Δικηγορικό Γραφείο
Εγκύκλιος εφαρμογής του Ν. 5089/2024 για την ισότητα στον πολιτικό γάμο

Ήδη από τις 16-02-2024 στο υπ’ αριθμ. Α’ 27 Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως, δημοσιεύθηκε ο ν.5089/2024 του Υπουργού Επικρατείας με τίτλο «Ισότητα στον πολιτικό γάμο, τροποποίηση του Αστικού Κώδικα και άλλες διατάξεις», ο οποίος στο Κεφάλαιο Β’ περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν σε τροποποιήσεις του Αστικού Κώδικα και της ληξιαρχικής νομοθεσίας. Μία εκ των βασικών τροποποιήσεων που επέφερε ο εν λόγω νόμος είναι η προβλεπόμενη, στο άρθρο 3 του Κεφαλαίου Β’ τροποποίηση του άρθρου 1350 παρ. 1 του Αστικού Κώδικα, στο οποίο εισάγεται ο κανόνας περί σύναψης γάμου μεταξύ δύο προσώπων διαφορετικού ή ίδιου φύλου.

Παράλληλα, το Υπουργείο Εσωτερικών εξέδωσε την υπ’ αριθμ. 240/24 Εγκύκλιό του για την εφαρμογή του ως άνω νομοθετήματος σύμφωνα με την οποία:

Στην ελληνική έννομη τάξη ο γάμος μεταξύ δύο προσώπων ίδιου φύλου, θεωρείται υποστατός, καταχωρίζεται στα ληξιαρχικά βιβλία και τακτοποιείται δημοτολογικά εντός του Μητρώου Πολιτών. Σκοπός του νομοθέτη είναι η επίτευξη της ισότητας στον πολιτικό γάμο και η νομική προστασία των οικογενειών. Επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νόμου, δεν υφίσταται παρέμβαση στη συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία της ανατολικής ορθόδοξης εκκλησίας ή άλλων δογμάτων ή θρησκειών γνωστών στην Ελλάδα, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 1367 ΑΚ, να καθορίζουν τις προϋποθέσεις της ιεροτελεστίας και κάθε θέμα σχετικό με αυτήν κατά το τυπικό και τους κανόνες του δόγματος ή του θρησκεύματος, σύμφωνα με το οποίο γίνεται η ιεροτελεστία, ούτε περιορισμός αυτής της ελευθερίας.

Επιπρόσθετα, σημειώνεται ότι ο νόμος δεν εισάγει τροποποιήσεις επί των άρθρων 1542 επ. του Αστικού Κώδικα που αφορούν στην υιοθεσία, πλην όμως εξυπακούεται ότι η επέκταση της δυνατότητας σύναψης γάμου και στα πρόσωπα ίδιου φύλου, συνεπάγεται την εφαρμογή των διατάξεων περί υιοθεσίας και στα ομόφυλα ζευγάρια. Τούτο σημαίνει ότι θεσπίζεται η δυνατότητα υιοθεσίας ανήλικου τέκνου από ομόφυλο ζεύγος καθώς και η δυνατότητα υιοθεσίας τέκνου ομόφυλου συζύγου από τον/την σύζυγό του. Επομένως, μετά την έναρξη ισχύος του παρόντος νόμου, τα ανήλικα τέκνα αποκτούν νομικό δεσμό συγγένειας με τον/την ομόφυλο/η σύζυγο του γονέα τους μόνο εφόσον υιοθετηθούν από αυτόν.

Ακόμα, επισημαίνεται ότι ο νόμος δεν εισάγει τροποποιήσεις ούτε επί των ζητημάτων της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής: οι διατάξεις των άρθρων 1455 έως 1460 του 8ου Κεφαλαίου του Αστικού Κώδικα (Ιατρική υποβοήθηση στην ανθρώπινη αναπαραγωγή) ισχύουν ως έχουν. Τέλος, σας γνωρίζουμε ότι νέα πρότυπα δήλωσης τέλεσης πολιτικού γάμου βρίσκονται ήδη αναρτημένα στον επίσημο ιστότοπο του Υπουργείου Εσωτερικών.

Όσον αφορά στην περίπτωση παράλειψης του προσδιορισμού επωνύμου σύμφωνα με τους όρους της παρ. 1 του αρ. 1505 ΑΚ, το τέκνο δεν αποκτά, πλέον, το επώνυμο του πατέρα αλλά σύνθετο επώνυμο αποτελούμενο από το επώνυμο και των δύο γονέων με πρώτο να τίθεται εκείνο που προηγείται αλφαβητικά. Στην περίπτωση που οι γονείς φέρουν σύνθετο επώνυμο επιλέγεται το πρώτο εξ αυτών. Επισημαίνεται ότι τα ανωτέρω εφαρμόζονται για τους γάμους που τελούνται μετά από την έναρξη ισχύος του παρόντος (αρ. 4 παρ. 2 ν. 5089/2024). Υπόχρεος, δε, προς δήλωση της γέννησης, στην πρώτη τάξη υπόχρεων, είναι καθένας εκ των γονέων (αντί του πατέρα που ίσχυε πριν την αντικατάσταση του άρθρου).

Επιπλέον, επιδιώκεται, η υπό όρους αναγνώριση ενεργών γάμων προσώπων ίδιου φύλου που τελέστηκαν στο εξωτερικό και εκ των οποίων τουλάχιστον ο/η ένας/μία είναι Έλληνας/ίδα πολίτης, κατά το πρότυπο του άρθρου 7 του ν. 1250/1982 (αναδρομική ισχύς πολιτικού γάμου Ελλήνων πολιτών). Ως εκ τούτου, γάμοι ομόφυλων ζευγαριών, που επισυνέβησαν στην αλλοδαπή σύμφωνα με το δίκαιο του τόπου τέλεσής τους, οι οποίοι μέχρι την ισχύ του παρόντος νόμου θεωρούνταν ανυπόστατοι στην Ελλάδα, εφεξής θεωρούνται υποστατοί. Με την παρ. 2 του άρθρου 10, δε, διασφαλίζεται η μη ταυτόχρονη συνύπαρξη δύο οικογενειακών σχέσεων. Η εν λόγω διάταξη προτάσσει το γάμο έναντι του συμφώνου συμβίωσης. Τούτο σημαίνει ότι, αφ’ ης στιγμής δηλωθεί ο γάμος θα ισχύει μόνον αυτός και το σύμφωνο θα θεωρηθεί ως μη γενόμενο και κατά συνέπεια θα διαγραφεί από το Μητρώο Πολιτών. Ωστόσο, ο νόμος παρέχει τη δυνατότητα επιλογής του συμφώνου συμβίωσης έναντι του γάμου θέτοντας ως προϋπόθεση τη λύση αυτού (του γάμου) σε δεδομένη προθεσμία ενός (1) έτους και τη δήλωση της λύσης αυτής στο Ληξιαρχείο καταχώρισης του συμφώνου συμβίωσης. Σε αυτήν την περίπτωση, και μόνο, το σύμφωνο συμβίωσης θεωρείται έγκυρο από τον χρόνο κατάρτισής του. Επισημαίνεται ότι η δήλωση λύσης γάμου ενώπιον του Ληξιαρχείου καταχώρισης του συμφώνου συμβίωσης, γίνεται από κοινού, αυτοπροσώπως χωρίς αίρεση ή προθεσμία. Τούτο σημαίνει ότι η εν λόγω δήλωση δεν δύναται να πραγματοποιηθεί μόνο από έναν/μία εκ των συζύγων ή από τρίτο πρόσωπο ακόμα και εάν αυτό (το τρίτο πρόσωπο) είναι εφοδιασμένο με ειδικό συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο.

Επιπλέον, με την παρ. 1 του άρθρου 11 αναγνωρίζεται η γονεϊκή σχέση που έχει δημιουργηθεί στο εξωτερικό ακόμα και με τρόπο που δεν προβλέπεται στην εσωτερική έννομη τάξη. Κατά τα διαλαμβανόμενα τόσο της αιτιολογικής έκθεσης του νομοσχεδίου όσο και της επιστημονικής έκθεσης της Βουλής προκύπτει με σαφήνεια ότι ο σκοπός του νομοθέτη, εν προκειμένω, είναι να αναγνωρίσει τις περιπτώσεις δημιουργίας σχέσης γονέων και τέκνων τα οποία αποκτήθηκαν μέσω νόμιμων διαδικασιών ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στο εξωτερικό. Για την αναγνώριση της γονεϊκής σχέσης στην Ελλάδα απαιτείται αυτή να έχει καταχωρισθεί σε δημόσιο έγγραφο ή δικαστική απόφαση χώρας του εξωτερικού. Η αλλοδαπή δικαστική απόφαση αναγνωρίζεται κατ’ εφαρμογή των διατάξεων για την αναγνώριση δικαστικών αποφάσεων (αναγνώριση δεδικασμένου). Η παρ. 2 του άρθρου 11 ρυθμίζει ξεχωριστά την ίδρυση σχέσης γονέα και τέκνου μέσω υιοθεσίας που έχει τελεστεί από συζύγους του ίδιου φύλου ή της υιοθεσίας του τέκνου του ενός συζύγου από τον άλλο σύζυγο του ίδιου φύλου. Εν προκειμένω, απαιτείται αναγνώριση της υιοθεσίας με δικαστική απόφαση και η γονεϊκή σχέση ισχύει από το χρόνο τέλεσης της υιοθεσίας.

Επισημαίνεται ότι το Ειδικό Ληξιαρχείο και οι ελληνικές Προξενικές Αρχές υποχρεούνται να καταχωρίζουν τις πράξεις των αλλοδαπών δημοσίων αρχών που αποτυπώνουν γονεϊκή σχέση που έχει ιδρυθεί σύμφωνα με τους κανόνες της οικείας έννομης τάξης και με τήρηση των εκεί προβλεπόμενων διατυπώσεων. Τούτο πρακτικά σημαίνει ότι καθίσταται υποχρεωτική η σύνταξη ληξιαρχικής πράξης γέννησης σε κάθε περίπτωση προσκόμισης αλλοδαπής πράξης, η οποία αποδεικνύει την ύπαρξη γονεϊκής σχέσης τέκνου με τουλάχιστον έναν Έλληνα πολίτη. Στην ελληνική ληξιαρχική πράξη γέννησης θα αποτυπώνεται επακριβώς η σχέση μεταξύ γονέα/ων και τέκνου, όπως αυτή προκύπτει από το αλλοδαπό πιστοποιητικό ή την αλλοδαπή δικαστική απόφαση.

Επίσης, στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Εσωτερικών στην ενότητα «Εκπαιδευτικό Υλικό Μητρώου Πολιτών», έχουν αναρτηθεί, προς διευκόλυνσή σας, οι τεχνικές οδηγίες για τις εν λόγω αλλαγές. Με σκοπό την εύρυθμη εφαρμογή του ν. 5089/2024, οι αρμόδιες υπηρεσίες των δήμων της χώρας καλούνται άμεσα να μεριμνήσουν για την τροποποίηση των διατυπώσεων σε κάθε έντυπο, εκτός Μητρώου Πολιτών, που χρησιμοποιείται στο Ληξιαρχείο και στο Δημοτολόγιο, ώστε να δίνεται η δυνατότητα αποτύπωσης τόσο της σχέσης συζύγων όσο και της γονεϊκής σχέσης χωρίς καμία διάκριση αναφορικά με το φύλο. Τέλος, σημειώνεται ότι ειδικά για τις ληξιαρχικές πράξεις γέννησης τέκνων ομόφυλων γονέων, οι οποίες θα καταχωρίζονται στο Ειδικό Ληξιαρχείο, για το χρονικό διάστημα έως 31- 12-2024 δεν απαιτείται η απόδειξη των προϋποθέσεων του άρθρου 1 παρ. β, γ και στ΄ της υπ’ αριθμ. 45927/18-6-2021 κοινής απόφασης του Υπουργού Εσωτερικών και του Υφυπουργού Εξωτερικών (Β’ 2705/24-06-2021).

* Η πληροφόρηση που εμπεριέχεται στο παρόν άρθρο δεν συνιστά νομική συμβουλή. Μια τέτοια νομική συμβουλή είναι δυνατό να παρασχεθεί μόνον από αρμόδια/ιο δικηγόρο του συγκεκριμένου τμήματος του γραφείου μας που εξειδικεύεται στον ειδικό τομέα δικαίου, αφού προηγουμένως λάβει υπόψη του/της το σύνολο των δεδομένων που θα εκτεθούν και θα μελετηθούν για την υπόθεσή σας.


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News