Δικηγορικό Γραφείο
Διατροφή συζύγου μετά τη διάσταση & μετά το διαζύγιο

Συχνά οι σύζυγοι δεν γνωρίζουν ότι ήδη από την διάσπαση της έγγαμης σχέσης (διάσταση) υπάρχει δικαίωμα διατροφής έναντι του έτερου συζύγου. Οι προϋποθέσεις, ωστόσο, διατροφής μεταξύ των συζύγων κατά τη διάσταση, διαφέρουν από αυτές που απαιτούνται μετά το διαζύγιο.

Ι. Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΣΥΖΥΓΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΙΑΣΠΑΣΗ ΤΗΣ ΕΓΓΑΜΗΣ ΣΧΕΣΗΣ (1391 και 1392 ΑΚ)

Α. Προϋποθέσεις:

  1. Η ασθενέστερη οικονομική κατάσταση του δικαιούχου συζύγου (όχι απαραίτητα η απορία του).
  2. Η εύλογη αιτία για την διάσπαση της έγγαμης σχέσης, οποιοδήποτε δηλαδή γεγονός που είναι ικανό να δικαιολογήσει την επέλευσή της.

Αν εκλείψει μια εκ των ανωτέρω προϋποθέσεων, χάνεται το δικαίωμα διατροφής. Η άρνηση του δικαιούχου συζύγου στην πρόσκληση του υπόχρεου προς διατροφή για επανασυμβίωση δεν συνεπάγεται την απώλεια του δικαιώματος.

Β. Τρόπος υπολογισμού:

Η διατροφή στη διάσπαση υπολογίζεται με βάση τη συνεισφορά κάθε συζύγου στις οικογενειακές ανάγκες και γι’ αυτό είναι απαραίτητη η αναγωγή στα ποσοστά συνεισφοράς κάθε συζύγου σε αυτές. Δεν αποτελεί, επομένως, προϋπόθεση η απορία του ενός συζύγου και η ευπορία του άλλου, αλλά αρκεί η διαπίστωση αναλογίας δυνάμεων που καταδεικνύει ότι ο ένας έχει υποχρέωση μεγαλύτερης συνεισφοράς από τον άλλο. Έτσι, δικαιούχος είναι αυτός που κατά τη διάρκεια της συμβίωσης όφειλε τη μικρότερη συνεισφορά. Η διαφορά της αναλογίας των δυνάμεων πρέπει να υφίσταται κατά το χρόνο άσκησης της αγωγής και, αν πρόκειται για παρελθόν, από το χρόνο της υπερημερίας του 1498 ΑΚ). Στην περίπτωση αυτή απαιτείται σαφή και ορισμένη, κατά το περιεχόμενό της, όχληση.

Κριτήριο προσδιορισμού του ύψους της διατροφής αποτελούν οι ανάγκες των συζύγων κατά τη χωριστή τους διαβίωση και οι οικονομικές του δυνάμεις (εισοδήματα, εργασία, περιουσία, ακόμα και η απρόσοδη. Αν ο σύζυγος αποφεύγει να εργαστεί σκόπιμα, υπολογίζεται στις δυνάμεις του η αμοιβή που θα μπορούσε να λάβει από την εργασία του).

Η δαπάνη για τις δόσεις δανείων δεν προαφαιρείται, αλλά συνεκτιμάται ως προσδιοριστικό στοιχείο των συνθηκών διαβίωσης του υποχρέου. Επίσης, δεν αφαιρείται ο φόρος εισοδήματος του δικαιούχου.

Η διατροφή προκαταβάλλεται κάθε μήνα και καταβάλλεται σε χρήμα ή εφάπαξ, αν οι σύζυγοι συμφωνούν σε αυτό εγγράφως ή υπάρχει απόφαση δικαστηρίου.

Είναι άκυρη η παραίτηση από την αξίωση διατροφής για το μέλλον (ΑΚ 1449 εδ. α΄).

Γ. Στοιχειώδης ή ελατωμένη διατροφή (ΑΚ 1392 εδ. β΄, ΑΚ 1495)

Οφείλεται ελαττωμένη διατροφή στον δικαιούχο σύζυγο που καλύπτει τα στοιχειώδη, όταν ο δικαιούχος υπέπεσε σε υπαίτιο παράπτωμα που συνιστά λόγο διαζυγίου (1495 ΑΚ). Η διατροφή αυτή περιλαμβάνει τα απολύτως αναγκαία για τη συντήρηση του δικαιούχου. Το παράπτωμα μπορεί να έχει συμβεί πριν από τη διακοπή της συμβίωσης ή και μετά από αυτή, οπότε η διατροφή υπολογίζεται ελαττωμένη από τότε που διαπράχθηκε το παράπτωμα. Η ένσταση «παροχή συγνώμης» αποτελεί καταλυτικό ισχυρισμό του υποχρέου για καταβολή ελαττωμένης διατροφής.

ΣΧΗΜΑΤΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΠΕΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΓΓΑΜΗΣ ΣΧΕΣΗΣ

  • Διακοπή από τον δικαιούχο με εύλογη αιτία - Πλήρης διατροφή
  • Διακοπή από δικαιούχο χωρίς εύλογη αιτία - Όχι διατροφή
  • Διακοπή από υπόχρεο χωρίς εύλογη αιτία - Πλήρης διατροφή
  • Διακοπή από υπόχρεο - που συνιστά λόγο διαζυγίου - Ελαττωμένη
    με εύλογη αιτία - που δεν συνιστά λόγο διαζυγίου - Πλήρης

Για την διακοπή της συμβίωσης μπορούν να ληφθούν και ασφαλιστικά μέτρα, προκειμένου να οριστεί η διατροφή του δικαιούχου συζύγου και να διαταχθεί η μετοίκηση του συζύγου στο πρόσωπο του οποίου δημιουργήθηκε η εύλογη αιτία για την διάσπαση της έγγαμης σχέσης.

ΙΙ. Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ (1442-1445 ΑΚ)

Α. Προϋποθέσεις:

  1. Η απορία του δικαιούχου: αδυναμία αυτοδιατροφής από εισοδήματα και περιουσία, προσοδοφόρα ή απρόσοδη. Η μερική αδυναμία δημιουργεί μερική αξίωση διατροφής. Δεν επηρεάζει η υπαιτιότητα για την αδυναμία αυτοδιατροφής.
  2. Η ευπορία του υποχρέου: αποτελεί συνάρτηση των εισοδημάτων και της περιουσίας του, προσοδοφόρας και απρόσοδης (που κατά περίπτωση μπορεί να ρευστοποιείται) και των λοιπών υποχρεώσεών του προς τρίτους, από σύμβαση ή αδικοπραξία - δικαστικά εξαναγκαστών κατά το ίδιο χρονικό διάστημα - ή διατροφή νέας συζύγου και ανηλίκων κατιόντων που συμπορεύονται.
  3. Αδυναμία του δικαιούχου να αρχίσει ή να συνεχίσει την άσκηση κατάλληλου (ανάλογου με τις δυνατότητες του, συμβατού με τις συνθήκες της έγγαμης ζωής του) επαγγέλματος, λόγω (μεγάλης) ηλικίας ή υγείας. Η προϋπόθεση αυτή μπορεί να υπάρχει όταν γίνει αμετάκλητη η απόφαση του διαζυγίου, ή να πρωτοεμφανίζεται μετά.
  4. Αδυναμία άσκησης καταλλήλου επαγγέλματος λόγω άσκησης της επιμέλειας του προσώπου ανηλίκου τέκνου, φυσικού ή θετού. Η προϋπόθεση αυτή μπορεί να εμφανίζεται μετά την αμετάκλητη λύση του γάμου.
  5. Αδυναμία του δικαιούχου για εύρεση κατάλληλης εργασίας (αντάξια των ικανοτήτων του και των ιδιοτήτων του) ή ανάγκη επαγγελματικής εκπαίδευσης, η οποία πρέπει να είναι αναγκαία και είναι αδιάφορο αν την είχε ξεκινήσει πριν ή κατά τη διάρκεια του γάμου και την έκοψε.
  6. Λόγοι επιείκειας: Ο λόγος επιείκειας πρέπει να υπάρχει κατά την έκδοση του διαζυγίου και να σχετίζεται με τις ανάγκες του δικαιούχου (π.χ. άρρωστο ενήλικο κοινό τέκνο, ηλικιωμένοι και ανήμποροι γονείς του που συνέδραμε στη διάρκεια του γάμου, άσκηση επιμέλειας ανηλίκων τέκνων από προηγούμενο γάμο).

Β. Περιεχόμενο και μέτρο διατροφής (1443 ΑΚ, 1493 ΑΚ)

Περιεχόμενο:

Ο κύκλος των βιοτικών αναγκών που καλύπτει, ανάλογα με τις περιστάσεις, τα αναγκαία για τη συντήρηση και για την επαγγελματική εκπαίδευση του δικαιούχου (1493 εδ β΄ΑΚ).

Μέτρο/ έκταση:

Ο βαθμός που ικανοποιούνται οι ανάγκες που προκύπτουν από τις συνθήκες ζωής του δικαιούχου πριν και κατά τη διάρκεια του γάμου (1493 εδ.α΄ΑΚ). Η έκταση της διατροφής εξαρτάται και από την οικονομική κατάσταση του υποχρέου.

Η διατροφή προκαταβάλλεται κάθε μήνα, αλλά μπορεί να συμφωνηθεί διαφορετικά π.χ. εφάπαξ καταβολής. Η μεταγαμιαία διατροφή μπορεί να συμφωνηθεί να καταβληθεί σε είδος, λ.χ. μεταβίβαση κυριότητας ακινήτου.

Επιτρέπεται η παραίτηση, πριν ή μετά την λύση του γάμου, από την αξίωση της μεταγαμιαίας διατροφής.