Δικηγορικό Γραφείο
Η προβληματική της Συνεπιμέλειας - Συναπόφασης των γονέων για όλα τα θέματα που αφορούν το ανήλικο τέκνο τους

Σύμφωνα με το νέο δίκαιο, εισήχθη προ ενός περίπου έτους, η «συνεπιμέλεια» των γονέων, ως ο γενικός κανόνας μετά τον χωρισμό των γονέων. Ο όρος «συνεπιμέλεια» κατά τις κοινές παραδοχές του οικογενειακού δικαίου, σημαίνει ισότιμη συναπόφαση και σύμπραξη των γονέων σε όλα τα ζητήματα της επιμέλειας, -εκτός από τα πολύ τρέχοντα ή επείγοντα, τα οποία μπορεί να επιχειρεί και μόνος του ο κάθε γονέας. Παρατηρήθηκε ωστόσο, ότι, από κάποιο σημείο και μετά, στη πορεία της δημόσιας συζήτησης και κατά τη διαδικασία ψήφισης του νέου νόμου, δόθηκε ένα άλλο περιεχόμενο στην παραπάνω γνωστή έννοια της συνεπιμέλειας. Αυτό της ίσης/ εξ ημισείας επιμέλειας, το οποίο ταυτίστηκε μάλιστα, με την ισόχρονη παραμονή του παιδιού με τον καθένα από τους γονείς. Ωστόσο, «συνεπιμέλεια» και «εναλλασσόμενη ισόχρονη διαμονή» είναι δυο διαφορετικοί όροι και δεν πρέπει να συγχέονται! Κι αυτό διότι, η συνεπιμέλεια έχει την έννοια της συναπόφασης και σύμπραξης στα ζητήματα της επιμέλειας και δεν έχει υποχρεωτικά σχέση με τα χρονικά διαστήματα παραμονής του παιδιού με τον κάθε γονέα. Άλλωστε, ακόμα και σε διεθνές επίπεδο, όταν γίνεται λόγος για εναλλασσόμενη διαμονή του παιδιού, πουθενά δεν γίνεται λόγος για ισόχρονη ως υποχρεωτικό επακόλουθο. Στην Ελλάδα όμως, είναι γεγονός ότι η ερμηνεία αυτή υποστηρίχθηκε θερμά, κατά την εφαρμογή του νέου νόμου, με αποτέλεσμα να δημιουργεί σύγχυση για την ακριβή σημασία του όρου «συνεπιμέλεια» και για τι πράγματι εισάγει ο νέος νόμος σε σχέση με την επιμέλεια του τέκνου μετά τον χωρισμό των γονέων του.

Θα πρέπει, λοιπόν, να γίνει σαφές, ότι όταν ο Νόμος μιλάει για υποχρεωτική συνεπιμέλεια εννοεί, συναπόφαση των γονέων και όχι ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΑ εναλλασσόμενη διαμονή του τέκνου ισόχρονη ή μη. Η εναλλασσόμενη διαμονή του τέκνου μπορεί να διαταχθεί από το δικαστήριο ως επιπλέον ρύθμιση, μαζί με την από κοινού άσκηση της επιμέλειας, αν έτσι εξυπηρετείται το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου. Ο όρος, δε, «εξίσου» στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 1510 ΑΚ: «Η μέριμνα για το ανήλικο τέκνο είναι καθήκον και δικαίωμα των γονέων (γονική μέριμνα), οι οποίοι την ακούν από κοινού και εξίσου», δεν αναφέρεται στην ισόχρονη άσκηση της επιμέλειας, αφού έτσι θα υπήρχε αντινομία με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 1520 ΑΚ, αναφορικά με τον χρόνο επικοινωνίας που κατ’ ελάχιστον «τεκμαίρεται» στο 1/3 του χρόνου του παιδιού. Ο όρος «εξίσου» δεν αποτελεί ποσοτικό, αλλά ποιοτικό κριτήριο ως προς την άσκηση της επιμέλειας και ερμηνεύεται ως «ισότιμα», όσον αφορά τη συμμετοχή των γονέων στην ανατροφή του παιδιού και στην λήψη των αποφάσεων που το αφορούν.

Ωστόσο, παρόλο που ο νόμος στο άρθρο 1513 ΑΚ απαιτεί πλέον την συναπόφαση και σύμπραξη των γονέων για όλα τα θέματα του παιδιού, είναι προφανές ότι στην πράξη, η συνεχής επικοινωνία, διαπραγμάτευση και συναπόφαση μεταξύ δυο ανθρώπων που δεν έχουν ομαλές σχέσεις, ίδιες αντιλήψεις και ταύτιση απόψεων, μπορεί να καταστεί προβληματική. Περαιτέρω, το νέο «νομικό καθεστώς» συγκρούεται με την ίδια την καθημερινή πρακτική, όπως έχει διαμορφωθεί επί σειρά ετών στην παραδοσιακή ελληνική κοινωνία, ήτοι το φαινόμενο η γυναίκα να φέρει το βάρος ευθύνης του οίκου της και κατ’ επέκταση της ανατροφής των τέκνων της. Ως εκ τούτου, η νέα ρύθμιση για την υποχρεωτική συνεπιμέλεια = συναπόφαση, έφερε πολλά προβλήματα στις μητέρες, σε σχέση με τις καθημερινές τους υποχρεώσεις και ευθύνες ως προς το παιδί. Ο λόγος είναι ότι χρειάζονται τη συναίνεση του πατέρα σε όλα τα ζητήματα που αφορούν το τέκνο τους, ακόμα και τα καθημερινά ή επαναλαμβανόμενα (εκτός από τα τρέχοντα και επείγοντα), με αποτέλεσμα να συναντάνε εμπόδια, ακόμα και για να επανεγγράψουν το παιδί τους στο σχολείο, ή σε μια δραστηριότητα, ή να το πάνε σε κάποιο γιατρό, χωρίς τη συναίνεση και σύμπραξή του άλλου γονέα, ακόμα και στην περίπτωση που δεν υπάρχει πραγματική αντίρρηση, αλλά αντικειμενική αδυναμία για την ρητή παροχή της. Είναι γεγονός ότι, ακόμα και αν οι γονείς συμφωνούν, δεν είναι πρακτικά δυνατό, να εμφανίζονται από κοινού και να δηλώνουν την συναπόφασή τους σε κάθε θέμα που αφορά το παιδί τους. Για το λόγο αυτό, το βάρος κατά την άσκηση της συνεπιμέλειας μεταξύ των γονέων θα πρέπει να δοθεί στην συναπόφαση και λιγότερο στην σύμπραξη. Έτσι ο γονέας που διαφωνεί με την μονομερή απόφαση του άλλου να επιχειρήσει μια συγκεκριμένη πράξη που αφορά το παιδί, θα πρέπει να το δηλώσει τόσο στον ίδιο όσο και στον αντισυμβαλλόμενο. Για παράδειγμα αν ο πατέρας διαφωνεί με τα μαθήματα ζωγραφικής που ξεκίνησε η μητέρα στο τέκνο τους θα πρέπει να το δηλώσει εγγράφως τόσο στην ίδια όσο και στην δασκάλα ζωγραφικής. Αν όμως ο πατέρας συμφωνεί, θα πρέπει να γίνεται δεκτό ότι μπορεί να εγγράψει το παιδί και μόνη της η μητέρα.

Η προβληματική που δημιουργεί στη πράξη η συναπόφαση και σύμπραξη των γονέων σε όλα τα θέματα που αφορούν το παιδί, οδήγησε τον γερμανό νομοθέτη σε μια πιο ευρεία ρύθμιση ως προς τα θέματα που απαιτείται η συναπόφαση των γονέων. Συγκεκριμένα, ο γονέας με τον οποίο συνήθως διαμένει το τέκνο έχει μια πιο ευρεία δυνατότητα μονομερούς απόφασης, η οποία δεν περιορίζεται μόνο στα τρέχοντα και επείγοντα (κατά τα οριζόμενα στο 1516 ΑΚ), αλλά στις υποθέσεις της καθημερινής ζωής που δεν επιφέρουν σοβαρές μεταβολές στην ανάπτυξη του παιδιού. Έτσι, η υποχρεωτικότητα της συναπόφασης περιορίστηκε σε σημαντικές «μη επαναλαμβανόμενες» αποφάσεις που, κατά κάποιο τρόπο, καθορίζουν το μέλλον του παιδιού. Τέτοια διάκριση, δυστυχώς, δεν υπάρχει στο δικό μας άρθρο 1513 ΑΚ, όπου η συναπόφαση απαιτείται για όλα τα θέματα -εκτός από τα προβλεπόμενα στο άρθρο 1516 ΑΚ- με αποτέλεσμα να οδηγείται συχνά η καθημερινότητα ενός παιδιού σε αδιέξοδο. Βεβαίως μια λύση θα μπορούσε να είναι η σιωπηρή έγκριση των ενεργειών του ενός γονέα από τον άλλον, χωρίς περαιτέρω συγκρούσεις και προστριβές, όμως κάτι τέτοιο απαιτεί υψηλό επίπεδο συνεννόησης και κατανόησης μεταξύ των γονέων, που σπανίως συναντιέται, ειδικά όταν έχουν προηγηθεί δικαστικές αποφάσεις για την ρύθμιση των μεταξύ τους σχέσεων.

Καταλήγοντας, υπό το νέο νομικό καθεστώς που διέπει τις οικογενειακές σχέσεις, οι αποφάσεις που αφορούν το ανήλικο τέκνο υπάγονται σε τρεις κατηγορίες: Αυτές του άρθρου 1616 εδ. 1, που αφορούν τα τρέχοντα και επείγοντα καθημερινά θέματα του τέκνου και μπορούν να γίνουν από τον ένα γονέα μόνο (ανεξαρτήτου της από κοινού άσκησης της επιμέλειας), οι οποίες έρχονται σε αντιδιαστολή με τις πράξεις τις προβλεπόμενες από το άρθρο 1519 ΑΚ που προϋποθέτουν την συναπόφαση και των δύο γονέων, ακόμα και αν η επιμέλεια ασκείται από τον έναν μόνο γονέα. Ως τέτοιες, είναι οι πράξεις που αφορούν σημαντικά ζητήματα επιμέλειας, όπως οι αποφάσεις για την ονοματοδοσία του τέκνου, για το θρήσκευμα, για τα ζητήματα της υγείας του, εκτός από τα επείγοντα και τα εντελώς τρέχοντα, καθώς και για τα ζητήματα εκπαίδευσης που επιδρούν αποφασιστικά στο μέλλον του και τέλος η απόφαση για την μεταβολή τόπου διαμονής του τέκνου κατά τρόπο που επιδρά αποφασιστικώς στο δικαίωμα επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο το τέκνο δεν διαμένει. Ενδιάμεσα των δυο αυτών κατηγοριών υπάρχει μια μεγάλη κατηγορία αποφάσεων (π.χ. επιλογή εξωσχολικής δραστηριότητας, επιλογή «νταντάς», επιλογή δασκάλου ιδιαίτερων μαθημάτων, επιλογή προπονητή κ.λ.π.), για τις οποίες, αν η επιμέλεια δεν έχει ανατεθεί αποκλειστικά στον έναν γονέα αλλά εξακολουθεί να ασκείται από κοινού από τους γονείς, θα πρέπει να συναποφασίζουν οι γονείς, με όλη, φυσικά, την προβληματική που αναπτύχθηκε ανωτέρω. Βεβαίως, θα πρέπει να επισημανθεί και η περίπτωση που, είτε με συμφωνία των γονέων, είτε με δικαστική απόφαση, υπάρχει λειτουργική κατανομή της επιμέλειας, οπότε ο κάθε γονέας αποφασίζει μόνος το υ για τα θέματα της ενδιάμεσης κατηγορίας που ανήκουν στην αρμοδιότητα του, όπως και η περίπτωση της χρονικής κατανομής της επιμέλειας, δυνάμει της οποίας ο κάθε γονέας αποφασίζει μόνος του για τα θέματα της ενδιάμεσης κατηγορίας κατά το χρονικό διάστημα που ασκεί μόνος του την επιμέλεια.

*Το παρόν άρθρο αποτελεί προϊόν μελέτης των απόψεων της καθηγήτριας Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Κατερίνας Φουντεδάκη, στο βιβλιο της «Το νέο δίκαιο των σχέσεων γονέων και παιδιών».


 Μη χάνετε την έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωσή σας. Ακολουθήστε μας τώρα στα Google News