Δικηγορικό Γραφείο
Διαζύγιο και αξίωση αποζημίωσης λόγω ηθικής βλάβης

Ο λόγος του ισχυρού κλονισμού της έγγαμης σχέσης, που κατά το Νόμο αποτελεί νομική βάση για τη λύση του με αγωγή διαζυγίου, αφορά, συχνά, τη σοβαρά προσβλητική συμπεριφορά του ενός συζύγου προς το πρόσωπο του άλλου, που φτάνει πολλές φορές έως την λεκτική, ψυχική ή και σωματική κακοποίησή του. Στην περίπτωση αυτή, ο θιγόμενος σύζυγος δικαιούται να ζητήσει, εκτός από τη λύση του γάμου και χρηματική ικανοποίηση λόγω της ηθικής του βλάβης.

Κατά το άρθρο 1439 §1 του Αστικού Κώδικα, καθένας από τους συζύγους μπορεί να ζητήσει το διαζύγιο, όταν οι μεταξύ τους σχέσεις έχουν κλονισθεί τόσο ισχυρά, από λόγο που αφορά το πρόσωπο του εναγομένου ή και των δύο συζύγων, ώστε βάσιμα η εξακολούθηση της έγγαμης σχέσης να είναι αφόρητη, για τον ενάγοντα. Με τη διάταξη αυτή καθιερώνεται ως λόγος διαζυγίου ο αντικειμενικός κλονισμός της έγγαμης σχέσης, χωρίς να τίθεται η υπαιτιότητα, ως βάση του ισχυρού κλονισμού. Συνεπώς, τα γεγονότα που μπορούν να προκαλέσουν ισχυρό κλονισμό μπορεί να είναι και ανυπαίτια ή ακόμη και μη καταλογιστέα, δεν έχει δε σημασία ποιος από τους συζύγους δημιούργησε πρώτος τον λόγο κλονισμού της έγγαμης συμβίωσης. Ωστόσο, ο λόγος του διαζυγίου, αφορά, συχνά, σοβαρά προσβλητική συμπεριφορά της προσωπικότητας του ενός συζύγου από τον άλλο, που φτάνει πολλές φορές έως την κακοποίηση, λεκτική, ψυχική ή και σωματική.

Κατά τις διατάξεις των άρθρων 57, 59 και 932 του Αστικού Κώδικα, ρυθμίζεται, σύμφωνα με το άρθρο 299 του ιδίου Κώδικα, το δικαίωμα του ανυπαιτίου για το διαζύγιο συζύγου, να ζητήσει χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστη λόγω βαριάς προσβολής του προσώπου του από τα γεγονότα που αποτελούν το λόγο του διαζυγίου. Σύμφωνα μάλιστα με το άρθρο 592 παρ. 4 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, με την αγωγή του διαζυγίου, μπορεί να ενωθεί ή συνεκδικασθεί η απαίτηση του ανυπαίτιου συζύγου για ηθική βλάβη. Έτσι, το δικαστήριο, με την περί διαζυγίου απόφαση, μπορεί να επιδικάσει χρηματική ικανοποίηση στον ανυπαίτιο σύζυγο, για την ηθική βλάβη που υπέστη, εάν τα πραγματικά περιστατικά που συνιστούν παράβαση συζυγικών υποχρεώσεων είναι πρόσφορα και ικανά, αυτοτελώς κρινόμενα, ανεξάρτητα δηλαδή από τη συζυγική σχέση, να επιφέρουν την προσβολή της προσωπικότητας του άλλου συζύγου ή να συνιστούν αδικοπραξία (ΑΠ 29/1990). Έτσι, ο σύζυγος, που έχει προσβληθεί έχει κατ’ αρχήν το δικαίωμα να ζητήσει τη λύση του γάμου, όταν όμως οι συνθήκες, κάτω από τις οποίες έλαβε χώρα το διαζευκτικό παράπτωμα, είναι τέτοιες, που εκφεύγουν των ορίων της συνήθους δοκιμασίας, που συνεπάγεται, για τον ανυπαίτιο σύζυγο η παράβαση από τον άλλο των συζυγικών καθηκόντων, είναι δυνατή η επιδίκαση χρηματικής ικανοποιήσεως, λόγω ηθικής βλάβης. Για την εν λόγω επιδίκαση, δεν αρκεί οποιαδήποτε προσβολή της προσωπικότητας, αλλά απαιτείται να υπάρχει σοβαρή τοιαύτη, με την έννοια, ότι δημιουργούνται εξαιρετικές συνθήκες τέτοιες, που η ανθρώπινη αντοχή υπερβαίνει τα όρια αντοχής του μέσου κοινωνικού ανθρώπου (ΕφΘρ 67/2015).

Με την έννοια αυτή, δεν επιφέρουν προσβολή της προσωπικότητας οι παραβάσεις των υποχρεώσεων συμπαράστασης, συνοίκησης, στοργής και επίδειξης του επιβαλλόμενου ενδιαφέροντος από τον ένα σύζυγο για τον άλλο ή ακόμα και η παράβαση της υποχρέωσης της συζυγικής πίστης, συνιστούν όμως προσβολή της προσωπικότητας, πράξεις εξύβρισης, σωματικών βλαβών ή απλών βιαιοπραγιών, που προσβάλλουν την τιμή, τη σωματική ακεραιότητα και την αξιοπρέπεια του προσώπου, αφού αυτές, ανεξάρτητα από τον κλονισμό της έγγαμης σχέσης που προκαλούν, επιφέρουν σοβαρή προσβολή της προσωπικότητας και αποτελούν συγχρόνως αδικοπρακτική συμπεριφορά, αφού πληρούν την υποκειμενική και αντικειμενική υπόσταση σοβαρών ποινικών αδικημάτων.