΟΣ) και πως ο σωστός άνδρας θα τη ρίξει τη σφαλιάρα του.

Όλα τα πιο πάνω έχουν κοινή συνισταμένη τον έλεγχο και την κυριαρχία και συσχετίζονται με στερεοτυπικές αντιλήψεις γύρω από τους κοινωνικά κατασκευασμένους ρόλους των φύλων.

Γι’ αυτό μέχρι σήμερα εξακολουθούμε με αυξανόμενο μάλιστα ρυθμό να ακούμε αστεία για την έμφυλη βία και ότι φταίμε εμείς οι γυναίκες που είμαστε παράλογες και ανεξήγητα περίπλοκες, χαρακτηρίζοντας οποιοδήποτε παράπονο, ως γκρίνια που εκνευρίζει τον άνδρα και καταφεύγει στο ξύλο. Δηλαδή, εμείς φταίμε που τους προκαλούμε και με αυτή τη κυκλική λογική η γυναίκα φταίει που τρώει ξύλο, επειδή προκάλεσε αλλά ταυτόχρονα φταίει που δεν σηκώνεται να φύγει παρόλο που δεν έχει λόγο να φύγει γιατί αυτή φταίει που έφαγε ξύλο. Κλασσική κυκλική πατριαρχική λογική.

Δυστυχώς για να αλλάξει όλη αυτή η λογική πρέπει, όχι μόνο να αναμορφωθούν ή να διορθωθούν αλλά ίσως να γκρεμιστούν οι δομές που είναι φτιαγμένες από αυτούς που έχουν την εξουσία. Ζούμε σε μία κοινωνία που είναι φτιαγμένη από άντρες κι άρα νομοτελειακά για άντρες. Για να επέλθει ισότητα, δεν μπορούμε απλά να λουστράρουμε τις παλιές δομές πρέπει να φτιάξουμε καινούριες.  

Ακόμα μέχρι σήμερα τα αγόρια μεγαλώνουν με το male entitlement δηλαδή με την αίσθηση ότι οι γυναίκες τους χρωστούν και γι αυτό πολλοί από αυτούς γίνονται βίαιοι επειδή μια γυναίκα τους απέρριψε. Αυτός ο ίδιος πολύ εύκολα θα σηκώσει χέρι όταν η γυναίκα, του αρνηθεί το σεξ. Από την άλλη τα κορίτσια μαθαίνουν ότι οι γυναίκες έχουν μια φυσική κλίση στην υποταγή, τις καθησυχάσουν πως είναι εντάξει να νιώθουν το δεύτερο βιολί σε μια σχέση, γιατί η ο εναλλακτικός υποτιθέμενος φόβος είναι να καταλήξουν με κανέναν από αυτούς τους ευνουχισμένους άνδρες που δεν είναι σωστά αρσενικά.

Μέχρι να αλλάξουν όλα αυτά, βασανιστικά, αργά και επώδυνα, η Πολιτεία έχει υποχρέωση να τιμωρεί τους δράστες και η κοινωνία έχει υποχρέωση να στέκει αλληλέγγυα στα θύματα. Από την τριακονταετή εμπειρία μου έχω δει πολλά θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Αυτό που θυμάμαι μέχρι σήμερα είναι ζευγάρι, μάλιστα με δράση στον  αντιφασιστικό χώρο, με πανεπιστημιακές περγαμηνές και οι δύο,  ο άντρας, δε, με θεωρητικό λόγο κατά της βίας και συγγραφή πολλών βιβλίων ενάντια σε κάθε μορφής βίας.

Όταν με επισκέφτηκε  η γυναίκα πλέον ως πελάτισσά μου, δεν πίστευα στα αυτιά μου. Το ίδιο δύσπιστη  ήταν και εκείνη «πώς είναι δυνατόν να συμβαίνει αυτό σε μένα». Γιατί θέλουμε να πιστεύουμε πως σε χώρους προοδευτικούς, αριστερούς, μορφωμένους αυτά δεν συμβαίνουν.

Όλα ξεκίνησαν με μικρές πράξεις συναισθηματικής και ψυχολογικής βίας, ανεπαίσθητα βήματα αποκλεισμού της από φίλους, οικογένεια, πλαίσιο στηρίξεως, κλιμάκωση της συναισθηματικής και ψυχολογικής βίας και τέλος σωματική βία.

Μετά αρχίζεις και σκέφτεσαι αν φταις εσύ. Αν θα μπορούσες να είχες κάνει κάτι να το αποφύγεις. Υπάρχει και αυτό το πρόβλημα με τη λέξη «θύμα»  Τί άσχημη λέξη και μετά ενοχή. Όλες οι δικαιολογίες στη δραματική σειρά της εκλογίκευσης.

Για να ξεφύγεις πρέπει να υπολογίσεις καλά το χρόνο, να σκεφτείς όλες τις διεξόδους, να μετρήσεις τις ώρες, να μαζέψεις κρυφά λίγα ρούχα, να κανονίσεις κρυφά κάπου να μείνεις και η διαδικασία αυτή δε φεύγει εύκολα από πάνω σου. Κοιτάς διαφορετικά τις σκοτεινές γωνίες, περπατάς πάντα στον δρόμο για να μην αποκλειστείς στο πεζοδρόμιο, προσέχεις τί γράφεις δημόσια, δεν αποκαλύπτεις τηλέφωνα και διευθύνσεις, μπαίνεις σε έναν χώρο έχοντας ήδη υπολογίσει τον τρόπο διεξόδου σου ΚΑΙ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΕΝΩ ΑΙΣΘΑΝΕΣΑΙ ΕΝΟΧΗ.

Και μετά εισπράττεις βλέμματα οίκτου ή και αποδοκιμασίας. Είσαι ένα πρόβλημα που κανείς δεν θέλει να αντιμετωπίσει. Οι συζητήσεις ενέχουν τον κίνδυνο να αναφέρεις κάτι που θα κάνει τον άλλον να αισθανθεί άβολα . Ο κόσμος δεν ξέρει τί να πει, δεν ξέρει πώς να σε αντιμετωπίσει, το πρόβλημά του λύνεται εύκολα: απλώς εξαφανίζονται.

Συνήθως στις περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας, το θύμα καταλήγει να απομακρύνεται από τη πρότερη ζωή του - χάνει δουλειά, φίλους, σπίτι, αντικείμενα, σχέσεις – ενώ ο δράστης εξακολουθεί ομαλά την πραγματικότητά του. Γιατί η κουλτούρα μας μαθαίνει να μένουμε σιωπηλοί, να κάνουμε τα στραβά μάτια.

Στην περίπτωση της φίλης μου, οι άνθρωποι του στενού περιβάλλοντός της, ισχυρίζονταν πως «αυτό που έκανε, μεν, είναι απαράδεκτο, αλλά κατά βάθος είναι καλός άνθρωπος».  Ακριβώς όπως και στο βιβλίο η οικογένεια της Ηλέκτρας έχει αυτήν την αντιμετώπιση, το θεωρεί σχεδόν φυσικό. Ο ΚΑΚΟΠΟΙΗΤΗΣ ΔΕΝ ΒΙΩΝΕΙ ΠΟΤΕ ΚΑΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΗΜΙΑ. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΥΤΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΕΝ ΤΟΥ ΚΟΣΤΙΖΕΙ ΤΙΠΟΤΑ.

Ας μην αναρωτιόμαστε, λοιπόν,  γιατί ακόμη και σήμερα υπάρχουν τόσα πολλά κρούσματα βίας. Υπάρχουν γιατί ο κοινωνικός περίγυρος μένει (σχεδόν) πάντα σιωπηλός.  Η κοινωνική ρετσινιά , η ντροπή και οι ενοχές πέφτουν πάντα στο θύμα.

Γι’ αυτό είναι πολύ σημαντικό να μη κατηγορούμε ποτέ το θύμα. Μη ρωτάς το θύμα τι έκανα, μη συζητάς αν φταίει ΔΕΝ ΦΤΑΙΕΙ ΠΟΤΕ ΤΟ ΘΥΜΑ Ο,ΤΙ ΚΑΙ ΑΝ ΕΧΕΙ ΚΑΝΕΙ.

Θα έπρεπε να ντρεπόμαστε ως κοινωνία γιατί, εκτός από κάποιες κινητοποιήσεις φορέων, η ίδια η κοινωνία δεν δείχνει όση αλληλεγγύη απαιτείται για την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Όταν βρισκόμαστε σε παρέες, πρέπει να μιλάμε και να αντιδρούμε σε σχόλια, που υπό του μανδύα του αστείου ενδυναμωνουν ή κανονικοποιούν τη βία. Κι ας μας χαρακτηρίζουν ξενέρωτες/ους, χωρίς χιούμορ κτλ. Είναι δυσάρεστη διαδικασία αλλά μακροχρόνια είναι εξαιρετικά χρήσιμη.

Στο χωριό, λέει το βιβλίο, όλοι το ξέρουν και σιωπούν και ο Παναής έχαιρε εκτίμησης. Οι κακοποιητές δεν πρέπει να χαίρουν της ανοχής μας. Το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να καθιστούμε σαφές ότι τέτοια περιστατικά δεν γίνονται δεκτά μέσα στις οικογένειές μας, μέσα στις παρέες μας, μέσα στις ομάδες μας.

Διαβάζοντας το συγκλονιστικό βιβλίο της Γωγώς Αντζολετάκη σχεδόν απνευστί παρατήρησα δύο δεδομένα: Το ένα είναι το φαινόμενο αυτό καθεαυτό, η ενδοοικογενειακή βία για την εμφάνιση και διατήρηση του οποίου αναφέρθηκα πιο πάνω. Το άλλο είναι οι συνέπειες του ίδιου του γεγονότος, οι οποίες αν είχαν αντιμετωπισθεί με τον κατάλληλο τρόπο, θα είχε αν όχι εκμηδενισθεί, τουλάχιστο ελαττωθεί κατά μεγάλο βαθμό η πρωτογενής και δευτερογενής θυματοποίηση. Και δύο είναι οι σταθερές που θα έπρεπε να προστατεύσουν την Ηλέκτρα: Η νομική και η κοινωνική.

Ας πιάσουμε το πρώτο που είναι και ο τομέας μου. Αν η Ηλέκτρα ήξερε ότι υπάρχει – και όντως να υπάρχει -  ένα δίκτυο καλά καταρτισμένων και υποστηρικτικών κρατικών δομών που θα την περιέθαλπτε από την πρώτη στιγμή της καταγγελίας και θα της εξασφάλιζε την ηρεμία, την ασφάλεια, την διαμονή γι’ αυτή και το παιδί της, την οικονομική της ενίσχυση, ΕΙΝΑΙ ΣΙΓΟΥΡΟ τότε ότι η φυγή της θα ήταν άμεση, με τα πρώτα σημάδια, γιατί θα ήξερε πως θα έβρισκε καταφύγιο στα χέρια του νόμου. Ψηφίστηκε, ως συνήθως καθυστερημένα, ο νόμος 3500/2006 παρά το ότι οι κοινωνικές συνθήκες πίεζαν εδώ και πολλές δεκαετίες για την θέσπιση του νόμου της ενδοοικογενειακής βίας. Η θέσπισή του, όμως, έγινε μόνο όταν προτάθηκε ως διεθνής υποχρέωση της χώρας μας και σαφώς δεν πρόκειται για διανοητική κατασκευή in vitro.

Κατ’ αρχάς ας αρχίσουμε με τα θετικά:

  • Επελέγησαν για να υπαχθούν στην έννοια της ενδοοικογενειακής βίας μόνο οι σοβαρότερες και επαχθέστερες μορφές βίας. Αντιθέτως, για τις ήσσονος βαρύτητας (λ.χ. για την λεκτική βία ή για ασήμαντες ή πολύ ελαφριές σωματικές κακώσεις) ισχύουν οι κοινές διατάξεις.
  • Πρωτοποριακή είναι η αντιμετώπιση των ανηλίκων ως θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, ακόμα και όταν οι σχετικές πράξεις δεν στρέφονται άμεσα εναντίον τους αλλά απλώς τελούνται ενώπιόν τους. Για τον λόγο αυτό θεωρείται διακεκριμένη παραλλαγή του εγκλήματος της ενδοοικογενειακής σωματικής βίας, όταν διαπράττονται οι πράξεις ενώπιον ανηλίκων μελών (άρθρο 6 παρ. 3)
  • Πρωτοποριακή είναι η δια του παρόντος νόμου εισαγωγή στο ποινικό σύστημα της χώρας μας του θεσμού της ποινικής διαμεσολάβησης εφόσον τα εγκλήματα έχουν πλημμεληματικό χαρακτήρα. Ο θεσμός της ποινικής διαμεσολάβησης δημιουργεί ανάσχεση της αρχής της νομιμότητας στην άσκηση της ποινικής δίωξης υιοθετώντας πρακτικές γνωστές στο αγγλοσαξωνικό και όχι μόνο δίκαιο και σύμφυτες με σύγχρονες τάσεις εισαγωγής διαχειριστικών μεθόδων στο σύστημα της ποινικής δικαιοσύνης. Πρόκειται για θεσμό επανορθωτικής – συμβιβαστικής δικαιοσύνης που επιδιώκει την ειρήνευση των διαταραγμένων από το έγκλημα σχέσεων μεταξύ θύματος και δράστη και τη – στο μέτρο του εφικτού – συμφιλίωσή τους, ως μέσο συνδιαλλαγής τους. Υπέρ του θεσμού εγγράφεται η ταχύτητά του, η μείωση του κόστους που συνεπάγεται για την ποινική δικαιοσύνη, η συμβολή του στην πρόληψη της υποτροπής καθώς και η αποδραματοποίηση των συνεπειών από τη τέλεση του εγκλήματος. Παράλληλα, με την παράλειψη της στιγματιστικής ποινικής διαδικασίας δίνεται προτεραιότητα στην προστασία των δικαιωμάτων του θύματος, ενισχύεται, όμως, και η αποδοχή της ευθύνης από το δράστη μέσω της βούλησής του να αποκαταστήσει τη ζημιά και να ζητήσει συγγνώμη από το θύμα.
  • Στη σωστή κατεύθυνση κινούνται οι δικονομικές ρυθμίσεις για την εξέταση των μαρτύρων (άρθρο 19) και υποχρέωση τήρησης εχεμύθειας (άρθρο 20). Αμφότερες συμβάλλουν στη αποφυγή της λεγόμενης δευτερογενούς θυματοποίησης.
  • Για πρώτη φορά αντιμετωπίζεται ως έγκλημα ενδοοικογενειακής βίας ο εξαναγκασμός σε ερωτική πράξη της συζύγου ή της συντρόφου χωρίς την ελεύθερη βούλησή της. Είναι εξοργιστικό ότι στη χώρα μας ο συζυγικός βιασμός εθεωρείτο καθόλα νόμιμος ενώ στις ΗΠΑ έχει απαγορευθεί ήδη από τα μέσα του 1970!
  • Η άσκηση ενδοοικογενειακής βίας συνιστά πλέον τεκμήριο κλονισμού γάμου.
  • Υποχρεώνει τις αρχές σε αυτεπάγγελτη δίωξη όχι μόνο των κακουργημάτων αλλά και όλων των πλημμελημάτων της ενδοοικογενειακής βίας, πράγμα που σημαίνει ότι οι αρχές είναι υποχρεωμένες να κινήσουν την διαδικασία ανεξαρτήτως της διαβάθμισης του εγκλήματος και ανεξαρτήτως αν το θύμα επιθυμεί ή όχι να καταγγείλει το έγκλημα. Άρα, οποιοσδήποτε φορέας δημόσιος ή ιδιωτικός παραδείγματος χάριν νοσοκομείο, συμβουλευτικά κέντρα κ.ά. υποχρεούνται να προβούν σε καταγγελία αλλιώς θεωρούνται ότι υποθάλπουν το έγκλημα. Το άρθρο 231 προβλέπει μέχρι τρία χρόνια για υπόθαλψη. Συνεπώς, όσοι γνωρίζουν και δεν μιλούν κινδυνεύουν με φυλάκιση.
  • Υποχρεώνει εκπαιδευτικούς σε ενημέρωση των αρχών μέσω του Διευθυντή της Σχολικής Μονάδας.

ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ Ν.3500/2006

  1. 1. Στην έννοια της οικογένειας δεν περιλαμβάνονται πρόσωπα που δεν συνοικούν αλλά έχουν ερωτική σχέση ενώ υπάρχει ακόμα ισχυρή αμφιβολία για το αν περιλαμβάνονται στις διατάξεις αυτές και οι ομόφυλοι που έχουν υπογράψει σύμφωνο συμβίωσης.

Υπάρχει όμως και η «σχεσιακή βία, dating violence» και κυρίως η σχεσιακή βία των ανηλίκων που είναι  εμφανής σε πολλαπλά επίπεδα.  Σε σχετική έρευνα των Η.Π.Α απεκαλύφθη ότι το ένα τρίτο των εφήβων κακοποιούνται από τους συντρόφους τους. Ποσοστό πολύ υψηλό αν σκεφτούμε ότι το 70% των εφήβων βγαίνουν ραντεβού ή κάνουν σχέσεις.

Τα καλούπια της βίας εγκαθίστανται νωρίς. Κι αυτά είναι bad news διότι σύμφωνα με έρευνες η δριμύτητα της ενδοοικογενειακής βίας είναι πολλές φορές μεγαλύτερη στις περιπτώσεις που το μοτίβο της κακοποίησης εγκαταστάθηκε στην εφηβεία και τότε δεν δώσαμε σημασία.

  1. 2. Ο νόμος ρητά τονίζει στο άρθρο 2 ότι η άσκηση της βίας κάθε μορφής μεταξύ των μελών της οικογένειας απαγορεύεται. Αυτή η πρόβλεψη θα μπορούσε να είναι εξαιρετική αν άφηνε το ενδεχόμενο να συμπεριληφθεί πραγματικά οποιαδήποτε μορφή ενδοοικογενειακής βίας ακόμα κι αν δεν το προέβλεπε ρητώς ο νόμος. Όμως, η διάταξη έρχεται σε αντίθεση με το άρθρο 1 που ορίζει συγκεκριμένες μορφές βίας. Η βία παίρνει πολλές μορφές που πρέπει να τις αναγνωρίζουμε έστω και δεν συμπεριλαμβάνονται ρητώς στο νόμο και γι’ αυτό πρέπει να ζητήσουμε την τροποποίησή του.

Οι μορφές της βίας είναι οι εξής:

  1. ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Είναι η πιο εύκολα αναγνωρίσιμη μορφή κακοποίησης γιατί φέρει εμφανή σημάδια και δεν χρειάζεται να επιμείνουμε σε αυτήν περισσότερο.

  1. ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Η συναισθηματική κακοποίηση είναι και η πιο δύσκολη να εντοπισθεί ως βία γιατί έρχεται με άλλους μανδύες όπως π.χ ζήλια λόγω αγάπης, υπερπροστατευτικότητα κλπ.  Η συναισθηματική κακοποίηση που επίσης καλείται ψυχολογική ή λεκτική βία είναι συχνά το πρώτο σημάδι ότι κάτι πάει στραβά στη σχέση.  Συμπεριφορές όπως απειλές, βρισιές, συνεχής παρακολούθηση, υπερβολικό texting, εξευτελισμός, εκφοβισμός, απομόνωση και stalking, υπάγονται σε αυτή την κατηγορία.  Βέβαια η νομική έννοια της βίας ως terminus tecnicus είναι ευρύτατη.  Δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε, αν ο σύζυγος ή ο σύντροφος σου ουρλιάζει συνήθως, αντί να μιλάει ήρεμα και με σεβασμό.  Δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε αν σε φέρνει σε δύσκολη θέση δημοσίως ή μπροστά στην οικογένειά σου ή τους φίλους σου, σαν ένα μέσο να ελέγξει την συμπεριφορά σου.  Δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε αν ο σύζυγος ή ο σύντροφος σε εμποδίζει να δείς ή να μιλήσεις με άλλους ανθρώπους.  Δεν πρέπει ποτέ να υποτιμούμε αν ο σύντροφος σου, σου υποδεικνύει τι να λες και τι όχι, τι να φοράς και τι όχι.

Όλες αυτές οι σιγά σιγά κλιμακωτές εκδηλώσεις συναισθηματικής βίας περνούν σε αυτό το βιβλίο. Κάπου αναφέρεται: «ο Παναής κράτησε ακόμα πιο ψηλά τη σημαία της ενδυματολογικής επιβολής, όχι μονάχα για την ηθική αλλά και για το φύλο. Σ’ αυτό το σπίτι μόνο ο άνδρας φορά παντελόνι. Σιγά μην σου κρεμάσουμε και φυσεκλίκια».

  1. ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Η σεξουαλική κακοποίηση πηγαίνει πολύ πιο μακριά από τον βιασμό αυτόν καθεαυτό. Το εξαναγκαζόμενο σεξ δεν είναι ο μόνος τρόπος να ελέγξεις την σεξουαλική έκφραση του συντρόφου σου. Και φυσικά ο νόμος 3500/2006 δεν έχει τέτοιες προβλέψεις. Ο εξαναγκασμός να κάνεις σεξ μπροστά ή μαζί με άλλους, η αθέμιτη βιντεοσκόπηση της σεξουαλικής δραστηριότητας, ακόμα και αυτό που ονομάζουμε birth control sabotage όταν δηλαδή ο σύντροφος αρνείται να βάλει προφυλακτικό ή όταν εμποδίζει την πρόσβασή σου στο birth control. Αν ο σύντροφος ή ο άνδρας σου, σού απαγορεύει (όταν δε θέλεις παιδιά, ή άλλα παιδιά) να πάρεις αντισυλληπτικά ή να κάνεις έκτρωση ή όταν με κάποιο τρόπο σου απαγορεύει την πρόσβαση σε μέρη ή υπηρεσίες, ΕΙΝΑΙ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ.

Σεξουαλική βία βλέπουμε και στο βιβλίο σε επαναλαμβανόμενες στιγμές και δεν ενέχουν πάντοτε φυσική βία. Η ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΟΥ «ΝΑΙ» ή ηθελημένη παρανόηση του «ΟΧΙ» σε «ΠΕΙΣΕ ΜΕ» ή «ΙΣΩΣ» είναι σεξουαλική κακοποίηση. Κάθε πρόσωπο έχει το δικαίωμα να αποφασίσει πότε και πώς θέλει να κάνει σεξ. Και όταν αυτό το δικαίωμα παραβιάζεται με οποιονδήποτε τρόπο, δεν είναι το δόγμα «έτσι είναι οι άνδρες» είναι Σεξουαλική κακοποίηση.

  1. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Στο νόμο επίσης δεν περιλαμβάνεται η οικονομική βία, δηλαδή η παρακράτηση εισοδημάτων πάσης φύσεως. Ωστόσο, πόσες γυναίκες δεν βρίσκονται την επομένη του γάμου τους αποκομμένες από οικογένεια και φίλους και ταυτόχρονα κλειδωμένες στο σπίτι; Και είναι ένα πολύ συχνό φαινόμενο στην Ελληνική κοινωνία οι γυναίκες να αφήνουν όλο τον έλεγχο των οικονομικών τους στο σύντροφό τους, πράγμα που συνεπάγεται πολύ μεγάλη δύναμη, έλεγχο και εξάρτηση.

Και όσο και αν είναι δελεαστικό, τουλάχιστον για τις μικρές ηλικίες, το να έχεις ένα σύντροφο που πληρώνει για όλες τις ανάγκες σου, αυτό μπορεί να μετατραπεί πολύ γρήγορα σε πολύ επικίνδυνη τακτική. Η οικονομική βία εμφανίζεται όταν αρχίζει και σου παίρνει το μισθό και εμποδίζει την πρόσβαση στους τραπεζικούς σου λογαριασμούς. Το ίδιο συμβαίνει όταν ο σύντροφος περιορίσει τις ώρες εργασίας σου ή δε σε αφήνει να εργαστείς καθόλου ή σε εμποδίζει να πηγαίνεις στην εργασία σου, π.χ. παίρνει τα κλειδιά του αυτοκινήτου σου ή σκαρφίζεται διάφορους τρόπους ώστε να απολυθείς.

  1. ΨΗΦΙΑΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ

Στο άρθρο 9 περί προσβολής της  γενετήσιας αξιοπρέπειας, ο νομοθέτης περιλαμβάνει τον «ιδιαίτερα ταπεινωτικό λόγο ή έργο που ανάγεται στην γενετήσια ζωή του μέλους της οικογένειας». Ως εκ τούτου δεν περιλαμβάνεται η απλή εξύβριση ούτε η συκοφαντική δυσφήμιση, η οποία λαμβάνει χώρα με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών, π.χ. για λόγους εκδίκησης ο πρώην σύντροφος αναρτά συκοφαντικά κείμενα ή φωτογραφίες που εκθέτουν τη σύντροφό του.

Η ψηφιακή κακοποίηση, όπως το να χρησιμοποιούμε τα social media για εκφοβισμούς, παρενοχλήσεις, εξυβρίσεις κτλ είναι μια σοβαρή παραβίαση μιας υγιούς σχέσης. Καθώς επίσης και όταν ο σύντροφός σου ελέγχει με ποιους είσαι φίλος στο fb ή ποιους «ακολουθείς», ότι πρέπει συνέχεια να απαντάς στα μηνύματα και να αναφέρεις τοποθεσία με το φόβο της τιμωρίας που θα ακολουθήσει μετά. Αυτές είναι πραγματικές και τρομερές μορφές ψυχολογικής βίας. ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΖΗΛΙΑΡΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΛΗ ΑΓΑΠΗ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑΤΙ ΘΕΛΕΙ ΝΑ ΣΕ ΕΛΕΓΧΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΕΞΟΥΣΙΑ ΕΠΑΝΩ ΣΟΥ, ΕΙΣΒΑΛΛΟΝΤΑΣ ΣΤΗ ΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΟΥ! Και κάθε φορά που ο σύντροφός σου δε σέβεται τα προσωπικά σου όρια και το δικαίωμα στην ιδιωτικότητά σου, είναι ένα μεγάλο κατακόκκινο προειδοποιητικό ALERT.

Κλείνοντας θα ήθελα να σημειώσω ότι, προφανώς, θα ήταν ευχής έργο ο νόμος να είχε αναπτύξει την παιδαγωγική λειτουργία του και να είχε προσελκύσει περισσότερα θύματα, τα οποία θα επιζητούσαν την εφαρμογή του, αποβλέποντας στην παύση της παθογένειας και την αποκατάσταση της διατάραξης των σχέσεών με το σύντροφο ή το σύζυγο. Αυτό όμως δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα σε ικανοποιητικό βαθμό και ήδη μετράμε δέκα χρόνια εφαρμογής του. Ανεξάρτητα από τις δυσλειτουργίες του όμως ο νόμος κινείται στη σωστή κατεύθυνση και είναι σκόπιμο να ενισχυθεί η εφαρμογή του κυρίως με μέτρα και πολιτικές, που θα εξοπλίσουν τις δικαστικές αρχές με τη δυνατότητα πλήρους και αποτελεσματικής εφαρμογής του. Ορισμένες σημαντικές βελτιωτικές παρεμβάσεις του νομοθέτη στα σημεία που εντοπίσαμε μπορούν και αυτές να συμβάλουν σημαντικά σε τούτο. 

Το 2011, το Συμβούλιο της Ευρώπης άνοιξε για υπογραφή την Σύμβαση για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (η γνωστή και ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης). Πέντε χρόνια μετά το άνοιγμα για υπογραφή, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης έχει κυρωθεί από μόνο 20 από τα 47 κράτη μέλη και όχι από την Ελλάδα η οποία την υπέγραψε μεν, δεν την κύρωσε δε.

Η Σύμβαση προβλέπει ότι «τα Κράτη Μέλη θα πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για την προώθηση αλλαγών στους κοινωνικούς και πολιτιστικούς τρόπους συμπεριφοράς γυναικών και ανδρών με στόχο την εξάλειψη των προκαταλήψεων που βασίζονται στην ιδέα της κατωτερότητας των γυναικών»

Έτσι, από την πιο πάνω σύμβαση υποχρεώνονται οι δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς π.χ ΜΜΕ να χρησιμοποιούν πολιτικά ορθή γλώσσα, να μην ταυτοποιούν/ χαρακτηρίζουν την γυναίκα από τον σύζυγο ή τον πατέρα της, να σταματήσουν την διαπόμπευση των γυναικών, όπως έγινε με τις 27 οροθετικές γυναίκες και τα θύματα trafficking και να σταματήσουν την προβολή σκηνών ενδοοικογενειακής βίας, ως κανονικών και την διαιώνιση υποτιμητικών στερεοτύπων και προσβλητικών αντιμετωπίσεων της γυναίκας. Το ΕΣΡ αντί να ρίχνει πρόστιμα για φιλιά ομοφυλοφίλων καλό είναι να αρχίσει να στηλιτεύει την ρητορική σεξιστικού μίσους και την εγκαθίδρυση μοτίβων βίας, σε όλες τις μορφές, με την προβολή σειρών και ταινιών και μάλιστα σε ώρες που βλέπουν και ανήλικοι, όπου παρουσιάζονται σκηνές βίας μεταξύ ανηλίκων σε σχέση, ως κανονικές και δικαιολογήσιμες.  

Σε κάθε περίπτωση είναι λεπτές οι ισορροπίες στην σεξιστική  ρητορική μίσους και επειδή πιστεύουμε στην ελευθερία του λόγου, ο στόχος μας δεν είναι να σιγάσουμε διοικητικά και ποινικά όλες τις σεξιστικές και πατριαρχικές φωνές , δεν είναι η καταστολή, αλλά η εκπαίδευση και η ανάπτυξη πολιτικού λόγου κόντρα σε αυτές τις φωνές, διότι παραβιάζουν τα δικαιώματα των γυναικών, καταστρατηγούν την ισότητα, ενισχύουν τις διακρίσεις και τη βία κατά των γυναικών και οδηγούν την κοινωνία σε αντίστροφη πορεία οπισθοδρόμησης.